Ինչու է թվում, որ կյանքը դարձել է «դրամապանակից արագ»

Մարդիկ հաճախ աշխատում են ավելի երկար, բայց չեն զգում ֆինանսական առաջընթաց։

Շատերը հաճախ են ասում, որ կյանքը առաջ է վազում ավելի արագ, քան մենք հասցնում ենք հասկանալ՝ ուր է գնում մեր փողը։ Թվում է, թե ամեն ինչ տեղի է ունենում արագ, անընդհատ, ճնշող, իսկ դրամապանակը չի հասցնում քայլել այդ արագ փոփոխվող կյանքի հետ։ Այս զգացողությունը միայն անձնական տպավորություն չէ։ Այն ունի տնտեսական, տեխնոլոգիական, հոգեբանական և սոցիալական խորքային պատճառներ, որոնք միահյուսված ձևով փոխում են մեր կյանքի ռիթմը և մեր ֆինանսական վարքագիծը։

Մեր ուղեղը մշտապես ստանում է տեղեկատվական ազդակներ, ծանուցումներ, առաջարկներ, գովազդներ և պատկերներ, որոնք ամբողջ օրը հիշեցնում են՝ ինչ-որ բան կա, որ դեռ չենք արել, չենք գնել, չենք հասցրել։ Այս շարունակական «հասցրու» ռեժիմը ստեղծում է արագության զգացողություն, իսկ արագությունը իր հերթին ձևավորում է անմիջական սպառման մղում։ Երբ կյանքն արագ է, մարդիկ հակված են կայացնել արագ որոշումներ՝ արագ գնումներով։

Տեխնոլոգիական միջավայրը փոխել է սպառման մոդելը։ Նախկինում խանութ գնալը մեկ գործողություն էր, իսկ գնումը՝ նախատեսված։ Այսօր մեկ սեղմումով կարելի է պատվիրել գրեթե ամեն ինչ՝ սնունդ, տրանսպորտ, հագուստ, ծառայություններ։ Այդ արագությունը ստեղծում է մի պատրանք, թե ամեն ինչ պետք է լինի «այստեղ և հիմա», և նույն տրամաբանությամբ մարդն ակնկալում է, որ իր եկամուտն էլ պետք է լինի նույնքան արագ, հաճախ, անընդհատ։ Բայց եկամուտները այդպիսի տեմպով չեն աճում։ Այդ պատճառով կյանքը թվում է դրամապանակից արագ։

Մեկ այլ պատճառ է այն, որ մեր ծախսերը դարձել են ոչ միայն շատ, այլ «անհետացող»։ Միկրածախսերը՝ առաքման վճարներ, հավելվածների բաժանորդագրություններ, փոքր գնումներ, սրճարաններ, տրանսպորտի հավելյալ վճարներ, հավելյալ ծառայություններ, այնքան սահուն են ներդրված առօրյայի մեջ, որ մարդը քիչ է նկատում դրանց միավոր արժեքը, բայց շատ է զգում դրանց ընդհանուր ազդեցությունը։ Երբ ծախսերը տեսանելի չեն, բայց կուտակային են, ապա կյանքը թվում է ավելի արագ, իսկ ֆինանսները՝ ավելի դանդաղ։

Սոցիալական համեմատությունը ևս մեծ դեր ունի։ Մենք ապրում ենք մի միջավայրում, որտեղ մարդկանց կյանքի պայծառ հատվածները հարյուրապատիկ հաճախ են երևում, քան իրականությունը։ Սա ստեղծում է արժեակ համակարգ, որտեղ «նորմալը» դարձել է ինտենսիվ, արագ, լիարժեք, մշտապես ակտիվ կյանք։ Երբ մարդը փորձում է համընթաց լինել այդ պատկերին, նրա ծախսերը և սպասումները սկսում են գերազանցել իր եկամտի բնական աճը։ Արդյունքում ստեղծվում է զգացողություն՝ կյանքը արագ է, ես՝ դանդաղ, իսկ դրամապանակը՝ անկարող հետևել։

Աշխատանքի բնույթը նույնպես փոխվել է։ Մարդիկ հաճախ աշխատում են ավելի երկար, բայց չեն զգում ֆինանսական առաջընթաց։ Քանի որ ժամանակի արժեքը բարձրացել է, բայց դրա ֆինանսական գնահատումը չի հետևում այդ փոփոխությանը։ Երբ հոգնածությունը շատ է, ֆինանսական որոշումները հաճախ դառնում են ավելի անարդյունավետ։ Հոգնած ուղեղը հակված է ընտրել «արագ լուծումներ», որոնք բնականաբար բերում են «արագ ծախսերի»։

Կյանքը դարձել է դրամապանակից արագ նաև այն պատճառով, որ տնտեսությունն ինքնին է արագացել։ Գները փոխվում են արագ, տեխնոլոգիաները թարմացվում են արագ, ապրանքային ցիկլերը կարճացել են, նորաձևության ու պահանջների փոփոխությունը դարձել է ավելի ինտենսիվ։ Մարդը մշտապես զգում է, որ պետք է «հասնի», «համընթաց լինի», «չմնա հետ», իսկ այդ ձգտումը թանկ է արժենում, այնպես՝ ֆինանսապես, ինչպես հոգեբանորեն։

Ի վերջո, այս ամբողջ զգացողությունը գալիս է մի պարզ հակասությունից։ Մեր ցանկությունները, ազդեցությունները, միջավայրը և կերպարը արագացել են։ Մեր եկամուտները՝ ոչ։ Մեր ուղեղը գտնվում է արագի ռեժիմում, բայց մեր դրամապանակը՝ իրականի։

Եվ հենց այդ հակասությունն է ստեղծում այն ժողովրդի կողմից հաճախ հնչող միտքը․ կյանքն այնքան արագ է, որ դրամապանակը չի հասցնում։


*հոդվածը պատրաստելիս օգտագործվել է նաև ԱԲ