Հինգ բան, որ պետք է իմանալ Հայաստանի մասին․ AFP-ի անդրադարձը

Հայաստանը հաճախ անվանում են աստվածաշնչյան երկիր։

Երկուշաբթի Հայաստանը հյուրընկալում է խոշոր միջազգային գագաթնաժողովներ, որոնք, ինչպես հույս ունեն Երևանում, կօգնեն նախկին խորհրդային հանրապետությանը մոտենալ Եվրոպային։ Այս ֆոնին երկիրը զգուշորեն թուլացնում է իր երկարամյա կախվածությունը Ռուսաստանից, գրում է AFP-ն։

«Ահա հինգ կարևոր փաստ այս փոքր, բայց ռազմավարական նշանակություն ունեցող՝ դեպի ծով ելք չունեցող Հարավային Կովկասի պետության մասին։

Մոսկվայի և Արևմուտքի միջև

Հայաստանի աշխարհագրությունը մեծապես պայմանավորում է նրա փխրուն դիվանագիտական հավասարակշռությունը։

Չունենալով ելք դեպի ծով և գտնվելով պատմական հակառակորդների՝ Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև, որոնց սահմանները Հայաստանի հետ փակ են, երկիրը ստիպված է համաշխարհային շուկաներ դուրս գալու համար ապավինել Վրաստանին և Իրանին։ Սա էապես սահմանափակում է նրա արտաքին քաղաքական մանևրի հնարավորությունները։

Երկար ժամանակ Հայաստանը անվտանգության հարցերում սերտորեն կապված էր Ռուսաստանի հետ․ նրա տարածքում տեղակայված է ռուսական ռազմաբազա, իսկ ինքը՝ երկիրը, անդամակցում է Մոսկվայի գլխավորած մի շարք ռազմաքաղաքական և տնտեսական կառույցների։

Սակայն հարաբերությունները նկատելիորեն սառեցին այն բանից հետո, երբ Երևանը կասկածի տակ դրեց դաշնակցի հուսալիությունը․ Ռուսաստանը չմիջամտեց, երբ Ադրբեջանը 2023 թվականին վերադարձրեց վիճելի Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանը իր վերահսկողության տակ։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը աստիճանաբար խորացնում է կապերը Եվրոպական Միության և ԱՄՆ-ի հետ՝ հույս ունենալով ստանալ տնտեսական աջակցություն և հասնել քաղաքական մերձեցման։

Միաժամանակ Հայաստանը արդեն կասեցրել է իր մասնակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը, սակայն Մոսկվայի հետ լիակատար խզում չի եղել․ տնտեսական կախվածությունը չափազանց մեծ է, իսկ տարածաշրջանային իրավիճակը՝ չափազանց բարդ։

Աստղային սփյուռք

Ավելի շատ հայեր ապրում են երկրի սահմաններից դուրս, քան երկրի ներսում։

Սփյուռքի թվաքանակը գնահատվում է 8–10 միլիոն մարդ, մինչդեռ Հայաստանի բնակչությունը կազմում է մոտ 3 միլիոն։

Ամենահայտնի ներկայացուցիչների թվում են Քիմ Քարդաշյանը, երգչուհի Շերը և ֆրանսիացի շանսոնյե Շառլ Ազնավուրը։

Սփյուռքի ձևավորումը մեծապես կապված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային սպանությունների և տեղահանությունների հետ։ Հայաստանում և բազմաթիվ պատմաբանների շրջանում այս իրադարձությունները ճանաչվում են որպես ցեղասպանություն, մինչդեռ Թուրքիան կտրականապես մերժում է նման որակումը։

Այսօր ամենամեծ հայկական համայնքները գտնվում են Ռուսաստանում (մոտ 1,5 միլիոն մարդ), ԱՄՆ-ում (1,3 միլիոն) և Ֆրանսիայում (մոտ 400 հազար)։

Սփյուռքը կարևորագույն դեր է խաղում երկրի տնտեսության և քաղաքականության մեջ՝ դրամական փոխանցումների, ներդրումների և Հայաստանի շահերի միջազգային լոբբինգի միջոցով։

Առաջին քրիստոնյա երկիրը

Հայաստանը հաճախ անվանում են աստվածաշնչյան երկիր։

Այն հպարտանում է, որ դարձել է առաջին պետությունը, որն ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն․ դա տեղի է ունեցել դեռևս մեր թվարկության 301 թվականին։

Ողջ երկրով մեկ սփռված են հնագույն վանքեր, որոնք վեր են խոյանում ժայռերի վրա կամ թաքնված են լեռնային հովիտներում։

Հայ առաքելական եկեղեցին մնում է ազդեցիկ հաստատություն՝ սերտորեն կապված ժողովրդի լեզվի, մշակույթի և ազգային ինքնության հետ, որը վերապրել է պարսկական, օսմանյան և ռուսական տիրապետության դարեր։

V դարում Աստվածաշունչը թարգմանվել է հայերեն՝ օգտագործելով սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած եզակի այբուբենը։

Քարե շատրվաններ

Երկրի տարբեր վայրերում կարելի է հանդիպել փոքրիկ քարե խմելու շատրվանների՝ «պուլպուլակների»։

Դրանք սնվում են բնական աղբյուրներից և անվճար տալիս են սառը ջուր, որը հոսում է անընդհատ։ Այսպիսի կառույցները սովորաբար տեղադրվում են որպես հանրային նվերներ՝ երբեմն ի հիշատակ հարազատների կամ պատմական անձանց։

Համեստ դիզայնը, որը պատրաստված է հրաբխային տուֆից, ներդաշնակորեն միաձուլվում է քաղաքային և գյուղական միջավայրին։ Տեղացիները պուլպուլակները համարում են հայկական հյուրընկալության խորհրդանիշ։

Շեշտը՝ տեխնոլոգիական ապագայի վրա

Չունենալով զգալի բնական ռեսուրսներ՝ Հայաստանը շեշտը դնում է տեխնոլոգիաների և կրթության վրա։

Հենվելով խորհրդային ուժեղ գիտական դպրոցի վրա՝ երկիրը զարգացնում է դինամիկ IT ոլորտ և ստարտափային էկոհամակարգ։

2017 թվականից հայկական IT արդյունաբերությունը բուռն աճ է ապրում։ Պաշտոնական տվյալներով՝ ընկերությունների թիվն աճել է 650-ից մինչև ավելի քան 12 000, զբաղվածությունը գրեթե եռապատկվել է, իսկ շրջանառությունն ու արտահանումը աճել են ավելի քան երեք անգամ։

2022 թվականին Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի պատերազմի սկսվելուց հետո տասնյակ հազարավոր ռուսաստանցիներ տեղափոխվեցին Հայաստան՝ հիմնականում մոբիլիզացիայից խուսափող երիտասարդ մասնագետներ։ Նրանցից շատերը հեռավար աշխատում են տեխնոլոգիաների ոլորտում՝ նպաստելով ճյուղի զարգացմանը, թեև այս ներհոսքը սոցիալական լարվածություն է առաջացրել նաև բնակարանների գների աճի պատճառով։

Կառավարությունը առաջ է մղում հավակնոտ նախագծեր, ներառյալ արհեստական բանականության ոլորտում խոշոր ենթակառուցվածքների զարգացումը՝ ձգտելով երկիրը վերածել տարածաշրջանային նորարարական կենտրոնի։

Այս ռազմավարությունը միտված է նվազեցնել տնտեսական կախվածությունը և ստեղծել հեռանկարներ երիտասարդության համար, որը հակառակ դեպքում կմեկներ արտերկիր»։