Կիբերանվտանգության նոր դարաշրջանը․ ինչու են ԱԲ մարտահրավերները հատկապես կարևոր Հայաստանի համար

Համաշխարհային ֆինանսական համակարգը մտել է որակապես նոր փուլ, որտեղ հիմնական ռիսկային գործոնը դառնում են արհեստական բանականության տեխնոլոգիաները։

Նեյրոցանցերն ու ավտոմատացված ալգորիթմները արագորեն փոխում են կիբերհանցագործության բնույթը․ միջազգային գնահատականներով՝ անօրինական ֆինանսական ակտիվության ծավալը վերջին տարիներին հասել է տրիլիոնավոր դոլարների և շարունակում է աճել։ Հայաստանի համար, որը ակտիվորեն զարգացնում է թվային տնտեսությունը, ֆինտեխը և կրիպտոարդյունաբերությունը, այս գործընթացները ունեն ոչ թե տեսական, այլ անմիջական նշանակություն։

Կիբերհարձակումների տնտեսությունը դառնում է ավելի ու ավելի մատչելի։ Այսօր չարագործներին անհրաժեշտ է նվազագույն բյուջե, որպեսզի ԱԲ-ի միջոցով հայտնաբերեն խոցելիություններ սմարթ-կոնտրակտներում և թվային համակարգերում։ Սա նշանակում է, որ նույնիսկ փոքր խմբերը կարող են իրականացնել բարդ հարձակումներ՝ ներառյալ ենթակառուցվածքների ավտոմատ սկանավորում։ Հայաստանի համար, որտեղ ձևավորվում է ստարտափների և բլոկչեյն նախագծերի էկոհամակարգ, սա ստեղծում է լրացուցիչ ճնշում․ անվտանգությունը պետք է ներդրվի հենց համակարգերի ճարտարապետության հիմքում, այլ ոչ թե դիտվի որպես երկրորդական բաղադրիչ։

Առանձնահատուկ մտահոգիչ է այն, որ հարձակումների մեծ մասը կապված է ոչ թե կոդի, այլ մարդկային գործոնի հետ։ Սոցիալական ինժեներիան, ֆիշինգը և մուտքի վերահսկման համակարգերի վրա հարձակումները դառնում են գերակշռող։ Հայկական իրականությունում սա հատկապես կարևոր է, քանի որ օգտատերերի թվային գրագիտությունը դեռևս անհամաչափ է, մինչդեռ նոր տեխնոլոգիաների նկատմամբ վստահությունը աճում է ավելի արագ, քան դրանց անվտանգ օգտագործման հմտությունները։

Մեկ այլ վտանգավոր միտում է դիպֆեյքերի և անձի կեղծման տեխնոլոգիաների արագ տարածումը։ Համաշխարհային մակարդակում հենց կրիպտոարդյունաբերությունն է դառնում նման հարձակումների հիմնական թիրախներից մեկը։ Հայաստանի համար սա ևս կարևոր է՝ հաշվի առնելով առցանց ֆինանսական ծառայությունների, հեռավար նույնականացման և թվային վճարումների աճը։ Կեղծ տեսանյութերը, ձայները և սինթետիկ ինքնությունները կարող են օգտագործվել վերիֆիկացիոն համակարգերը շրջանցելու և միջոցներ գողանալու համար՝ խարխլելով վստահությունը թվային հարթակների նկատմամբ։

Այս մարտահրավերներին պատասխանելու համար աշխարհում լայնորեն ներդրվում են ԱԲ-ի վրա հիմնված անվտանգության համակարգեր։ Ֆինանսական կազմակերպությունները զգալիորեն մեծացնում են ներդրումները խարդախությունների հայտնաբերման, ավտոմատ մոնիթորինգի և ռիսկերի վերլուծության ոլորտում։ Հայաստանի համար սա հստակ ազդակ է՝ համահունչ շարժվելու գլոբալ միտումներին․ կիբերանվտանգության տեղական լուծումների զարգացումը, մասնագետների պատրաստումը և միջազգային հարթակների հետ համագործակցությունը դառնում են ռազմավարական առաջնահերթություններ։

Առանձին կարևորություն է ստանում սթեյբլքոյնների և դրանց էմիտենտների դերը։ Ի տարբերություն ավանդական բանկային փոխանցումների՝ այս գործիքները հնարավորություն են տալիս անհրաժեշտության դեպքում արագ սառեցնել կասկածելի միջոցները։ Սա բացում է նոր հնարավորություններ ֆինանսական հանցագործությունների դեմ պայքարում, սակայն միաժամանակ պահանջում է հստակ կարգավորում և համագործակցություն միջազգային կառույցների հետ։ Հայաստանի ֆինանսական համակարգի համար սա հնարավորություն է ինտեգրվելու ավելի անվտանգ գլոբալ միջավայրին՝ պայմանով, որ այն ակտիվորեն մասնակցի կանոնների ձևավորմանը։

Ավանդական ֆինանսների և կրիպտոարդյունաբերության մերձեցումը բերում է նաև նոր ռիսկեր, այդ թվում՝ քարտային խարդախությունների աճ և հաճախորդների նույնականացման գործընթացների բարդացում։ KYC ընթացակարգերը դառնում են պայքարի առանցքային դաշտ, որտեղ հանցագործները ԱԲ-ի միջոցով մշակում են ավելի ու ավելի համոզիչ շրջանցման մեթոդներ։ Սա նշանակում է, որ հայկական բանկերը, ֆինտեխ ընկերությունները և կրիպտո հարթակները պետք է ներդրումներ կատարեն ոչ միայն տեխնոլոգիաների, այլ նաև գործառնական գործընթացների որակի բարձրացման մեջ։

Կարևոր է հասկանալ, որ տեխնոլոգիաները լուծման միայն մի մասն են։ Մարդկային գործոնը շարունակում է մնալ վճռորոշ․ օգտատերերի իրազեկումը, կիբերանվտանգության մշակույթի զարգացումը և արագ արձագանքը միջադեպերին նույնքան կարևոր են, որքան ալգորիթմներն ու պաշտպանական համակարգերը։

Ընդհանուր առմամբ, ներկայիս իրավիճակը հիշեցնում է ինտերնետի զարգացման վաղ փուլերը, երբ կանոնները դեռ ձևավորման փուլում էին, իսկ ռիսկերը աճում էին ավելի արագ, քան դրանց կառավարման մեխանիզմները։ Հայաստանի համար սա ոչ միայն մարտահրավեր է, այլ նաև հնարավորություն։ Ունենալով ուժեղ ՏՏ ոլորտ և զարգացող ֆինտեխ շուկա՝ երկիրը կարող է ոչ միայն հարմարվել նոր պայմաններին, այլ նաև ակտիվ դեր ստանձնել անվտանգ թվային միջավայրի ձևավորման գործում։

Կիբերհանցագործների և պաշտպանական համակարգերի միջև սրվող «մրցավազքում» հաջողության հիմնական գործոնը դառնում է համակարգված համագործակցությունը՝ պետության, բիզնեսի և միջազգային գործընկերների միջև։ Միայն նման համապարփակ մոտեցումը թույլ կտա Հայաստանին ոչ միայն նվազեցնել ռիսկերը, այլև ամրապնդել իր դիրքերը գլոբալ թվային տնտեսությունում։