Ծառայությունների և՛ ներմուծումը, և՛ արտահանումը 2023-ի 4-րդ եռամսյակից անկում են ապրել։
Ինչպես երևում է, Հայաստանի 2023 թվականի ծառայությունների արտահանման հիմնական ոլորտներն են եղել ճանապարհորդությունը և ՏՏ ծառայությունները՝ համապատասխանաբար 3 մլրդ և 1 մլրդ դոլարի, որոնք կազմել են 2023 թվականի ծառայությունների արտահանման համապատասխանաբար 53.5 և 19.1 տոկոսը։ Այս ծառայությունների 2022-23 թվականների աճը ապահովել է նաև մեր տնտեսական աճի զգալի հատվածը։ Ծառայությունների կրճատման տենդենցը, որը կարող է շարունակվել 2024 թվականին, մտահոգիչ է հատկապես ընթացիկ հաշվեկշռի և բյուջեի մասին oրենքով պլանավորված 7 տոկոս տնտեսական աճի ապահովման տեսանկյունից։
Երկուս ու կես տարի վերականգնողական և կտրուկ աճից հետո 2023-ի 4-րդ եռամսյակից գրեթե բոլոր ծառայությունների արտահանումը և ներմուծումը կրճատվել են։ 2023 թվականի չորրորդ եռամսյակի հարաբերակցությունը երրորդ եռամսյակին ցույց է տալիս, որ տուրիստական կամ ճանապարհորդական ծառայությունները կրճատվել են գրեթե 2 անգամ՝ 42.6 տոկոսով, չնայած որ տարեկան կտրվածքով տուրիստական ծառայությունների արտահանումը աճել է 23.3 տոկոսով՝ հասնելով 3 մլրդ դոլարի։ Այսինքն տուրիստները 2023-ին Հայաստանում գնել են 3 մլրդ դոլարի տուրիստական ծառայություններ։ 2023-ի աճը հիմնականում ձևավորվել էր առաջին 3 եռամսյակների շարունակական աճի հաշվին։ Նշենք նաև, որ 2022 թվականին ծառայությունների արտահանումը աճել է ավելի քան 3 անգամ՝ հիմնականում ի հաշվի հետհամաճարակային վերականգնման աճի և ռուսական տուրիստների և ռելոկատների մեծ քանակությամբ ավելացմամբ։
Աղյուսակ 1.
| Հայաստանի ծառայությունների արտահանման միտումը 2018-2023 | ||||||||
| միլիոն ԱՄՆ դոլար | ||||||||
| Ծառայության անվանումը | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2023 Q4* | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Ճանապարհորդություն
|
մլն $
աճ
|
1 329.0
10.4%
|
1 528.0
15.0%
|
287.3
-81.2%
|
784.2
172.9%
|
2 439.1
211.0%
|
3 009.3
23.4%
|
-42.6%
|
|
ՏՏ, հեռահաղորդակցություն
|
մլն $
աճ
|
235.8
11.4%
|
261.7
11.0%
|
328.5
25.5%
|
382.4
16.4%
|
711.4
86.0%
|
1 074.0
51.0%
|
-8.7%
|
|
Տրանսպորտ
|
մլն $
աճ
|
256.3
10.7%
|
275.4
7.4%
|
232.4
-15.6%
|
304.4
31.0%
|
585.2
92.2%
|
895.8
53.1%
|
70.4%
|
|
Շինարարություն
|
մլն $
աճ
|
191.1
-7.7%
|
178.1
-6.8%
|
77.7
-56.4%
|
86.1
10.9%
|
104.2
21.0%
|
87.5
-16.1%
|
-19.2%
|
|
Այլ գործնական ծառայություններ
|
մլն $
աճ
|
45.9
-6.1%
|
43.2
-5.7%
|
42.4
-2.0%
|
36.2
-14.6%
|
56.0
54.7%
|
65.6
17.2%
|
-7.5%
|
|
Այլ կողմերին պատկանող նյութական ռեսու…
|
մլն $
աճ
|
35.5
67.1%
|
27.2
-23.3%
|
36.8
35.0%
|
41.0
11.6%
|
111.0
170.3%
|
200.2
80.5%
|
-38.1%
|
|
Պետական ապրանքներ և ծառայություններ
|
մլն $
աճ
|
44.5
7.9%
|
45.5
2.2%
|
33.2
-27.0%
|
37.3
12.4%
|
38.2
2.3%
|
34.2
-10.5%
|
-7.5%
|
|
Ապահովագրություն և կենսաթոշակային ծառ…
|
մլն $
աճ
|
28.0
8.3%
|
31.5
12.2%
|
28.7
-8.8%
|
34.7
21.0%
|
61.1
76.1%
|
77.0
26.0%
|
18.8%
|
|
Ֆինանսական ծառայություններ
|
մլն $
աճ
|
14.4
