«Orion» տիեզերանավի չորս տիեզերագնացները հաջողությամբ ավարտեցին Լուսնի շրջանցումը և ուղղություն վերցրին դեպի Երկիր՝ կատարելով մի առաքելություն, որն արդեն համարվում է պատմական ոչ միայն տեխնիկական, այլև խորհրդանշական առումով։
«Artemis 2»-ը դարձավ վերջին ավելի քան կես դարում առաջին անձնակազմով առաքելությունը, որը թռչեց Լուսնի շուրջ։ Այդ ընթացքում անձնակազմը հասավ այնպիսի հեռավորության, որը մինչ այդ ոչ մի երկրացի չէր հաղթահարել տիեզերքում։ Նրանք սեփական աչքերով տեսան Լուսնի հակառակ կողմը՝ այն հատվածը, որը Երկրից երբեք տեսանելի չէ, և ստացան հուզիչ տեսաուղերձ Ջիմ Լովելից՝ «Apollo 13»-ի լեգենդար հրամանատարից, ում ռեկորդը հենց այդ պահին անցավ պատմության էջերը։
Լուսնի շուրջ յոթժամյա շրջանցում, որը մտավ պատմության մեջ
Ապրիլի 7-ի գիշերը «Orion»-ը կատարեց Լուսնի շրջանցման ամենակարևոր փուլը, որը տևեց գրեթե յոթ ժամ։ Սա առաքելության ամենաբարդ հատվածներից էր՝ միաժամանակ և՛ տեխնիկական փորձարկումների, և՛ ուղեծրային ճշգրտության առումով։ Նավը մոտեցավ Լուսնին, օգտագործեց նրա ձգողական դաշտը և սկսեց վերադարձի մանևրը դեպի Երկիր։
Թեև նման ուղեծրային թռիչքները նախապես հաշվարկվում են միլիմետրային ճշտությամբ, իրական պայմաններում ամեն վայրկյան կարևոր է․ նավի արագությունը, դիրքը, համակարգերի աշխատանքը և կապի պահպանումը պետք է լինեն կատարյալ ներդաշնակության մեջ։ «Orion»-ի անձնակազմը հաջողությամբ անցավ այդ փորձությունը՝ ցույց տալով, որ նոր սերնդի տիեզերական ծրագրերը պատրաստ են ավելի մեծ քայլերի։
Սակայն այս առաքելության ամենահիշարժան պահը միայն տեխնիկական հաջողությունը չէր։ Դա այն պահն էր, երբ մարդիկ նորից հայտնվեցին Լուսնի հակառակ կողմում՝ մի տարածքում, որը տասնամյակներով մնացել էր մարդկային աչքից հեռու։
406,771 կիլոմետր․ ինչպես «Orion»-ը գերազանցեց «Apollo 13»-ին
«Artemis 2»-ի ընթացքում սահմանվեց նոր բացարձակ ռեկորդ մարդկային թռիչքների պատմության մեջ։ Առաջին կարևոր սահմանագիծը գրանցվեց ապրիլի 6-ին, երբ «Orion»-ը հեռացավ Երկրից 400,171 կիլոմետր։ Սա հենց այն նույն ցուցանիշն էր, որին հասել էր «Apollo 13»-ը 1970 թվականին՝ իր հայտնի վթարային առաքելության ընթացքում։
«Apollo 13»-ի պատմությունը տիեզերագիտության դասական էջերից է․ նախատեսված էր Լուսնի վրա վայրէջք, սակայն պայթյունը ծառայողական մոդուլում փոխեց ամեն ինչ։ Անձնակազմը ստիպված էր հրաժարվել ծրագրից և պայքարել կյանքի համար՝ վերադառնալու Երկիր։ Այդ առաքելության ընթացքում գրանցված հեռավորությունը՝ 400,171 կմ, երկար տարիներ մնաց անխախտ։
