Հանրապետությունում ընթացող խորհրդարանական ընտրությունների քվեարկության մեկնարկից չորս ժամ անց տեղական դիտորդական առաքելությունները հանդես են եկել առաջին ամփոփիչ տվյալներով: Չնայած ընտրատեղամասերի մեծ մասում գործընթացը սկսվել է բնականոն հունով, արդեն իսկ արձանագրվել են մի շարք կազմակերպչական խնդիրներ, տեխնիկական անհամապատասխանություններ, ինչպես նաև քվեարկության գաղտնիության խախտման ռիսկեր և դիտորդների նկատմամբ ճնշման դեպքեր:
«Անկախ դիտորդ». Տեղամասերի մեծ մասը բացվել է ժամանակին, սակայն կան կահավորման և տեխնիկական խնդիրներ
«Անկախ դիտորդ» դաշինքը շուրջ 700 հոգանոց դիտորդական առաքելությամբ առավոտյան ժամը 7-ից վերահսկողություն է իրականացնում Հանրապետության ամբողջ տարածքում։ Ժամը 10։30-ի դրությամբ՝ դաշինքի 300 շրջիկ և 30-ից ավելի արագ արձագանքման խմբերն արդեն այցելել են 860 ընտրատեղամաս, ինչը կազմում է տեղամասերի ընդհանուր թվի շուրջ 43 տոկոսը։
Առաքելության ներկայացուցիչ Դանիել Իոաննիսյանի փոխանցմամբ՝ ընտրական տեղամասերի բացման և քվեարկության մեկնարկի վիճակագրությունը հետևյալն է.
Հանձնաժողովների ներկայությունը. Տեղամասերի 72%-ում ընտրական հանձնաժողովներն ուղիղ ժամը 7-ին եղել են տեղում։
Առավոտյան նիստեր. Տեղամասերի 93%-ում ժամը 7-8-ի միջակայքում անցկացված նիստերում որևէ խնդիր կամ խախտում չի արձանագրվել։
Քվեարկության մեկնարկ. Տեղամասերի 89%-ում քվեարկությունը սկսվել է ուղիղ ժամը 8։00-ին: Մնացած տեղամասերում արձանագրվել են 5 րոպեի հասնող ուշացումներ կամ (հազվադեպ) շուտ բացվելու դեպքեր:
Տեխնիկական մեկնարկ. Տեղամասերի 90%-ում էլեկտրոնային գրանցման սարքից 0-ական կտրոնը տպվել է ճիշտ ժամանակին՝ ուղիղ ժամը 8-ին։
Տեսախցիկներ. Ժամը 10:30-ի դրությամբ տեսախցիկների 98%-ը պատշաճ աշխատել է, զանգվածային խափանումներ չկան:
Կահավորման թերություններն ու ծրարների լուսաթափանցելիությունը
Դիտորդները խնդիրներ են հայտնաբերել տեղամասերի կահավորման հարցում: Մասնավորապես, տեղամասերի միայն 81%-ում է, որ կահավորման խնդիր չի եղել: Մնացած վայրերում պատկերը հետևյալն է.
