Ռուսաստանի վառելիքի ներքին շուկան հայտնվել է համակարգային խորը ճգնաժամի մեջ, որն արդեն հանգեցրել է մանրածախ գների աննախադեպ թռիչքի և լոգիստիկ կոլապսի։ Ինչպես հաղորդում է «Reuters» լրատվական գործակալությունը՝ հղում անելով անկախ ցանցերի և թրեյդերների սեփական աղբյուրներին, խոշոր նավթային ընկերությունների հետ չկապված մասնավոր ավտոլիցքավորման կայանները (ԱԼԿ) ստիպված են եղել բենզինի և դիզելային վառելիքի մեկ լիտրի գինը բարձրացնել մինչև 120 և նույնիսկ 140 ռուբլի։
Ճգնաժամի առաջին տեխնիկական դրսևորումն ի հայտ էր եկել դեռ երկու շաբաթ առաջ, երբ գները մոտեցել էին 100 ռուբլու շեմին։ Պարզվել էր, որ ռուսական բազմաթիվ ԱԼԿ-ների ծրագրային ապահովումը տեխնիկապես պատրաստ չէր եռանիշ գնապիտակների ցուցադրմանը, քանի որ երկրի պատմության մեջ վառելիքը երբեք նման գին չէր ունեցել։ Սակայն հունիսի վերջին իրավիճակի կտրուկ սրման պատճառով մասնավոր օպերատորները շտապ կարգով ճշգրտել են ծրագրերն ու անցել եռանիշ սակագներին։
Երկակի շուկա. ՎԻՆԿ-ների դեֆիցիտ և մասնավորների թանկացում
Ռուսաստանի վառելիքային սեկտորում ներկայումս ձևավորվել է յուրօրինակ երկակի իրավիճակ.
ՎԻՆԿ-ների (Վերտիկալ ինտեգրված նավթային ընկերություններ) ԱԼԿ-ներ. Խոշոր պետական և մերձպետական ընկերությունները պահպանում են կառավարող մարմինների հետ չգրված պայմանավորվածությունը՝ գները պահելով նախաճգնաժամային մակարդակում (ԱԻ-92-ը՝ 63-66 ռուբլի, ԱԻ-95-ը՝ 70-73 ռուբլի)։ Սակայն այս կայաններում վառելիքը վաճառվում է ակնթարթորեն, գոյանում են հսկայական հերթեր, և սպառվելուց հետո կայանները փակվում են՝ սպասելով հաջորդ բենզատարին։
Անկախ ԱԼԿ-ներ. Փակված ՎԻՆԿ-ների ֆոնին վարորդները ստիպված են լինում օգտվել մասնավոր ԱԼԿ-ներից, որտեղ գները գրեթե կրկնակի բարձր են։ Կենտրոնական դաշնային շրջանում ԱԻ-92-ի մեկ լիտրն արդեն արժե 115 ռուբլի և ավելի, ԱԻ-95-ը՝ մոտ 120 ռուբլի, իսկ դիզելային վառելիքը հասել է 130-140 ռուբլու։
Բորսայական դեֆիցիտ և լոգիստիկ կոլապս
Ճգնաժամի հիմքում ընկած է մեծածախ շուկայում առաջարկի կտրուկ կրճատումը։ Սանկտ Պետերբուրգի միջազգային ապրանքահումքային բորսայում (ՍՊբՄՑԲ) ԱԻ-92 բենզինի և դիզելի մեծածախ վաճառքի ծավալները անցյալ տարվա հունիսի համեմատ կրճատվել են ավելի քան երկու անգամ, իսկ ԱԻ-95-ինը՝ մեկուկես անգամ։ Պահանջարկը զգալիորեն գերազանցում է առաջարկին, և գնման հայտերի մեծ մասը մնում է չբավարարված։
Ավելին, նույնիսկ բորսայում արդեն գնված և կանխավճարված ծավալները տեղ չեն հասնում։ Պայմանագրով սահմանված 30-օրյա բեռնման ժամկետների խախտումը դարձել է համատարած. վաճառողները կանոնավոր կերպով հետաձգում են բեռնումները, իսկ 1-2 ամսվա ուշացումն արդեն համարվում է «նորմա»։ Որոշ թրեյդերներ մինչ օրս չեն ստացել այն խմբաքանակները, որոնց համար վճարել էին դեռ փետրվարին։
Այս պայմաններում սփոթ (անհապաղ բեռնմամբ) շուկայում ավտոցիստեռններով վառելիքի գինը կրկնակի գերազանցում է բորսայական միջին ցուցանիշները։ Նավթաբազաներում ԱԻ-92-ի տոննան հասել է 155 հազար ռուբլու, ԱԻ-95-ը՝ 170 հազար ռուբլու, ինչը մանրածախի ծախսերը ներառելուց հետո անկախ ԱԼԿ-ներին ստիպում է սահմանել 125-135 ռուբլի մեկ լիտրի դիմաց, էլ ավելի խորացնելով գնաճային ճնշումը ռուսական տնտեսության վրա։