Բայց 2026-ի ապրիլին «Orion»-ը ոչ միայն կրկնեց այդ ցուցանիշը, այլև անցավ դրանից։ Մի քանի ժամ անց՝ Երևանի ժամանակով ուշ գիշերը, նավը հասավ իր հետագծի առավելագույն կետին՝ 406,771 կիլոմետր Երկրից։ Սա նշանակում է, որ մարդկության պատմության մեջ առաջին անգամ մարդը գտնվել է այսքան հեռու իր մոլորակից։
Այդ պահին «Orion»-ը գտնվում էր Լուսնի հակառակ կողմում, և ինչպես սպասվում էր, կապը նավի հետ ընդհատվեց մոտ 40 րոպեով։ Սա բնական երևույթ է, քանի որ Լուսինը ծածկում է ռադիոկապի ուղին Երկրի և տիեզերանավի միջև։ Այդ լռության 40 րոպեները, սակայն, դարձան պատմության ամենահուզիչ պահերից մեկը․ ամբողջ աշխարհը սպասում էր կապի վերականգնմանը՝ արդեն իմանալով, որ նոր ռեկորդը սահմանված է։
Ջիմ Լովելի վերջին ուղերձը․ «Բարի գալուստ իմ հին թաղամաս»
Այս առաքելության ամենազգացմունքային դրվագներից մեկը կապվեց մարդու հետ, ում անունը վաղուց դարձել է տիեզերագնացության խորհրդանիշ։ «Apollo 13»-ի հրամանատար Ջիմ Լովելը, ով մահացել է 2025 թվականի օգոստոսին, իր կյանքի վերջին ամիսներին կարճ տեսաուղերձ էր ձայնագրել «Artemis 2»-ի անձնակազմի համար։
Նա գիտեր, որ իր ռեկորդը վաղ թե ուշ կգերազանցվի, և ցանկացել էր անձամբ դիմավորել այն մարդկանց, ովքեր դա կանեն։
Ուղերձում Լովելը ասում է.
«Ողջույն, “Artemis 2”, ձեզ հետ խոսում է “Apollo”-ի տիեզերագնաց Ջիմ Լովելը։ Բարի գալուստ իմ հին թաղամաս»։
Նրա խոսքերը միաժամանակ հումորային էին և խորապես խորհրդանշական։ Լովելը հիշեցրեց նաև «Apollo 8»-ը՝ առաջին անձնակազմով առաքելությունը, որը 1968 թվականին շրջանցել էր Լուսինը։ Ուղերձի ավարտին նա հղում արեց այն հայտնի սուրբծննդյան ուղերձին, որը «Apollo 8»-ի անձնակազմը փոխանցել էր տիեզերքից՝ ասելով.
«Հաջողություն և բարի ճանապարհ բոլորիս կողմից այստեղ՝ բարի Երկրի վրա»։
Այս խոսքերը հնչեցին որպես կամուրջ երկու դարաշրջանների միջև՝ «Apollo»-ից դեպի «Artemis», անցյալից դեպի ապագա։
«Թող այս ռեկորդը երկար չապրի»․ Ջերեմի Հանսենի ուղերձը ապագային
Երբ «Orion»-ը պաշտոնապես գերազանցեց «Apollo 13»-ի ցուցանիշը, անձնակազմի անդամ, կանադացի տիեզերագնաց Ջերեմի Հանսենը հանդես եկավ խոսքերով, որոնք արագ տարածվեցին ամբողջ աշխարհում։
Նա հայտարարեց.