11%՝ կահավորման այլ խնդիրներ,
4.5%՝ տեղեկատվական պաստառների (օրինակ՝ քվեարկության կարգի) բացակայություն,
4%՝ անբավարար լուսավորություն: (Նշված թվերի հանրագումարը կարող է գերազանցել 100%-ը, քանի որ որոշ տեղամասերում առկա են եղել մի քանի խնդիրներ միաժամանակ):
Լուրջ մտահոգության առիթ են տվել նաև քվեարկության ծրարները: Որոշ տեղամասերից ստացված ահազանգերի համաձայն՝ ծրարների լուսաթափանցելիության մակարդակն անընդունելի է. ուշադիր նայելու դեպքում երբեմն հնարավոր է տեսնել ներսում դրված քվեաթերթիկը, ինչը վտանգում է քվեարկության գաղտնիությունը: Ըստ նախնական գնահատականների՝ տարբեր ընտրատեղամասեր մատակարարվել են տարբեր խմբաքանակների ծրարներ:
Հերթական համարների անհամապատասխանություն և քվեարկության դադարեցում
Առավոտյան ժամերին արձանագրվել է տեխնիկական խնդիր՝ կապված էլեկտրոնային գրանցման սարքերի կողմից տպվող կտրոնների վրա ընտրողի՝ ցուցակում ունեցած հերթական համարի անհամապատասխանության հետ: Թեև սա գլոբալ ազդեցություն չունի ընտրության արդյունքների վրա, սակայն դանդաղեցնում է ընտրական հանձնաժողովի աշխատանքը, քանի որ վերջիններս ստիպված են լինում երկար որոնել ընտրողին ցուցակներում:
Այս խնդիրը թիվ 9/51 տեղամասում հանգեցրել է նրան, որ հանձնաժողովը ժամը 8:00-ից մինչև 8:40-ը դադարեցրել է քվեարկությունը: Այս ընդհատման պատճառով մի քանի ընտրողներ հրաժարվել են սպասել և հեռացել են տեղամասից:
Հակաքարոզչության կանոնների խախտումներ վստահված անձանց կողմից
«Անկախ դիտորդ»-ը բազմաթիվ տեղամասերում նկատել է վստահված անձանց, ովքեր կրել են կուսակցական ատրիբուտներով (անուններ, համարներ, կրծքանշաններ, գլխարկներ) հագուստ, ինչն օրենքով արգելված քարոզչություն է քվեարկության օրը: Արձանագրվել է, որ կրծքանշանները հիմնականում եղել են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության, իսկ շապիկները՝ այլ քաղաքական ուժերի մասով։ Դիտորդների միջամտությունից հետո միջոցներ են ձեռնարկվել, որպեսզի այդ անձինք կա՛մ հեռացնեն քարոզչական պարագաները, կա՛մ լքեն տարածքը՝ հագուստը փոխելու նպատակով:
Դիտորդների թիրախավորում և ընտրողների ուղղորդում. «Արդար Քվե»-ի ահազանգը
Լուրջ միջադեպ է արձանագրվել Լոռու մարզում: «Արդար Քվե» դիտորդական առաքելության փոխանցմամբ՝ Գյուլագարակ բնակավայրի 22/32 ընտրատեղամասում բացահայտ ճնշումներ են գործադրվել դիտորդի նկատմամբ:
Ըստ ահազանգի՝ տեղամասում ներկա կուսակցություններից մեկի վստահված անձն ուղղորդել է ընտրողներին: Երբ դիտորդը բարձրաձայնել է խախտման մասին, վստահված անձը փորձել է ճնշում գործադրել նրա վրա՝ սպառնալով հասնել դիտորդի հեռացմանը ընտրատեղամասից: Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի (ՏԸՀ) նախագահն ու անդամները չեն կարողացել կամ բավարար միջոցներ չեն ձեռնարկել իրավիճակը կարգավորելու համար, ինչից հետո վստահված անձը սկսել է բղավել և վիճաբանել հենց հանձնաժողովի նախագահի հետ:
«Ականատես». 5 էական միջադեպ քվեարկության գաղտնիության և ընթացակարգերի վերաբերյալ
«Ականատես» դիտորդական առաքելությունն իր հերթին առանձնացրել է 5 առանցքային և էական միջադեպ տարբեր ընտրատեղամասերում, որոնք հիմնականում վերաբերում են քվեարկության գաղտնիության ռիսկերին ու հանձնաժողովների կողմից արձանագրումները մերժելուն.
