Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը նախատեսում է հինգ տարի ժամկետով 25 միլիոն ԱՄՆ դոլարի բարձր արտադրողականությամբ հաշվողական ռեսուրսներ ձեռք բերել «Ֆայրբըրդ ԷյԱյ» ընկերությունից՝ հանրապետությունում արհեստական բանականության (ԱԲ) ժամանակակից ենթակառուցվածքների զարգացման նպատակով։ Համապատասխան չզեկուցվող նախագիծը ներառված է Կառավարության հուլիսի 16-ի նիստի օրակարգում։
Ֆինանսավորումն ապահովելու նպատակով առաջարկվում է վերաբաշխում կատարել 2026 թվականի պետական բյուջեում։ Մասնավորապես, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի առևտրային կազմակերպություններին և անհատ ձեռնարկատերերին տրամադրվող պետական աջակցության միջոցներից 957 միլիոն 876 հազար դրամ կուղղվի այս նոր ծրագրի մեկնարկին։ Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունը ռեսուրսները մեկ անձից գնման ընթացակարգով ձեռք կբերի «Ֆայրբըրդ ԷյԱյ» ՓԲԸ-ից, որի հետ համապատասխան պայմանագիրը կնքվել է դեռևս 2026 թվականի ապրիլի 17-ին։ Ըստ հիմնավորման՝ ընկերությունն ունի անհրաժեշտ տեխնոլոգիական լուծումները տրամադրելու բացառիկ իրավունք։
Ձեռք բերվող հզորությունները հիմնված են լինելու NVIDIA Blackwell առաջատար գրաֆիկական պրոցեսորների վրա, որոնք կաշխատեն «Ֆայրբըրդ ԷյԱյ»-ի կողմից 2026 թվականին Հայաստանում գործարկվող սուպերհամակարգչի կազմում։ Այս սարքավորումը լինելու է առաջինն ու ամենամեծը Կովկասի տարածաշրջանում։ Ստացված ռեսուրսները կառավարությունը նախատեսում է անվճար կամ արտոնյալ պայմաններով հասանելի դարձնել տեղական ստարտափներին, գիտահետազոտական խմբերին, համալսարաններին և պետական մարմիններին՝ ԱԲ մոդելների նախագծման ու գիտական հետազոտությունների համար։ Ծրագրի հիմնական արդյունքային ցուցանիշ է սահմանվել ստացված հայտերի առնվազն 60 տոկոսի բավարարումը։ Նախագծի ընդունմամբ բյուջեում լրացուցիչ ծախսեր չեն առաջանա, քանի որ հատկացումն իրականացվում է արդեն հաստատված բյուջետային միջոցների ներքին վերաբաշխման հաշվին։
Պատճառահետևանքային կապը Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի ընդհանուր աջակցության բյուջեից 957.8 միլիոն դրամի կրճատումն ու վերաուղղորդումը հանդիսանում է պատճառ, որ ուղղակի պետական աջակցություն ստացող սովորական ՏՏ ընկերությունների ֆինանսավորման ծավալները ժամանակավորապես նվազեն։ Իր հերթին, այդ միջոցների կենտրոնացումը մեկ խոշոր նախագծում հանդիսանում է պատճառ, որ Հայաստանում հիմնվի Կովկասի ամենահզոր սուպերհամակարգչային հանգույցը, ինչը տեղական ստարտափների և գիտական խմբերի համար կստեղծի սեփական մեծ մոդելները (LLMs) մշակելու տեխնիկական հնարավորություն՝ առանց արտասահմանյան թանկարժեք սերվերային տիրույթներ վարձակալելու անհրաժեշտության։
Գործնական ազդեցությունը Գործնական գետնի վրա այս նախագիծը լուծում է Հայաստանի գիտական և ստարտափ էկոհամակարգի ամենացավոտ խնդիրներից մեկը՝ հաշվողական հզորությունների (compute) ծայրահեղ դեֆիցիտը։ NVIDIA Blackwell պրոցեսորների հասանելիությունը թույլ կտա կրճատել ԱԲ մոդելների ուսուցման ժամանակը ամիսներից մինչև օրեր, ինչը կտրուկ կբարձրացնի հայկական տեխնոլոգիական արտադրանքի մրցունակությունը գլոբալ շուկայում։ Պետական գերատեսչությունների համար սա հնարավորություն է ստեղծում ներդնելու սեփական ԱԲ համակարգերը տվյալների վերլուծության, կանխատեսումների և անվտանգային լուծումների մեջ՝ չվտանգելով պետական գաղտնիք պարունակող տվյալների արտահոսքը երկրից դուրս։
