ՀՀ վարկային շուկան աճում է արագ տեմպերով․ ովքե՞ր են վարկ վերցնում և որտեղ է կենտրոնացած 7.8 տրլն դրամը

2025 թվականի դեկտեմբերի վերջի դրությամբ Հայաստանի առևտրային բանկերի կողմից ռեզիդենտներին տրամադրված վարկերի ընդհանուր ծավալը կազմել է 7,803,213 մլն դրամ (ավելի քան 7.8 տրլն դրամ)։

Սա 2024 թվականի համադրելի ցուցանիշի նկատմամբ արձանագրել է 22.9% աճ, ինչը վկայում է վարկային շուկայի շարունակական ընդլայնման, տնտեսական ակտիվության պահպանման և բանկային համակարգի բարձր լիկվիդայնության մասին։

Դրամային և արտարժութային կառուցվածք

Ընդհանուր վարկային պորտֆելի կառուցվածքում՝

• 5,291,102 մլն դրամ բաժին է ընկնում ՀՀ դրամով վարկերին

• 2,512,111 մլն դրամ՝ արտարժույթով վարկերին

Այսպիսով, վարկային պորտֆելի շուրջ 68%-ը դրամային է, իսկ մոտ 32%-ը՝ արտարժութային։

Դրամային վարկերի գերակշռությունը մի քանի կարևոր ազդակ է տալիս.

1. Դոլարիզացիայի աստիճանի նվազում

2. Փոխարժեքային ռիսկերի նվազեցում տնտեսության համար

3. Կենտրոնական բանկի դրամավարկային քաղաքականության արդյունավետության բարձրացում

Վերջին տարիներին ՀՀ ԿԲ-ի կողմից դրամայնացման խթանումը, տոկոսադրույքային քաղաքականությունն ու կարգավորումները աստիճանաբար մեծացրել են դրամային վարկերի մասնաբաժինը։

Ոլորտային բաշխվածություն․ ովքե՞ր են հիմնական վարկառուները

Վարկերի բաշխվածությունն ըստ ոլորտների ցույց է տալիս տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկությունները։

Արդյունաբերություն – 728,301 մլն դրամ

• ՀՀ դրամով՝ 252,261 մլն

• Տարադրամով՝ 476,040 մլն

Արդյունաբերության ոլորտում արտարժութային վարկերը էապես գերակշռում են։ Սա բնական է, քանի որ ոլորտը մեծապես կախված է ներմուծվող հումքից և արտահանման գործունեությունից։ Արտարժութային եկամուտ ունեցող ընկերությունների համար արտարժութային վարկավորումը համեմատաբար ռացիոնալ ընտրություն է։

Գյուղատնտեսություն – 404,505 մլն դրամ

• ՀՀ դրամով՝ 319,515 մլն

• Տարադրամով՝ 84,990 մլն

Գյուղատնտեսությունում գերակշռում են դրամային վարկերը։ Սա պայմանավորված է ոլորտի ներքին շուկայական ուղղվածությամբ և պետական աջակցության ծրագրերով, որոնք հիմնականում իրականացվում են դրամով։

Շինարարություն – 859,952 մլն դրամ

• ՀՀ դրամով՝ 329,578 մլն

• Տարադրամով՝ 530,373 մլն

Շինարարությունը շարունակում է մնալ վարկային ակտիվության խոշոր ուղղություններից մեկը։ Այստեղ արտարժութային վարկերի բարձր մասնաբաժինը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես ներմուծվող նյութերի բարձր բաժնով, այնպես էլ արտարժույթով եկամուտ ստացող հաճախորդների ակտիվությամբ։

Տրանսպորտ և կապ – 154,533 մլն դրամ

• ՀՀ դրամով՝ 53,638 մլն

• Տարադրամով՝ 100,895 մլն

Այս ոլորտում նույնպես արտարժութային վարկավորումը գերակշռում է, ինչը բնորոշ է միջազգային բեռնափոխադրումների և լոգիստիկ գործունեության համար։

