ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի այցը Երևան պատահական դիվանագիտական ժեստ չէ։ Սա Վաշինգտոնի կողմից Հարավային Կովկասում խաղադրույքների կտրուկ բարձրացում է և աշխարհաքաղաքական լուրջ վերադասավորումների արդյունք։ Այս այցի հետևում կարելի է տեսնել մի քանի հիմնական շերտեր և պատճառներ․
1. Ռազմավարական բեկում և TRIPP նախագիծը
Այցի ամենագործնական և առարկայական պատճառներից մեկը TRIPP (Խաղաղության խաչմերուկի հետ կապված ծրագրի) վերջնականացումն ու երկկողմ փաստաթղթերի ստորագրումն է։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի նախօրեին արած հայտարարությունն այն մասին, որ Հայաստանը «ոչ միայն տեսականորեն, այլև բառացիորեն դառնալու է խաղաղության խաչմերուկ», ուղղակիորեն կապված է ԱՄՆ-ի այս աջակցության հետ։ Վաշինգտոնը ցանկանում է տնտեսական և ենթակառուցվածքային խարիսխներ գցել տարածաշրջանում, որոնք կնվազեցնեն Հայաստանի կախվածությունը ավանդական կենտրոններից։
2. «Վակուումի լրացում» և աշխարհաքաղաքական շրջադարձ
Հայաստան-Ռուսաստան հարաբերությունների ներկայիս սառեցման, ԵԱՏՄ գագաթնաժողովին Փաշինյանի չմասնակցելու և Մոսկվայի կողմից հնչող տնտեսական սպառնալիքների (գազի գնի հնարավոր փոփոխություն և այլն) ֆոնին, ԱՄՆ-ը գործում է արագ ու վճռական։
Վաշինգտոնի ուղերձը հստակ է․ եթե Երևանը գնում է դեպի Արևմուտք (եվրոատլանտյան ուղղություն), ԱՄՆ-ը պատրաստ է ապահովել անվտանգային, դիվանագիտական և տնտեսական «բարձիկ»։
Պետքարտուղարի մակարդակով այցը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի դիվերսիֆիկացիոն քաղաքականությունը ստանում է ամենաբարձր հովանավորությունը։
3. Մարկո Ռուբիոյի անձնական հայացքները և Իրանի գործոնը
Մարկո Ռուբիոն հայտնի է որպես արտաքին քաղաքականության մեջ խիստ դիրքորոշումներ ունեցող (hawkish) գործիչ։ Նրա համար Հարավային Կովկասը կարևոր է նաև Իրանի և Չինաստանի ազդեցության զսպման համատեքստում։ ԱՄՆ-ն ուզում է վստահ լինել, որ տարածաշրջանային նոր կոմունիկացիաները (այդ թվում՝ Գյումրի-Ախուրիկ-Ակյակա երկաթգծի վերականգնման ծրագրերը) չեն ծառայելու հակառակորդ ճամբարների շահերին, այլ վերահսկվելու են արևմտյան տրամաբանությամբ։
4. Տարածաշրջանային հավասարակշռություն և Թուրքիա-Ադրբեջան տանդեմ
Ռուբիոյի այցը նաև ազդակ է Բաքվին և Անկարային։ Այն ժամանակ, երբ Ադրբեջանը փորձում է ճնշումներ գործադրել խաղաղության պայմանագրի շուրջ, ԱՄՆ պետքարտուղարի ֆիզիկական ներկայությունը Երևանում նշանակում է, որ Վաշինգտոնը թույլ չի տա Հայաստանի սուվերենության հաշվին ուժային հավասարակշռության կտրուկ խախտում։ Սա «կարմիր գիծ» գծելու փորձ է։
Մարկո Ռուբիոն Երևան չի գալիս պարզապես քաղաքավարական հանդիպման։ Նա գալիս է ստորագրելու կոնկրետ պայմանագրեր, որոնք իրավական և տնտեսական հիմքեր կտան Հայաստանի արևմտյան վեկտորին։ Սա պատմական հնարավորությունների, բայց միևնույն ժամանակ մեծ ռիսկերի փուլ է, քանի որ Վաշինգտոնի այս ակտիվությունը անպատասխան չի մնա աշխարհաքաղաքական մյուս խաղացողների կողմից։
Հոդվածը պատրաստելիս օգտագործվել է նաեւ ԱԲ
