Ոսկե Պատրանք. Հայաստանի արտահանման իրական պատկերը
Լուրեր |
Հայաստանի տնտեսությունում տարօրինակ իրավիճակ է ստեղծվել: Պաշտոնական վիճակագրությունը ցույց է տալիս արտահանման աննախադեպ աճ, սակայն իրականությունն այլ է:
Առաջին հայացքից Հայաստանի արտահանման ցուցանիշները ապշեցուցիչ են: 2024 թվականին երկրի արտահանումը հասել է 13.1 միլիարդ դոլարի՝ ավելի քան քառապատկելով 2021 թվականի 3.0 միլիարդ դոլարը: Սովորաբար նման կտրուկ աճը կնշանակեր, որ տնտեսությունը լիակատար թափով առաջ է շարժվում: Սակայն ավելի մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը բացահայտում է ոչ այնքան դրական իրականություն:
Գծապատկեր 1.
Առաջին գծապատկերը պատկերում է արտահանման կտրուկ փոփոխությունը: Գծապատկերը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի արտահանումը դեպի Միջին Արևելք սրընթաց կտրուկ աճել է՝ գերազանցելով նույնիսկ դեպի Եվրասիական տնտեսական միություն (ԵԱՏՄ) արտահանումը: Առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե սա տնտեսական դիվերսիֆիկացման հաջողություն է, սակայն իրականությունն այլ է:
2024 թվականին Հայաստանի արտահանման առյուծի բաժինը՝ ապշեցուցիչ 61.4%-ը, բաժին է ընկնում մեկ ապրանքատեսակի՝ թանկարժեք մետաղներին և քարերին, որի մեջ գերակշռում է ոսկին: Սակայն Հայաստանը չի ապրում ժամանակակից ոսկու տենդ: Փոխարենը, այն դարձել է Ռուսաստանի ոսկու առևտրի կարևոր հանգույց: 2024 թվականի առաջին եռամսյակում Ռուսաստանի ոսկու արտահանման 88%-ն անցել է Հայաստանով:Կարդալ ավելին՝ Հայաստան` ռուսական ոսկու հանգրվան:
Այս երևույթը վերաարտահանման տիպիկ դեպք է, և այն արմատապես փոխել է Հայաստանի առևտրային պատկերը: Մերձավոր Արևելքը` հատկապես Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, հանկարծակի դարձել են Հայաստանի արտահանման հիմնական ուղղությունը՝ կազմելով 2024 թվականի ընդհանուր արտահանման 42.4%-ը: Սա հսկայական տեղաշարժ է ընդամենը մի քանի տարի առաջվա համեմատ, երբ ԵԱՏՄ-ն և Եվրոպական Միությունը հիմնական առևտրային գործընկերներն էին:
Աղյուսակ 1.