Ֆինանսական և ապահովագրական գործունեություն – 613,392 մլն դրամ

• ՀՀ դրամով՝ 496,946 մլն

• Տարադրամով՝ 116,446 մլն

Այս ոլորտում հակառակ պատկերն է՝ զգալիորեն գերակշռում են դրամային վարկերը։ Սա խոսում է ներքին ֆինանսական շուկայի խորացման և դրամային գործիքների զարգացման մասին։

Առևտուր – 732,649 մլն դրամ

• ՀՀ դրամով՝ 284,879 մլն

• Տարադրամով՝ 447,770 մլն

Առևտրի ոլորտում արտարժութային վարկերը բարձր են, քանի որ ներմուծման ծավալներն ավանդաբար մեծ են։

Սպասարկում – 836,816 մլն դրամ

• ՀՀ դրամով՝ 261,993 մլն

• Տարադրամով՝ 574,824 մլն

Սպասարկման ոլորտում արտարժութային վարկերի մեծ մասնաբաժինը կարող է կապված լինել զբոսաշրջության, ՏՏ ծառայությունների և արտաքին շուկաների հետ աշխատող ընկերությունների ակտիվությամբ։

Սպառողական և հիփոթեքային վարկեր․ տնային տնտեսությունների բարձր ակտիվություն

Սպառողական վարկեր – 1,807,520 մլն դրամ

• ՀՀ դրամով՝ 1,719,167 մլն

• Տարադրամով՝ 88,353 մլն

Սպառողական վարկերը կազմում են ընդհանուր պորտֆելի զգալի մասը։ Դրամային գերակշռությունը գրեթե ամբողջական է, ինչը նվազեցնում է տնային տնտեսությունների փոխարժեքային ռիսկերը։

Հիփոթեքային վարկեր – 1,665,545 մլն դրամ

• ՀՀ դրամով՝ 1,573,123 մլն

• Տարադրամով՝ 92,422 մլն

Հիփոթեքային շուկան շարունակում է պահպանել բարձր ակտիվություն։ Դրամային վարկերի բարձր մասնաբաժինը կարևոր կայունացնող գործոն է անշարժ գույքի շուկայի համար։

Ի՞նչ է ասում 22.9% աճը տնտեսության մասին

Վարկերի գրեթե 23% աճը կարող է պայմանավորված լինել մի քանի գործոններով.

1. Տնտեսական ակտիվության բարձր մակարդակ

2. Բնակչության եկամուտների աճ

3. Բիզնեսի ներդրումային ծրագրերի ընդլայնում

4. Բանկային համակարգի մրցակցային միջավայր

5. Հիփոթեքային և պետական խթանող ծրագրեր

Միևնույն ժամանակ, արագ վարկային աճը պահանջում է զգոնություն, քանի որ չափազանց արագ ընդլայնումը կարող է առաջացնել վարկային ռիսկեր, ակտիվների գների «գերտաքացում» կամ գույքային շուկայի անհավասարակշռություն։

Ռիսկեր և հեռանկարներ

Դրական ազդակներ

• Դրամայնացման բարձր մակարդակ

• Տնտեսության ճյուղային ակտիվություն

• Տնային տնտեսությունների ֆինանսական ներգրավվածություն

Հնարավոր ռիսկեր

• Արտարժութային պարտավորությունների բարձր մասնաբաժին որոշ ոլորտներում

• Շինարարության և սպառողական վարկերի արագ աճ

• Գլոբալ տնտեսական անորոշություններ

2025 թվականի արդյունքներով Հայաստանի բանկային համակարգը շարունակում է մնալ տնտեսության շարժիչ ուժերից մեկը։

7.8 տրլն դրամից ավելի վարկային պորտֆելը և գրեթե 23% տարեկան աճը վկայում են ֆինանսական միջավայրի ակտիվության մասին։ Միաժամանակ, դրամային վարկերի գերակշռությունը կառուցվածքային կայունության կարևոր ցուցիչ է։

Առաջիկա տարիներին կարևոր կլինի պահպանել հավասարակշռությունը աճի և ռիսկերի կառավարման միջև՝ ապահովելով կայուն և երկարաժամկետ զարգացում։