Առողջ հոգեբանական հարաբերությունը փողի հետ կառուցվում է երեք հիմքի վրա։

Փողը թվերով արտահայտվող ռեսուրս է, բայց նրա իրական ազդեցությունը շատ ավելի խորն է, քան թվերը։ Մարդը վերաբերվում է փողին ոչ միայն որպես գործիքի, այլ որպես ինքնության մասի։ Ահա թե ինչու եկամտի աճը միշտ չի բերում ներքին կայունություն, իսկ ֆինանսական անկումը հաճախ ընկալվում է որպես անձնական ձախողում։

Փողը դառնում է մարդու մասին պատմող «լուռ պատմություն»․ ով ենք մենք, ինչի ենք արժանի, ինչ կարող ենք թույլ տալ մեզ, և ինչ չենք կարող։ Եվ հենց այդ պատճառով այն ունի հոգեբանական ազդեցություն՝ անկախ նրանից, թե իրականում որքան ունենք։ Մարդը փողի միջոցով հաճախ չի չափում բավարարվածությունը, այլ՝ սեփական արժեքը։

Սա տեղի է ունենում հիմնականում այն պատճառով, որ մեր ուղեղը փողը կապում է ոչ թե նյութական հարմարավետության, այլ անվտանգության հետ։ Երբ մարդը զգում է, որ ֆինանսական անընդհատություն չկա, նա ապագան տեսնում է անորոշ, իսկ անորոշությունը ամենաուժեղ սթրեսորներից մեկն է։ Հենց այդ պատճառով շատ մարդիկ ապրում են ոչ թե իրենց ունեցածի մեջ, այլ իրենց վախերի։

Փողը նաև գործում է որպես սոցիալական հայելի։ Մարդը ենթագիտակցորեն համեմատում է իրեն մյուսների հետ՝ ոչ թե արժեքներով, այլ հնարավորություններով։ Եվ որքան զարգանում են սոցիալական ցանցերը, այնքան այս համեմատությունը դառնում է ավելի ուժեղ։ Հետևում է վտանգավոր հոգեբանական շղթա․ «Եթե ես չունեմ այն, ինչ ունեն մյուսները, ուրեմն ես պակաս եմ»։ Այս սխալ նույնականացումն է, որ մարդու ես-ը կապում է նյութական չափերի հետ։

Սակայն ամենամեծ ազդեցությունը գալիս է ոչ թե փողի քանակից, այլ այն բանից, թե ինչ դեր ենք տալիս նրան։ Երբ մարդը փողը դարձնում է ինքնագնահատականի միակ չափանիշը, նա կորցնում է ներքին կայունության աղբյուրը։ Նրան միշտ թվում է, որ բավական չէ, որ պետք է ավելի շատ, ավելի արագ, ավելի բարձր։ Այդ վիճակը ստեղծում է անվերջ մրցավազք, որտեղ հաղթող չկա, իսկ հոգնածությունը դառնում է մշտական ուղեկից։

Սեփական ես-ը պահելը սկսվում է այն պարզ գիտակցությունից, որ փողը գործիք է, ոչ ինքնություն։ Այն կարևոր է, բայց նա չի կարող արտացոլել մարդու ամբողջական արժեքը։ Մարդը կարող է կորցնել գումար, բայց դա չի նշանակում, որ կորցրել է իր կարողությունները։ Նա կարող է վաստակել շատ, բայց դա չի դարձնում նրան ավելի «լավ», քան ինքն էր երեկ։

Առողջ հոգեբանական հարաբերությունը փողի հետ կառուցվում է երեք հիմքի վրա։ Առաջինը՝ հասկանալ, որ գումարը չի փոխարինում ներքին անվտանգությանը, այլ միայն լրացուցիչ շերտ է այն։ Երկրորդը՝ հրաժարվել համեմատություններից, որոնք միշտ թեքում են իրականությունը։ Եվ երրորդը՝ կապել սեփական արժեքը ոչ թե ունեցվածքի, այլ այն կարողությունների հետ, որոնք քեզ հնարավորություն տալիս են ապրել, ստեղծել և զարգանալ։

Երբ մարդը փողով չի չափում սեփական ես-ը, այլ օգտագործում է այն որպես ռեսուրս, ապա փողը այլևս չի վերահսկում նրա հոգեբանական վիճակը։ Այդ դեպքում մարդը չի վախենում կորցնելուց, չի վախենում փոփոխություններից և չի կապում իր անձնական արժեքը եկամտի տատանումներին։

Փողը միշտ կունենա ազդեցություն մեր կյանքի վրա, բայց այն, թե որքան է այդ ազդեցությունը, կախված է նրանից, թե որտեղ ենք տեղադրում մեր ինքնության սահմանը։ Երբ այդ սահմանը դուրս ենք բերում նյութական հարթությունից, մարդը սկսում է ապրել ոչ թե վախով, այլ գիտելիքով, ոչ թե համեմատությամբ, այլ ինքնաճանաչմամբ։

*հոդվածը պատրաստելիս օգտագործվել է նաև ԱԲ