Թիվ 7/6 տեղամաս. Քվեախցիկի տեղադրման վայրում առկա ակտիվ անցուդարձի (ելումուտի) պատճառով քվեախցիկում կատարվող գործընթացը տեսանելի է դարձել կողմնակի անձանց: Հանձնաժողովի նախագահը մերժել է դիտորդի պահանջը՝ այս խախտման վերաբերյալ գնահատականը տեղամասի գրանցամատյանում ներառելու մասին:
Թիվ 8/61 տեղամաս. Այստեղ ևս արձանագրվել է նմանատիպ խնդիր. քվեախցիկների ետնամասում գտնվող սանհանգույցների պատճառով մարդկանց շարժը կարող էր խախտել քվեարկության գաղտնիությունը: Հանձնաժողովի նախագահը կրկին մերժել է դիտորդի՝ խնդիրն արձանագրելու պահանջը:
Թիվ 8/38 տեղամաս (Ուշացում). Հանձնաժողովի նախագահի ուշացման պատճառով տեղամասային կենտրոնը փակ է մնացել մինչև առավոտյան ժամը 07:18, և այդ ընթացքում որևէ անձի (այդ թվում՝ դիտորդների կամ հանձնաժողովի այլ անդամների) մուտքը տարածք չի թույլատրվել:
Թիվ 14/6 տեղամաս. Քվեախցիկների ետևում առկա վարագույրը ցանկացած պահի կարող էր բացվել՝ ստեղծելով քվեարկության գաղտնիության խախտման բարձր ռիսկ: Դիտորդի առաջարկից հետո հանձնաժողովը որևէ գործողություն չի ձեռնարկել վարագույրն ամրացնելու ուղղությամբ, սակայն, ի տարբերություն նախորդ դեպքերի, այս գնահատականը գրանցվել է ՏԸՀ գրանցամատյանում:
Թիվ 4/54 տեղամաս. Արձանագրվել է կազմակերպչական կանոնակարգի խախտում. քվեաթերթիկների և փաստաթղթերի պահպանման համար նախատեսված չհրկիզվող պահարանը բացված է եղել դեռևս ժամը 06:55-ի դրությամբ՝ նախապատրաստական աշխատանքների պաշտոնական մեկնարկից առաջ:
Ազգային ժողովի հերթական ընտրությունների շրջանակում ՆԳՆ ծառայությունների աշխատանքի մասին (ժամը 11․00-ի դրությամբ) հունիսի 7-ին՝ ժամը 11։00-ի դրությամբ, ՆԳՆ օպերատիվ կառավարման կենտրոնի 112 հեռախոսահամարին և 87-67 թեժ գժին ստացվել է 17 ահազանգ։Արձանագրվել է կրկնաքվեարկության 2 դեպք, որոնցով կազմված փաստաթղթերը ներկայացվել են նախաքննական մարմին։ Ենթադրյալ իրավախախտումների վերաբերյալ ստացված 53 տեղեկությունները ստուգման փուլում են։
Ստուգվում են նաև մամուլում և սոցիալական հարթակներում ընտրությունների վերաբերյալ հրապարակումները։ ՆԳՆ Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության կողմից կատարված աշխատանքները․ Ընտրողների լրացուցիչ ցուցակներում ընգրկվելու մասին դիմում ներկայացրել և տեղեկանք է ստացել 615 անձ։ Ընտրություններին մասնակցելու համար համայնքներում ժամանակավորապես տրվող անձը հաստատող փաստաթուղթ (ձև 9) ստացել է 662 անձ։ ՆԳՆ Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությունում գործող «Զանգերի կենտրոնում» (84-22) ընտրությունների կազմակերպման և անցկացման վերաբերյալ ստացվել է 290 զանգ։ ՆԳՆ Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության բաժիններում և ՆԳՆ շրջիկ սպասարկման գրասենյակներում խորհրդատվություն է տրամադրվել 113 քաղաքացու։
Ամփոփում. Քվեարկության առաջին ժամերի պատկերը ցույց է տալիս, որ թեև տեխնիկական համակարգերը (տեսախցիկներ, գրանցման սարքեր) հիմնականում գործում են, տեղամասերի կահավորումն ու քվեախցիկների ոչ ճիշտ տեղադրումը շարունակում են մնալ քվեարկության գաղտնիության գլխավոր սպառնալիքը: Դիտորդական առաքելությունները շարունակում են ուժեղացված հսկողությունը, իսկ հաջորդ ամփոփիչ տվյալները կներկայացվեն կեսօրից հետո:
