ABNews
ABN Media-ի կանոնադրությունը
«Armenian Business News Media» խմբագրական քաղաքականության և ներքին հարաբերությունների կանոնակարգ
I. Ներածություն
Կանոնակարգի նպատակը.
- Կարգավորել ներքին հարաբերությունները
- Սահմանել ենթակարգությունը և որոշումների ընդունման մակարդակները
- Սահմանել նյութերի պատրաստման, որակյալ ու պատասխանատու լրատվություն ապահովելու սկզբունքները՝ հանրային վստահությունը մեծացնելու համար
- Ապահովել գործունեության թափանցիկությունն ու անկախությունը բիզնես և քաղաքական ցանկացած ճնշումներից
II. Ընդհանուր դրույթներ
1. Լրատվամիջոցի առաքելությունն ու արժեքները
Լրատվամիջոցի առաքելությունն է իր լսարանին տրամադրել՝
- Հավաստի, ստուգված տեղեկություններ (հատկապես գործարար, տնտեսական և ֆինանսական ոլորտներում)
- Հանրային կարևորություն ունեցող խնդիրների վերաբերյալ հասարակության մեջ եղած հիմնական տեսակետները
- Անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև խմբագրության տեսակետը՝ այդ մասին հստակ նշումով
- Հետաքրքիր և օգտակար բիզնես ժամանցային նյութեր, վերլուծություններ
- Որակյալ գովազդային և տեղեկատվական ծառայություններ
Լրատվամիջոցի արժեքներն են՝
- Անաչառություն և անկողմնակալություն
- Տեղեկությունների հավաստիություն
- Փաստերի և կարծիքների խիստ տարանջատում
- Հարգանք մարդկանց և ընկերությունների անձնական ու գործարար համբավի նկատմամբ
- Խմբագրության տեսակետը խոչընդոտ չէ այլ՝ հակադիր տեսակետներ ներկայացնելուն
- Գործարար էթիկայի նորմերի անխտիր պահպանում
2. Խմբագրական անկախությունը քաղաքական, տնտեսական, կրոնական կամ այլ ճնշումներից
- Խմբագրության դավանած արժեքների իրացումը, խմբագրական քաղաքականությունը, տեղեկությունների և գաղափարների տարածումը կախված չեն սեփականատերերի, քաղաքական, տնտեսական, կրոնական կամ այլ կազմակերպությունների շահերից
- Գովազդատուները կամ հովանավորները տեղեկությունների այլ աղբյուրների կամ տեղեկությունների օբյեկտների նկատմամբ լուսաբանման որևէ առավելություն չունեն
3. Լսարանի առջև հաշվետվողականություն և հանրային պատասխանատվություն
- Հետևելով օրենքի պահանջին՝ խմբագրությունն ամեն տարի հրապարակում է իր եկամուտների մասին հաշվետվությունը
- Լսարանի առջև բացահայտում է իր սեփականատերերին և նրանց բիզնես շահերը
- Շահերի բախում առաջանալու դեպքում խմբագրությունն իրազեկում է այդ մասին
- Խմբագրությունում սահմանվում է հանրային բողոքներին և հարցումներին արձագանքելու հստակ կարգ
- Խմբագրությունը հետևում է սոցիալական ցանցերի իր էջերի մեկնաբանություններին, մոդերացնում է դրանք՝ բացառելու համար ատելության խոսքն ու վիրավորանքները, և արձագանքում է առողջ քննադատություններին
III. Խմբագրական գործունեություն
1. Խմբագրական որոշումների ընդունման մակարդակը
- Գլխավոր խմբագիրը պատասխանատու է ողջ բովանդակության համար, եթե այլ պատասխանատու չի նշանակվում
- Սահմանվում է, թե ովքեր են որոշում ընդունում այս կամ այն տնտեսական կամ գործարար թեմայով նյութերի հրապարակման վերաբերյալ
- Սահմանվում է բաժինների խմբագիրների, մեկնաբանների, լրագրողների և թողարկիչների որոշումների կայացման իրավասությունները և պատասխանատվության շրջանակները
- Հրապարակման մեջ առկա փաստերի ստուգման պատասխանատուն նյութի հեղինակ լրագրողն է, եթե խմբագրությունը փաստերի ստուգման առանձին թիմ չունի
2. Գովազդի և խմբագրական բովանդակության խիստ տարանջատում
- Խմբագրական բովանդակությունը պետք է խստորեն տարանջատված լինի գովազդից
- Ցանկացած հրապարակում, որի դիմաց վճարվել է (գովազդային հոդված, մամուլի հաղորդագրություն, գործարար հովանավորությամբ նյութ), պետք է ունենա համապատասխան հստակ նշում («Գովազդ», «Հովանավորված» կամ «Գործընկերոջ նյութ»)
- Գովազդատուների և հովանավորների գործունեության մասին, ինչպես նաև բիզնեսի թեմայով նյութերը պետք է ունենան բովանդակային սահմանափակումներ այնպես, որ դրանք չկրեն միակողմանի գովազդային բնույթ կամ չընկալվեն իբրև անկախ լրագրողական հետազոտություն
3. Անանուն աղբյուրների օգտագործման կանոններ և աղբյուրների պաշտպանություն
- Բոլոր հնարավոր դեպքերում հղում կատարել հստակ աղբյուրներին
- Հնարավորինս խուսափել անանուն (խորհրդապահական) աղբյուրներ օգտագործելուց
- Պահպանել աղբյուրներին տված խոստումներն ու նրանց առջև ստանձնած պարտավորությունները
- Գաղտնիության պայմանավորվածության դեպքում աղբյուրի մասին տեղյակ պահել միայն գլխավոր խմբագրին և/կամ կանոնակարգով սահմանված այլ իրավասու աշխատակցին (օրինակ՝ բաժնի խմբագրին)
- Հրապարակման համար չնախատեսված (off the record) տեղեկությունները հայտնել միայն գլխավոր խմբագրին. վերջինս կարող է, հանրային կամ տնտեսական գերակա շահ տեսնելու դեպքում, որոշում կայացնել նման տեղեկությունը ամբողջական կամ մասնակի հրապարակելու մասին
- Ընդունելով և հարգելով հարցազրույցի նկատմամբ կողմերի համահեղինակությունը՝ տեղեկությունը, սակայն, չի կարող հեռացվել զրուցակցի կամայական պահանջի դեպքում, եթե խմբագրությունը դրա հրապարակումը դիտարկում է որպես հանրային գերակա շահ և հասարակության տեղեկացված լինելու իրավունք
4. Փաստերի ստուգման ներքին ընթացակարգ
- Նյութը հրապարակման հանձնելուց առաջ լրագրողները պետք է փաստերը ստուգեն առնվազն երկու աղբյուրից, այդ թվում՝ նույնականացվող տեղեկատվության աղբյուրից՝ չաթ բոթերից կամ չստուգված սոցհարթակներից տարածվող ապատեղեկատվությունը կանխելու համար
- Անհրաժեշտ է ստուգել ոչ միայն ինքնին փաստերը, այլև դրանց առնչվող ժամանակային, բովանդակային համատեքստը (հատկապես ֆինանսական հաշվետվությունների և շուկայական տվյալների դեպքում)
- Խմբագիրները լրագրողների նյութերում առկա փաստերին կասկածելու դեպքում պարտավոր են մինչ հրապարակումը ստուգել դրանց հավաստիությունը
- Ստուգել նույնիսկ այն դեպքում, երբ համոզված եք, որ ճիշտ գիտեք ընկերության անվանումը, պաշտոնատար անձի տվյալները կամ գործարքի մանրամասները
- Պաշտոնական վիճակագրական տվյալները, օրենքները, իրավական ակտերը և ընկերությունների ռեգիստրի տվյալները պարտադիր է ճշտել պաշտոնական աղբյուրներից
- Փաստաթղթերից կամ գրավոր աղբյուրներից մեջբերումները պետք է կատարել՝ պահպանելով բնագրի տեքստը
- Ստուգված փաստերը պետք է ունենան համապատասխան հղումներ
IV. Աշխատանքային հարաբերություններ
Խմբագրությունը բոլոր աշխատակիցների հետ կնքում է գրավոր պայմանագրեր՝ սահմանելով՝
- Աշխատակիցների իրավունքներն ու պարտականությունները
- Ենթակայությունը (սուբորդինացիան)
- Իրավունքները գերազանցելու կամ պարտավորությունները չկատարելու դեպքում պատասխանատվությունը
- Պայմանագիրը լուծարելու պայմանները
ա) Լրագրողների իրավունքները
- Լրագրողներն իրավունք ունեն հրաժարվելու իրենց հանձնարարված թեման լուսաբանելուց, եթե տվյալ թեման հակասում է իրենց էթիկական կամ այլ հայացքներին, վերաբերում է իրենց մերձավորներին կամ գործընկերներին, կամ եթե առկա են շահերի բախման այլ վտանգներ
- Լրագրողներն իրավունք ունեն պարզաբանում ստանալու իրենց չհրապարակված նյութերի մերժման պատճառների վերաբերյալ
- Եթե նյութը մերժել է անմիջական ղեկավարը, ապա լրագրողներն իրավունք ունեն մերժումը բողոքարկելու գլխավոր խմբագրին
- Բաժինների խմբագիրներն իրավունք ունեն մերժելու լրագրողի նյութը՝ պարզաբանելով մերժման պատճառները
բ) Լրագրողների պարտականությունները
- Լրագրողները պարտավոր են ժամանակին և որակով կատարել ղեկավարների հանձնարարությունները
- Նյութերը պատրաստել, լուսանկարներն ու տեսանյութերն ընտրել խմբագրության ներքին կանոնակարգով սահմանված չափանիշներին համապատասխան
- Ապահովել փաստերի ճշտումը և ներկայացնել բացառապես հավաստի տեղեկություններ
- Շահերի բախում առաջանալու դեպքում անպայման այդ մասին տեղեկացնել գլխավոր խմբագրին և/կամ բաժնի պատասխանատուին
Իրենց պարտականությունները ժամանակին և որակով չկատարելու դեպքում լրագրողները կարող են պատասխանատվության ենթարկվել ՀՀ օրենսդրության և ներքին աշխատանքային կարգապահական կանոնների շրջանակներում։
V. Լրատվական տեքստերին, վերնագրերին, լուսանկարներին, տեսանյութերին, հարցազրույցներին ներկայացվող պահանջները
- Խմբագրությունը սահմանում է լրատվական տեքստերի միասնական ոճ՝ առաջնային համարելով ի՞նչ, ո՞վ, ե՞րբ, ինչո՞ւ, որտե՞ղ հարցերին պատասխանելու սկզբունքը
- Լրատվական նյութի վերնագիրը և լիդը (առաջին պարբերությունը) պետք է բացահայտեն նյութի էությունը՝ մանրամասները թողնելով հետագա շարադրանքին
- Խորհուրդ է տրվում վերնագրում ունենալ գործողություն արտահայտող բայ, որով կբացահայտվի տեղի ունեցածը
- Լուսանկարները պետք է անմիջական կապ ունենան լրատվական տեքստի հետ
- Տեսանյութերը պետք է լրացնեն տեքստը և ոչ թե պարզապես կրկնեն այն
- Լուսանկարների և տեսանյութերի մոնտաժի կամ տեխնիկական այլ միջամտության մասին պետք է հստակ իրազեկել լսարանին
- Ոչ սեփական լուսանկարների և տեսանյութերի օգտագործման դեպքում խստորեն պահպանել հեղինակային իրավունքը, ստանալ թույլտվություն և նշել աղբյուրը
- Ուղղակի խոսքի մեջբերումները պետք է հնարավորինս համապատասխանեն բանավոր հնչածին. թույլատրվում է սահմանափակ խմբագրում լեզվական անհարթությունները շտկելու համար, առանց իմաստային խեղաթյուրման
