Աննախադեպ հերթեր և «կարմիր գծեր»․ ինչ գնահատականներ են տալիս քաղաքական գործիչները ընտրություններին

Հայաստանում մեկնարկած ընտրական գործընթացն անցնում է աննախադեպ քաղաքական ակտիվության, բարձր մասնակցության և կոշտ փոխադարձ մեղադրանքների մթնոլորտում։ Քվեարկության ավարտից հետո հանրապետության առաջատար քաղաքական ուժերի ղեկավարները, նախկին նախագահներն ու վարչապետի թեկնածուները հանդես են եկել հայտարարություններով՝ ամփոփելով իրենց ակնկալիքները, ընտրական պայքարի առանձնահատկություններն ու երկրի զարգացման սեփական տեսլականները։

Քաղաքական դաշտի դերակատարները միակարծիք են մեկ հարցում. այս ընտրությունները պետության համար ունեն պատմական և ճակատագրական նշանակություն։

1. Արմատական փոփոխությունների և ազգային ինքնության օրակարգ

«Հայաստան» դաշինքի առաջնորդ, ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը քվեարկությունից հետո հստակեցրել է այն արժեքային համակարգը, հանուն որի կատարել է իր ընտրությունը։ Նախագահի խոսքով՝ իր քվեն ուղղված է ազգային, ինքնության պահպանմանը միտված, պաշտպանված, անվտանգ և բարեկեցիկ Հայաստան կերտելուն։

Քոչարյանը բարձր է գնահատել ընդդիմության հաղթելու շանսերը՝ ընդգծելով, որ երկրում սպասվում են ռադիկալ բարեփոխումներ.

«Զարգացումներ լինելու են, եթե մեր ծրագրին ծանոթ եք, ապա իսկապես ռադիկալ փոփոխություններ լինելու են։ Անցած անգամ մեր մանդատները բավարար չէին նպատակի հասնելու համար... որպես ռադիկալ ընդդիմադիր ուժ, կարծում եմ՝ որևէ մեկի մոտ կասկած չկա, որ հենց մենք ենք ամենից ռադիկալը»։

2. «Խելամիտ Հայաստան» և աշխարհաքաղաքական կայունություն

«Հայ ազգային կոնգրես» (ՀԱԿ) կուսակցության վարչապետի թեկնածու Լևոն Զուրաբյանն իր հերթին շեշտադրել է ընտրության բախտորոշ բնույթը՝ կոչ անելով անցում կատարել դեպի «խելամիտ» պետական կառավարում։ Զուրաբյանի արտաքին քաղաքական տեսլականն ուղղված է Հայաստանը գերտերությունների բախման թատերաբեմից տարածաշրջանային տարանցիկ (տրանզիտային) հանգույցի վերածելուն, որը կկամրջի Արևելքն ու Արևմուտքը, Հյուսիսն ու Հարավը։

ՀԱԿ-ի ծրագրային դրույթների համատեքստում Զուրաբյանն առանձնացրել է.

• Տնտեսական թռիչք. Հայաստանը վերածել տեխնոլոգիական դրախտի և արմատախիլ անել աղքատությունը։

• Իրավական պետություն. Օրենքի և Սահմանադրության գերակայություն, ժողովրդավարություն, ինչպես նաև հոգևորականների ու քաղաքական ընդդիմախոսների հետապնդումների դադարեցում։

• Մշակութային հենք. Ինքնության և պատմամշակութային արժեքների մեկտեղում։

3. Պետական ռեսուրսների չարաշահման քննադատություն և իշխանափոխության հեռանկար

Խիստ քննադատությամբ է հանդես եկել ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը։ Նա ընդգծել է, որ իր քաղաքական կարիերայի ընթացքում երբեք չի տեսել պետական ապարատի այսպիսի աննախադեպ միջամտություն ընտրական գործընթացներին։ Սարգսյանի ձևակերպմամբ՝ տեղի է ունեցել պետական ռեսուրսների և միջոցների բացահայտ «մսխում»՝ ամենաբարձր մակարդակով։

Անդրադառնալով ընտրություններից հետո իշխանության հնարավոր անցնցում փոխանցմանը՝ երրորդ նախագահը նշել է.

«Եթե քվեարկության արդյունքներով ընդդիմադիր ուժերը հաղթեն, որևէ մեկը չի կարող այդ ընդդիմադիր ուժերից իրենց ձայները խլել, ոչ մեկը չի կարող»։

4. Նոր ուժերի հավակնություններն ու կոալիցիոն սահմանափակումները

«Հայաստանի շնորհրապետական» կուսակցության վարչապետի թեկնածու Գուրգեն Սիմոնյանը հայտարարել է, որ իրենց քաղաքական ուժը պատրաստ է իրադարձությունների զարգացման երեք հնարավոր սենարների էլ (արտախորհրդարանական գործունեություն, խորհրդարանական անցում, ընտրական հաղթանակ)։ Սիմոնյանը բավականին բարձր՝ 70% և ավելի է գնահատել խորհրդարան անցնելու իրենց շանսերը։

Միևնույն ժամանակ, նա հստակ գծել է քաղաքական կոալիցիաների «կարմիր գծերը»՝ բացառելով որևէ դաշինք կամ համագործակցություն նախկին երեք նախագահների և ներկայիս վարչապետի քաղաքական ուժերի հետ.

