Խարդախները թիրախավորում են WhatsApp-ը Հայաստանում

Վերջին տարիներին առցանց խարդախությունների թիվը կտրուկ աճում է ամբողջ աշխարհում, և Հայաստանը բացառություն չէ։

Սոցիալական ցանցերն ու մեսենջերները, որոնք ի սկզբանե ստեղծվել էին շփման համար, ավելի ու ավելի հաճախ են վերածվում խաբեության գործիքների․ չարագործները կրկնօրինակում են ընկերությունների պաշտոնական էջերը, ստեղծում կեղծ կայքեր, առաջարկում «երաշխավորված եկամտով ներդրումներ» և ամեն կերպ փորձում են խլել օգտատերերի անձնական տվյալները։

Խարդախները հատկապես ակտիվ են WhatsApp-ում՝ հարթակում, որը վստահություն է ներշնչում միլիոնավոր հայ օգտատերերի մոտ։ Ծանոթ միջավայրը և ոչ ֆորմալ շփման ձևաչափը հաճախ մոլորության մեջ են գցում մարդկանց․ նրանք վստահ են, որ խոսում են ընկերության իրական ներկայացուցչի հետ, մինչդեռ հաղորդակցվում են կեղծ հաշվի միջոցով։

Վերջերս մասնագետները նկատել են ֆիշինգի հարձակումների աճ՝ խոշոր կրիպտո-պլատֆորմների անունից։ Խարդախները ստեղծում են հայտնի ընկերությունների կեղծ էջեր և ուղարկում հաղորդագրություններ ներդրումային առաջարկներով, հաշիվը հաստատելու կամ գումար փոխանցելու պահանջներով։ Իրականում դրանք մանրամասն մշակված սխեմաներ են, որոնք նպատակ ունեն հասանելիություն ստանալ ձեր տվյալներին ու կրիպտո դրամապանակներին։

Թվերը խոսում են իրենց օգտին

Թվային խարդախությունների ծավալը տպավորիչ է։ Համաշխարհային հետազոտությունների համաձայն՝ միայն ԱՄՆ-ում առցանց հանցագործությունների պատճառած վնասը 2024 թվականին գերազանցել է 16,6 միլիարդ դոլարը։ WhatsApp-ի տվյալներով՝ 2025 թվականի առաջին կեսին հեռացվել է ավելի քան 6,8 միլիոն հաշիվ, որոնք կապված էին միջազգային խարդախական ցանցերի հետ․ գրեթե կրկնակի ավելի, քան նախորդ տարի։

Վերլուծական ընկերություն Elliptic-ը նշում է, որ 2025 թվականին գողացված կրիպտո միջոցների ավելի քան 80 տոկոսը անցել է այնպիսի սխեմաներով, որոնք ձևով օրինական էին թվում։ Ֆիշինգը շարունակում է մնալ ամենատարածված հարձակման գործիքը․ ամբողջ աշխարհում բոլոր էլ. նամակների մոտ 1,2 տոկոսը՝ շուրջ 3,4 միլիարդ հաղորդագրություն օրական, ֆիշինգային է։ Այս վտանգին բախվում են թե՛ բիզնեսները, թե՛ առանձին օգտատերերը Հայաստանում․ աշխարհում յուրաքանչյուր տասը ընկերություններից ութը արձանագրել են խարդախության փորձեր ֆինանսական փոխանցումների ընթացքում։

Ինչո՞ւ է սա կարևոր Հայաստանի համար

Հայ օգտատերերը պետք է գիտակցեն, որ խարդախները կարող են օգտագործել մանրամասներ ու համացանցում հասանելի տեղեկատվություն՝ վստահություն ստեղծելու համար։ Սովորաբար նրանք սկսում են «շտապ իրավիճակից»՝ օրինակ՝ հաշվի հետ կապված խնդիր, առաջարկում են օգնություն և խնդրում փոխանցել տվյալներ։ Եթե օգտատերը կասկածում է, նրան համոզում են ոչ մեկին չպատմել, իսկ գումարի փոխանցումից հետո կապը ընդհատվում է։

Խոշոր հարթակները, օրինակ՝ Binance-ը, ընդգծում են, որ երբեք չեն կապվում օգտատերերի հետ WhatsApp-ի միջոցով՝ ֆինանսական հարցեր, ներդրումներ կամ փոխանցումներ քննարկելու համար։ Կապի իսկությունը կարելի է ստուգել միայն պաշտոնական գործիքներով, օրինակ՝ Binance Verify ծառայությամբ, որը հաստատում է իրական հաշիվները, էլ. փոստերը և Telegram-կոնտակտները։

Ինչպե՞ս պաշտպանվել

Պաշտպանության հիմնական միջոցը զգոնությունն ու իրազեկվածությունն է։ Միշտ ստուգեք աղբյուրները, մի բացեք կասկածելի հղումներ, և երբեք մի փոխանցեք անձնական տվյալներ։ Ցանկացած հաղորդագրություն, որտեղ խնդրում են գումար փոխանցել կամ մուտքի կոդեր տրամադրել, պետք է դիտարկել որպես վտանգի ազդանշան։

Հայաստանում օգտատերերին խորհուրդ է տրվում օգտագործել միայն պաշտոնական հաղորդակցության ուղիներ՝ ընկերության կայքի աջակցման բաժին, ստուգված սոցիալական էջեր, պաշտոնական Telegram խմբեր և կորպորատիվ էլ. հասցեներ։

Այսօր, երբ կիբերխարդախները դառնում են ավելի հնարամիտ, զգոնությունն ու քննադատական մտածողությունը դառնում են թվային անվտանգության հիմնական գործիքները։ Զգուշությունը օգնում է ոչ միայն պաշտպանել սեփական միջոցները, այլև պահպանել վստահությունը երկրի ամբողջ թվային միջավայրի նկատմամբ։