| Աղյուսակ 1. Հայաստանի արտահանումը ըստ տարածաշրջանների | |||||||||||
| Տարեկան կտրվածքով | |||||||||||
|
2018 |
2021 |
2022 |
2023 |
2024 |
|||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| մլն․ $ | մլն․ $ | մլն․ $ | % աճ | % ընդ․ | մլն․ $ | % աճ | % ընդ․ | մլն․ $ | % աճ | % ընդ․ | |
| ԵԱՏՄ | 688.8 | 882.6 | 2,564.1 | 2.9 անգ. | 47.3% | 3,746.1 | 46.1% | 43.8% | 3,345.3 | -11.0% | 25.6% |
| ԵՄ | 675.8 | 656.1 | 772.7 | 17.8% | 14.3% | 709.5 | -8.2% | 8.3% | 611.6 | -14.0% | 4.7% |
| Մեծ Չինաստան | 113.0 | 403.1 | 395.1 | -2.0% | 7.3% | 1,093.8 | 2.8 անգ. | 12.8% | 2,854.0 | 2.6 անգ. | 21.8% |
| Միջին Արևելք | 388.3 | 351.4 | 983.2 | 2.8 անգ. | 18.1% | 2,538.2 | 2.6 անգ. | 29.7% | 5,552.1 | 2.2 անգ. | 42.4% |
| Այլ պետություններ | 546.8 | 722.8 | 703.9 | -2.6% | 13.0% | 464.3 | -34.0% | 5.4% | 729.2 | 57.0% | 5.6% |
| Ընդամենը | 2,412.8 | 3,016.0 | 5,419.1 | 79.7% | 100.0% | 8,552.0 | 57.8% | 100.0% | 13,092.2 | 53.0% | 100.0% |
| Հեղինակ` Աղասի Թավադյան | tvyal.com | tavadyan.com | Տվյալների աղբյուր՝ Armstat | |||||||||||
| Աղյուսակ 2. Հայաստանի արտահանումը ըստ տարածաշրջանների | |||||
| Տարեկան կտրվածքով | |||||
|
2021 |
2024 |
||||
|---|---|---|---|---|---|
| մլն․ $ | % ընդ․ | մլն․ $ | % աճ | % ընդ․ | |
| 01–21 & 23 — կենդանիներ, սնունդ, գյուղատնտեսական ապրանքներ | 377.2 | 12.5% | 508.5 | 34.8% | 3.9% |
| 22 — ալկոհոլային և ոչ ալկոհոլային խմիչք | 291.8 | 9.7% | 390.1 | 33.7% | 3.0% |
| 24 — ծխախոտ | 249.8 | 8.3% | 437.9 | 75.3% | 3.3% |
| 25–26 — հանքաքար և խտանյութ | 930.7 | 30.9% | 933.7 | 0.3% | 7.1% |
| 27 — էլեկտաէներգիա և հանքային վառելանյութեր | 51.5 | 1.7% | 87.1 | 69.2% | 0.7% |
| 28–40 — քիմիական նյութեր և պլաստմասսա | 61.2 | 2.0% | 166.2 | 2.7 անգ. | 1.3% |
| 41–49 — մորթի, կաշվե իրեր և փայտանյութեր | 8.7 | 0.3% | 34.2 | 3.9 անգ. | 0.3% |
| 50–67 — տեքստիլ, կոշկեղեն (թեթև արդյունաբերություն) | 188.3 | 6.2% | 421.4 | 2.2 անգ. | 3.2% |
| 68–70 — կերամիկա, ապակի, քարից, գիպսից պատրաստված իրեր | 20.3 | 0.7% | 42.1 | 2.1 անգ. | 0.3% |
| 71 — թանկարժեք քարեր, մետաղներ | 326.3 | 10.8% | 8,042.6 | 24.6 անգ. | 61.4% |
| 72–83 — մետաղներ և դրանցից արտադրանք | 364.5 | 12.1% | 364.3 | 0.0% | 2.8% |
| 84–89 — տրանսպորտ և սարքավորումներ | 95.4 | 3.2% | 1,451.5 | 15.2 անգ. | 11.1% |
| 90–97 — այլ | 50.3 | 1.7% | 212.6 | 4.2 անգ. | 1.6% |
| Ընդամենը | 3,016.0 | 100.0% | 13,092.2 | 4.3 անգ. | 100.0% |
| Հեղինակ` Աղասի Թավադյան | tvyal.com | tavadyan.com | Տվյալների աղբյուր՝ Armstat | |||||
Երրորդ գծապատկերը ցույց է տալիս ոչ դրական կանխատեսում: Մինչ ընդհանուր արտահանումը թվացյալ սլանում է վեր, թանկարժեք մետաղների և քարերի վերաարտահանման հաշվին (ԱՏԳ ԱԱ 71), այլ բոլոր ապրանքների արտահանման կտրվածքով առկա է անկում: Այս տարբերությունը Հայաստանի ներկայիս տնտեսական պատրանքի իրականությունն է: Գծապատկերում կարմիր և կապույտ գծերի միջև մակերեսն արտացոլում է թանկարժեք քարերի և մետաղների մասնաբաժինն ընդհանուր արտահանման մեջ:
Այս ոսկե շահույթի կայունությունը լավագույն դեպքում կասկածելի է: Հայաստանի միջոցով ոսկու վերաարտահանման աճը մեծապես պայմանավորված է աշխարհաքաղաքական հանգամանքներով, մասնավորապես՝ Ռուսաստանի նկատմամբ արևմտյան պատժամիջոցներով: Սա ժամանակավոր երևույթ է և պայմանավորված է համաշխարհային տնտեսական իրողություններով, որոնք արդեն իսկ փոխվում են:
Գծապատկեր 4.