45.9%
|
19.0
32.2%
|
19.1
0.5%
|
14.2
-26.0%
|
198.3
1 301.1%
|
158.9
-19.8%
|
0.3%
|
|
Անձնական, մշակութային և զվարճանքի ծառ…
|
մլն $
աճ
|
19.0
0.6%
|
19.3
1.8%
|
10.3
-46.5%
|
11.1
7.7%
|
11.4
2.5%
|
11.7
2.1%
|
-6.5%
|
|
Տեխնիկական սպասարկման և վերանորոգման …
|
մլն $
աճ
|
2.8
-0.1%
|
4.7
72.5%
|
3.0
-37.6%
|
3.5
19.1%
|
4.5
26.9%
|
5.2
15.8%
|
-2.5%
|
| * 2023 Q4 - 2023 թվականի չորրորդ եռամսյակի հարաբերակցությունը երրորդ եռամսյակին | ||||||||
| Author: Aghasi Tavadyan | tvyal.com | tavadyan.com | Data Source: armstat.am | ||||||||
Դիտարկենք նաև 2020 թվականի ծառայությունների արտահանման և ներմուծամն անկումը։
Կորոնավիրուսի համաճարակի բռնկումը մեծ ազդեցություն ունեցավ Հայաստանում ծառայությունների արտահանման և ներմուծման ցուցանիշների վրա։ 2020 թվականին ծառայությունների առևտրաշրջանառության զգալի անկում է գրանցվել, ընդ որում՝ ինչպես ներմուծման, այնպես էլ արտահանման ցուցանիշների։ 2020թ. ծառայությունների ներմուծումը նվազել էր 61,3%-ով՝ 2485 մլն ԱՄՆ դոլարից իջնելով 961 մլն ԱՄՆ դոլարի։ Ծառայությունների արտահանումը նվազել էր 55,9%-ով՝ 2402 մլն ԱՄՆ դոլարից հասնելով մինչև 1060 մլն ԱՄՆ դոլար։ Առևտրաշրջանառության էական նվազումը առաջին հերթին պայմանավորված է եղել զբոսաշրջային ծառայությունների արտահանման և ներմուծման կտրուկ կրճատմամբ։ Զբոսաշրջության ոլորտը, որը զգալիորեն նպաստում է ծառայությունների առևտրին, 2020 թվականին համավարակի պատճառով լուրջ հետընթաց ապրեց։ Գրանցվել է զբոսաշրջային ծառայությունների և՛ արտահանման, և՛ ներմուծման ծավալների զգալի անկում՝ արտահանումը 2020 թվականին նվազել է 82,0%-ով, իսկ ներմուծումը 84,5%-ով: Այս թվերը ընդգծում են ծառայությունների առևտրի ոլորտի մեծ կախվածությունը զբոսաշրջությունից: Ծառայությունների առևտրաշրջանառության անկման մեկ այլ ուշագրավ կողմը տրանսպորտային ծառայությունների ներմուծման կրճատումն էր: 2020 թվականին գրանցվեց 36.3% անկում: Գծապատկեր 3.
Չնայած 2020 թվականին ծառայությունների առևտրաշրջանառության զգալի անկմանը, 2021 և 2022թ. առկա է ծառայությունների ներմուծման և հատկապես արտահանման զգալի վերականգնողական աճ։ Ինչպես երևում է առաջին աղյուսակից, Հայաստանում ծառայությունների արտահանումը 2022թ. աճել է գրեթե 3.5 անգամ:
2022 թվականին ծառայությունների արտահանումը կազմել է 4,2 մլրդ դոլար՝ զբոսաշրջային ծառայություններ՝ 58,4%, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ՝ 17,0%, տրանսպորտային ծառայություններ՝ 13,4%, շինարարական ծառայություններ՝ 2,5%։ 2021 թվականին ծառայությունների արտահանումը կազմել է 1,7 մլրդ դոլար՝ զբոսաշրջային ծառայություններ՝ 45,2%, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ՝ 22,0%, տրանսպորտային ծառայություններ՝ 17,5%, շինարարական ծառայություններ՝ 5,0%։
Ինչպես երևում է երրորդ գծապատկերից, Հայաստանը ավելի շատ ներմուծում է տրանսպորտային ծառայություններ, քան արտահանում: Տրանսպորտային ծառայությունների հաշվեկշիռը Հայաստանում պակասուրդային է: Այս ցուցանիշը կոռելացված է ապրանքների ներմուծման և արտահանման հետ:
Tvyal.am