«Մենք այս պահն ընտրում ենք մարտահրավեր նետելու համար ներկա և հաջորդ սերնդին․ այնպես արեք, որ այս ռեկորդը երկար չմնա»։
Այս խոսքերը հնչեցին ոչ միայն որպես հպարտության հայտարարություն, այլև որպես ուղերձ ապագա տիեզերագնացներին, գիտնականներին, ինժեներներին և ամբողջ մարդկությանը։ Եթե «Apollo»-ն ցույց տվեց, որ մարդը կարող է հասնել Լուսնին, ապա «Artemis»-ը փորձում է ապացուցել, որ այդ ճանապարհը պետք է շարունակվի՝ դեպի մշտական ներկայություն Լուսնի վրա, իսկ հետո՝ դեպի Մարս։
Վերադարձի ճանապարհը․ «Orion»-ը գալիս է տուն
Լուսնի շրջանցումից հետո «Orion»-ը սկսեց օգտագործել Լուսնի ձգողականությունը՝ արագություն հավաքելու և դեպի Երկիր վերադարձի ուղեծիր մտնելու համար։ Սա կոչվում է գրավիտացիոն մանևր և տիեզերական նավարկության ամենաարդյունավետ մեթոդներից մեկն է․ առանց հավելյալ վառելիքի ծախսի նավը ստանում է լրացուցիչ թափ։
Նախատեսված է, որ «Orion»-ը վայրէջք կկատարի շաբաթ օրը՝ ապրիլի 10-ին, Սան Դիեգոյի ափերի մոտ՝ Խաղաղ օվկիանոսում։ Վայրէջքից հետո նավը կհավաքվի հատուկ նավերով, իսկ անձնակազմը կտեղափոխվի բժշկական և տեխնիկական ստուգումների համար։
Թեև առաքելության ամենաբարդ մասը արդեն անցել է, վերադարձը նույնպես պահանջում է բարձր ճշգրտություն։ Տիեզերանավը պետք է մթնոլորտ մտնի ճիշտ անկյան տակ․ եթե անկյունը չափազանց կտրուկ լինի, նավը կարող է վնասվել ջերմային ծանրաբեռնվածությունից, իսկ եթե շատ մեղմ՝ «ցատկել» մթնոլորտից և նորից հեռանալ տիեզերք։ «Orion»-ի ջերմապաշտպան համակարգը հենց այս առաքելության կարևոր փորձարկումներից մեկն է։
Պատմական անձնակազմ․ ովքեր են «Artemis 2»-ի հերոսները
«Artemis 2»-ի անձնակազմը ոչ միայն բարձրակարգ մասնագետների թիմ է, այլև խորհրդանշական կազմ, որը արտացոլում է ժամանակակից տիեզերագնացության բազմազանությունն ու նոր արժեքները։
Ռիդ Ուայզման — հրամանատար
Առաքելության ղեկավարը, փորձառու ռազմական օդաչու և NASA-ի տիեզերագնաց, ով պատասխանատու է թռիչքի ընդհանուր ընթացքի և հիմնական որոշումների համար։
Վիկտոր Գլովեր — օդաչու
Առաքելության օդաչուն, որը դարձավ առաջին սևամորթ տիեզերագնացը, ով դուրս է եկել ցածր երկրամերձ ուղեծրից։ Նրա ներկայությունը այս առաքելությունում պատմական է՝ ինչպես գիտական, այնպես էլ հասարակական նշանակությամբ։
Քրիստինա Կոխ — առաքելության մասնագետ
NASA-ի ամենափորձառու տիեզերագնացներից մեկը, որը դարձավ պատմության մեջ առաջին կինը, ով հասել է այսպիսի հեռավորության Երկրից։
Ջերեմի Հանսեն — առաքելության մասնագետ (Կանադա)
Կանադացի տիեզերագնաց, ով դարձավ առաջին ոչ ամերիկացին, որը դուրս է եկել խորը տիեզերք՝ Լուսնի ուղեծրային առաքելության շրջանակում։
Այս կազմը ցույց է տալիս, որ տիեզերական հետազոտությունները այլևս միայն մեկ երկրի պատմությունը չեն։ Դրանք դառնում են համամարդկային նախագիծ՝ միավորելով տարբեր ազգությունների, փորձառությունների և սերունդների ներկայացուցիչներին։
Անսովոր հայտնագործություն Լուսնի մակերևույթին
Առաքելության ընթացքում անձնակազմը նկատել է նաև Լուսնի մակերևույթի մի անսովոր երկրաբանական առանձնահատկություն, որը, ըստ նախնական տվյալների, նախկինում չէր ֆիքսվել։ NASA-ն արդեն հայտարարել է, որ առաջիկա օրերին կհրապարակի մանրամասներ։
Թե ինչ բնույթի է այդ առանձնահատկությունը՝ նոր խառնարա՞ն, անսովոր ժայռային կառուցվածք, թե լուսնային ռելիեֆի այլ ձև, առայժմ հայտնի չէ։ Սակայն փաստն ինքնին կարևոր է․ նույնիսկ այն մարմինը, որը մարդկությունը ուսումնասիրում է տասնամյակներ շարունակ, դեռ շարունակում է անակնկալներ մատուցել։
Սա նաև հիշեցում է, որ Լուսինը ոչ միայն «անցյալ փառքի» խորհրդանիշ է, այլև գիտական հետազոտությունների կենդանի լաբորատորիա, որտեղ յուրաքանչյուր նոր առաքելություն կարող է բերել իրական հայտնագործություններ։
Ինչու է «Artemis 2»-ը ավելի կարևոր, քան պարզապես ռեկորդը
Հեռավորության ռեկորդը, իհարկե, տպավորիչ է։ Բայց «Artemis 2»-ի արժեքը դրանով չի սահմանափակվում։ Այս առաքելությունը փորձարկում է այն բոլոր համակարգերը, որոնք անհրաժեշտ են հաջորդ քայլի համար՝ մարդկանց վերադարձը Լուսնի մակերևույթ։
«Artemis» ծրագրի հիմնական նպատակը միայն մեկ թռիչք իրականացնելը չէ։ Այն նախատեսում է.