- Խմբագրությունը մշակում և բոլոր աշխատակիցներին է տրամադրում տերմինների, հապավումների և անունների գրության միասնական ուղեցույց
- Տեսաձայնագրված հարցազրույցները հեռարձակվում են առանց իմաստային խեղաթյուրման խմբագրման, բացառությամբ ատելության խոսքի կամ օրենքով արգելված կոչերի առկայության դեպքերի
- Տեքստային հարցազրույցներում պահպանել զրուցակցի ոճն ու բառապաշարը՝ թույլ տալով միայն անհրաժեշտ լեզվաբանական շտկումներ
VI. Սոցիալական մեդիայում ներկայություն և սոցցանցային անձնական էջերում լրագրողների վարքի կանոններ
1. Թափանցիկություն
- Հստակ պետք է նշել՝ տվյալ օգտահաշիվը պաշտոնական է, թե՞ անձնական
- Լրատվամիջոցի պաշտոնական օգտահաշիվները վարելու իրավունք ունեն միայն դրա համար լիազորված անձինք
- Լրագրողի կամ խմբագրության այլ աշխատակցի անհատական օգտահաշվում նշվում է ամբողջական անունը, ազգանունը և զբաղեցրած պաշտոնը
- Արգելվում է ստեղծել և վարել կեղծ ինքնությամբ օգտահաշիվներ (ֆեյքեր)
2. Օգտահաշիվների բովանդակությանը ներկայացվող պահանջներ
- Սոցիալական մեդիայի հրապարակումներում պետք է պահպանել խմբագրության կանոնակարգով սահմանված չափանիշները
- Ստուգել հրապարակվող փաստերը, դրանք առանձնացնել սեփական կարծիքներից և մեկնաբանություններից
- Հարգել հեղինակային իրավունքը նաև սոցցանցերում
- Անհատական օգտահաշիվներով չպետք է տարածել հայտարարություններ կամ կատարել գրառումներ, որոնք կարող են ընկալվել որպես քաղաքական կողմնակալության, ռասայական, սեռական, կրոնական կամ այլ հիմքով խտրականության դրսևորում
3. Խուսափել շահերի բախումից սոցիալական մեդիայում
- Խորհուրդ չի տրվում անհատական և պաշտոնական օգտահաշիվներում տեղադրել քաղաքական կամ կուսակցական խորհրդանիշներ
- Հատկապես ուշադիր պետք է լինել որևէ քաղաքական կամ նեղշահագրգիռ խմբի անդամագրվելիս կամ հետևելիս
- Սոցցանցային խմբերին անդամակցելը կարող է հետապնդել միայն տեղեկացված լինելու նպատակ, բայց երբեք՝ ակտիվ մասնակցություն քարոզչական ակցիաներին, ինչը կարող է վտանգել լրագրողական անկախությունը
VII. Արհեստական բանականության (ԱԲ) օգտագործման կանոններ
- Անպայման պետք է հստակ նշել, եթե տվյալ բովանդակությունը, լուսանկարը, պատկերը կամ տեսանյութը ստեղծվել է արհեստական բանականության գործիքների միջոցով
- Հաշվի առնել, որ ԱԲ գործիքները կարող են անտեսել հեղինակային իրավունքները, հետևաբար պարտադիր է ստուգել համապատասխանությունը հեղինակային իրավունքի նորմերին
- Զգուշությամբ օգտագործել ԱԲ գործիքները՝ խուսափելով անձնական կամ գաղտնի տվյալների անօրինական մշակումից
- Խիստ զգույշ լինել ԱԲ-ի ստեղծած տեղեկությունները տարածելիս, քանի որ դրանք կարող են պարունակել ապատեղեկատվություն կամ դիփֆեյքեր (deepfakes)
- ԱԲ-ի միջոցով ստացված ցանկացած տվյալ ենթակա է պարտադիր ստուգման վստահելի և այլ այլընտրանքային աղբյուրներից
- ԱԲ տեխնոլոգիաների կիրառմանը զուգահեռ՝ խմբագրությունում խրախուսել լրագրողների ստեղծագործական մտածողությունը, վերլուծական հմտությունները և մասնագիտական պատասխանատվությունը