«Կոալիցիա կազմելը բացառվում է, բայց ենթադրենք, եթե կբերվի օրինագիծ, որը մեր ծրագրին համահունչ է, ապա ինչո՞ւ ոչ, կարելի է քվեարկել այդ օրինագծին կողմ»։

Սիմոնյանի խոսքով՝ իրենց հիմնական նպատակներից է հանրության համար կայուն ապագայի, հավասարակշռված խաղաղության ապահովումն ու թմրամոլության ու խաղամոլության խրախուսման ներկայիս պետական համակարգի արմատախիլ անելը։

5. Ռեկորդային մասնակցություն և ընտրական տակտիկայի փոփոխություն

«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Էդմոն Մարուքյանը և «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության (ԲՀԿ) ղեկավար Գագիկ Ծառուկյանն արձանագրել են ընտրողների աննախադեպ բարձր ակտիվություն և տեղամասերում գոյացած հերթեր։

• Էդմոն Մարուքյանը շեշտել է, որ քաղաքական ուժերին հաջողվել է մոբիլիզացնել ժողովրդին։ Նա հույս է հայտնել, որ քաղաքական բովանդակությունը կվերադառնա խորհրդարան, ինչը երկիրը կզերծ պահի ցնցումներից։ Խոսելով ընտրական մակարդակում ձերբակալությունների մասին՝ Մարուքյանը նշել է, որ իրենց թիմից ձերբակալվածներ չկան, քանի որ նրանք հրաժարվել են ֆիզիկական շտաբներից (որոնց անվանել է «պրովոկացիայի բուն») և աշխատել են բացառապես թվային ու սոցիալական հարթակներում։

• Գագիկ Ծառուկյանը համոզմունք է հայտնել, որ հավաքական ընդդիմությունը միանշանակ հաղթելու է ներկայիս իշխանությանը. «Կնայենք՝ ով ամենաշատ ձայները կհավաքի, նա էլ իր վարչապետի թեկնածուին կառաջադրի»,- նշել է նա՝ հավելելով, որ ժողովուրդը հոգնել է և ձգտում է կենսամակարդակի շոշափելի բարելավման։

6. Սուբյեկտության վերականգնում և իրավական ահազանգեր

Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի գործարար և քաղաքական գործիչ Սամվել Կարապետյանի հայտարարությունը, ով ընդգծել է լեգիտիմ իշխանության ձևավորման կարևորությունը, որպեսզի երկրի ապագան որոշվի ներսում, այլ ոչ թե արտաքին կենտրոնների կողմից։ Նա նկատել է, որ միջազգային լրատվամիջոցների մեծ հոսքը վկայում է այն մասին, որ Հայաստանն աշխարհի համար դարձել է «նորմալ սուբյեկտ»։ Կարապետյանը նաև մտահոգություն է հայտնել երկրում տիրող իրավական մթնոլորտի վերաբերյալ՝ նշելով, որ իրեն ընտրության են «բերել»։

Իրավական և քաղաքացիական վերահսկողության համատեքստում իր գնահատականն է տվել նաև Արման Թաթոյանը։ Նա այս ընտրություններն անվանել է պատմական հնարավորություն, որը բաց թողնել չի կարելի.

«Շատ անգամ ավելի լավ է, երբ որևէ բան անում ես և փոշմանում ես, քան չես անում և փոշմանում ես»։

Թաթոյանը հավաստիացրել է, որ իրենց թիմն ուշադրությամբ հետևում է ստացվող բոլոր ահազանգերին և գործընկերների հետ համատեղ կիրառելու է ողջ գործիքակազմը, որպեսզի կանխվի քաղաքացիների քվեների որևէ տեսակի կորուստ կամ կեղծում։

Այսպիսով, ընտրությունների ընթացքը ցույց է տալիս, որ հանրային և քաղաքական մոբիլիզացիան հասել է գագաթնակետին։ Թեև քաղաքական ուժերի մոտեցումներն ու հետընտրական սցենարների պատկերացումները տարբերվում են, հիմնական պայքարն ընթանում է պետության անվտանգության ապահովման, տնտեսական մոդելի փոփոխության և լեգիտիմության վերականգնման շուրջ։ Քվեների հաշվարկը ցույց կտա, թե առաջարկված տեսլականներից որին է վստահում Հայաստանի քաղաքացին։

«Հիմա տեսնում ենք, որ ժողովուրդն արթնացել է, զգում է, որ ինքն է որոշում, թե ուր պետք է գնա Հայաստանը, ինչպիսի Հայաստան պետք է լինի, և սա ինձ համար իսկապես շատ երջանիկ փաստ է»,– Երևանի 4/53 ընտրատեղամասում ընտրություն կատարելուց առաջ նշել է «Նոր ուժ» կուսակցության նախագահ Հայկ Մարությանը։

Ըստ Մարությանի՝ հաշվի առնելով երկար տարիների փորձը, ընտրություններին այս բարձր մասնակցությունը հենց ընդդիմության ձայներն են։ Ինչ վերաբերում է հետընտրական գործընթացներին, ապա նա կարծում է, որ այդ բոլոր պրոցեսները որոշում է ժողովուրդը, և այդպես շարժվում է և՛ ընդդիմությունը, և՛ իշխանությունը։