-
ստեղծել կայուն ներկայություն Լուսնի շուրջ և նրա մակերևույթին,
-
կառուցել նոր ուղեծրային ենթակառուցվածքներ,
-
փորձարկել տեխնոլոգիաներ, որոնք հետո կօգտագործվեն Մարսի առաքելությունների համար։
Այս իմաստով «Artemis 2»-ը մի տեսակ «կենդանի քննություն» էր NASA-ի համար․ արդյոք նոր սերնդի տիեզերանավերը, համակարգերը և անձնակազմերը պատրաստ են ավելի երկար և ավելի բարդ թռիչքների։ Առայժմ պատասխանը դրական է։
«Apollo»-ից «Artemis»․ 54 տարվա պատմական կամուրջ
Վերջին անգամ մարդիկ Լուսնի շուրջ թռել էին 1972 թվականին՝ «Apollo 17»-ի ընթացքում։ Դրանից հետո տասնամյակներ շարունակ մարդկությունը սահմանափակվեց ցածր երկրամերձ ուղեծրով՝ տիեզերակայաններով և կարճատև առաքելություններով։
«Artemis 2»-ը կոտրեց այդ երկար ընդմիջումը։ 54 տարվա ընթացքում առաջին անգամ մարդը նորից անցավ դեպի խորը տիեզերք։ Սա ոչ միայն տեխնոլոգիական նվաճում է, այլև հոգեբանական վերադարձ այն մեծ երազանքին, որը մի ժամանակ ձևակերպել էր «Apollo»-ն՝ մարդը չի սահմանափակվում Երկրով։
Եթե «Apollo»-ն խորհրդանշում էր մրցակցություն և սառը պատերազմի դարաշրջան, ապա «Artemis»-ը ներկայացնում է համագործակցություն, բազմազանություն և երկարաժամկետ գիտական ռազմավարություն։
Կարճ ամփոփում
«Artemis 2»-ը դարձավ վերջին 54 տարվա մեջ առաջին անձնակազմով թռիչքը Լուսնի շուրջ։
Չորս տիեզերագնացները սահմանեցին մարդկության բացարձակ հեռավորության նոր ռեկորդ՝ 406,771 կմ Երկրից։
Նախորդ ռեկորդը պատկանում էր «Apollo 13»-ին և պահպանվել էր 56 տարի։
Առաքելության ընթացքում անձնակազմը տեսավ Լուսնի հակառակ կողմը, ստացավ Ջիմ Լովելի վերջին ուղերձը և արձանագրեց նոր երկրաբանական դիտարկում։
«Orion»-ը վերադարձի ճանապարհին է, իսկ վայրէջքը սպասվում է շաբաթ օրը՝ ապրիլի 10-ին, Սան Դիեգոյի ափերի մոտ։
Մարդկությունը կրկին նայում է Լուսնին ոչ թե որպես հեռավոր խորհրդանիշի, այլ որպես հաջորդ իրական ուղղության։ «Artemis 2»-ը ցույց տվեց, որ այդ ճանապարհը բաց է։ Եվ եթե Ջերեմի Հանսենի խոսքերով՝ «այս ռեկորդը երկար չպետք է ապրի», ապա դա նշանակում է միայն մեկ բան․ ամենամեծ թռիչքները դեռ առջևում են։
Բաժանորդագրվել