Այս գծապատկերը ցույց է տալիս թանկարժեք մետաղների արտահանման և ներմուծման կտրուկ աճը 2023-ի նոյեմբերից մինչև 2024-ի ապրիլը: Ուշադրություն դարձրեք վերջին ամիսներին, որը Հայաստանի «ոսկե արտահանման դարաշրջանի» ավարտի նշան է:
Գծապատկերից երևում է, որ միայն 2024 թվականի մարտին 1.4 մլրդ դոլարի թանկարժեք քարեր և մետաղներ է ներմուծվել Ռուսաստանից Հայաստան, որից հետո այն կտրուկ անկում է ապրել։ Դեկտեմբերին ներմուծվել է 310 մլն դոլարի ոսկի։ Պիկային կետից ոսկու և այլ թանկարժեք քարերի և մետաղների ներմուծումն ընկել է 4.5 անգամ։
Ռուսաստանում վերջերս տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում վերացվեց ոսկու արտահանման մաքսատուրքը, որի ներդրումից հետո ՌԴ ոսկու արտահանման 88%-ն անցավ Հայաստանով։ Ոսկու տարանցիկ հոսքն արդեն իսկ նվազում է: Վերջին ամիսներում Հայաստանի արտահանման և ՀՆԱ-ի աճը հիմնված էր այս արտաքին, ժամանակավոր և արհեստական երևույթի վրա, որը տնտեսությունը դնում է խիստ անկայուն վիճակի մեջ: Այն քողարկում է իրական տնտեսության անկումը և շեղում ուշադրությունն իրական տնտեսական իրավիճակից և տնտեսական փոփոխությունների անհրաժեշտությունից:
Մինչ Հայաստանը հեծել է այս ոսկե ալիքը, անտեսվում է կայուն, բարձր ավելացված արժեք ունեցող ճյուղերի զարգացումը, որոնք կարող են ապահովել երկարաժամկետ տնտեսական կայունություն: ԵԱՏՄ և ԵՄ-ի ավանդական շուկաներ արտահանման անկումը հատկապես մտահոգիչ է, քանի որ այն կարող է վկայել մրցունակության կորստի մասին այն ոլորտներում, որոնք նախկինում Հայաստանի տնտեսության հենասյուներն էին:
Մոտակա ամիսները վճռորոշ կլինեն, քանի որ ոսկու վերաարտահանման սրընթաց աճն արդեն մարում է, Հայաստանը կարող է հայտնվել դաժան տնտեսական իրականության առջև: Տնտեսության իրական վիճակը, որը մինչ այժմ թաքնված էր ոսկու փայլի հետևում, կդառնա ավելի ակնհայտ:
Անհրաժեշտ է հայացքը բևեռել այս «ոսկե դարաշրջանից» այն կողմ և սկսել կառուցել իրական արտադրական հիմք ունեցող, երկարաժամկետ և կայուն ավելացված արժեք ստեղծող տնտեսություն, որը հիմնված չի լինի ժամանակավոր և ոչ կայուն արտաքին ազդակների վրա, որոնք և հիմնականում ապահովել են Հայաստանի ժամանակավոր երկնիշ տնտեսական աճը։ Անհրաժեշտ է կառուցել դիմացկուն տնտեսություն, որը ներառում է ներդրումներ կրթության մեջ, նորարարության խթանում և բարձր արժեք ունեցող ճյուղերի աճի համար նպաստավոր միջավայրի ստեղծում, ինչպես նաև արդյունավետ հարկային դաշտի ձևավորում:
Այս վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը կանգնած է կարևոր խաչմերուկի առջև: Հայաստանի «ոսկե պատրանքը» զգուշացնող օրինակ է ծառայում զարգացող տնտեսությունների համար: Այն ընդգծում է ժամանակավոր շահույթների վրա հենվելու վտանգը և ամուր, բազմազանեցված տնտեսական հիմք ստեղծելու կարևորությունը: Ոսկու տենդից ապաքինվելուն զուգընթաց, Հայաստանի իրական տնտեսական ուժը կենթարկվի փորձության: Հարցը մնում է բաց. երբ ոսկու փոշին նստի, ի՞նչը կշարունակի փայլել Հայաստանի տնտեսությունում:
tvyal.com
Բաժանորդագրվեք մեր Տելեգրամյան ալիքին՝ բիզնես ոլորտի ամենաթարմ և կարևոր նորություններին առաջինը ծանոթանալու համար: Տարածել
Հետեվեք մեզ սոց-ցանցերում
Կարդացեք նաեվ
Լուրեր | 2026/01/22 22:00
Հունվարի 22-ի բիզնես լուրերը
Ինչ է կատարվում Հայաստանի և միջազգային տնտեսական աշխարհում։
Լուրեր | 2026/01/22 19:19
Հունվարի 22-ի կարևոր լուրերը
Ինչ է կատարվել Հայաստանում և աշխարհում։
Ուղիղ եթեր
-
Հունվարի 22-ի բիզնես լուրերը
2026/01/22/ 22:00 -
Հունվարի 22-ի կարևոր լուրերը
2026/01/22/ 19:19 -
Կարիերայում մեծ փոփոխություն կատարելու ճիշտ ուղին․ չկորցնելով ինքնությունը
2026/01/22/ 18:22 -
Հայաստանը աշխարհի ամենատաք երկրների շարքում զբաղեցնում է 209-րդ տեղը
2026/01/22/ 17:11 -
Հայաստանը Հարավային Կովկասի երկրների շարքում ապրելու համար ամենաթանկ երկիրն է. Numbeo
2026/01/22/ 16:51 -
ՀՀ-ում մոպեդների, տրիցիկլների և կվադրոցիկլների համար ԱՊՊԱ պայմանագրերը պարտադիր կդառնան
2026/01/22/ 16:43 -
Թրամփը Դավոսում քննադատել է «կանաչ» էներգիան՝ այն անվանելով «պատմության ամենամեծ խաբեությունը»
2026/01/22/ 16:30 -
Վարկեր, ավիացիա, պետական գնումներ․ 5 կարևոր որոշում՝ Կառավարության նիստից
2026/01/22/ 16:09 -
Մինչև 2% քեշբեք, անվճար Mastercard և անվճար ArCa քարտ IDSalary-ին միանալու դեպքում
2026/01/22/ 15:48 -
Կապանի օդանավակայանը կարող է շահագործվել որպես միջազգային օդանավակայան
2026/01/22/ 14:30
Բաժանորդագրվել
Փոխարժեք
Տեսանյութեր
ՓՈՂ NEWS. ՀՈՒՆՎԱՐԻ 21, 2026 Թ․
ԿԱՐԵՎՈՐ ԼՈՒՐԵՐ․ ՀՈՒՆՎԱՐԻ 21, 2026 Թ․
ՓՈՂ NEWS. ՀՈՒՆՎԱՐԻ 20, 2026 Թ․
ԿԱՐԵՎՈՐ ԼՈՒՐԵՐ․ ՀՈՒՆՎԱՐԻ 20, 2026 Թ․
ՓՈՂ NEWS. ՀՈՒՆՎԱՐԻ 19, 2026 Թ․
