Հայաստանում մեկնարկել է աշխատանքային օրենսդրության մեջ հանուն ծնողների իրավունքների հավասարության իրականացվող փոփոխությունների նոր փուլը: ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության աշխատանքի և զբաղվածության վարչության պետ Ժորա Սարգսյանը լրագրողների հետ հանդիպմանը ներկայացրել է հանրապետությունում հայրական արձակուրդի պահանջարկի վերաբերյալ վերջին հետազոտության արդյունքները և հայտարարել սպասվող հեղափոխական նախագծի մասին:
5-օրյա վճարովի արձակուրդ հայրերի համար. Ինչո՞ւ այն չի օգտագործվում
2025 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտած օրենքով՝ հայրերին հնարավորություն է տրվում երեխայի ծնվելուց հետո առաջին 30 օրվա ընթացքում վերցնել 5-օրյա վճարովի արձակուրդ: Գործատուն իրավունք չունի որևէ պատրվակով մերժել այն: Այս երաշխիքը ամբողջությամբ ֆինանսավորվում է գործատուի հաշվին՝ հիմնվելով աշխատակցի միջին աշխատավարձի վրա, և տրամադրվում է ամենամյա հիմնական արձակուրդից առանձին։
Այնուամենայնիվ, հանրապետության չորս մարզերում իրականացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ շատ տղամարդիկ դեռևս չեն օգտվում այս իրավունքից՝ իրազեկվածության պակասի և կարծրատիպերի պատճառով:
«Մենք ուզում ենք կոտրել այն կարծրատիպը, թե աշխատանքային օրենսդրությունը պաշտպանում է միայն մայրերին. "երեխայի խնամքով զբաղվող անձ" հասկացությունը հավասարապես վերաբերում է նաև հայրերին», — ընդգծել է Ժորա Սարգսյանը:
❗ Կարևոր կանոն. Եթե հայրը չի օգտագործում այդ 5 օրերը մինչև երեխայի 30 օրական դառնալը, ապա իրավունքը չեղարկվում է, և վերջնահաշվարկի ժամանակ դրանց դիմաց դրամական փոխհատուցում չի վճարվում:
Ի՞նչ այլ իրավունքներ ունեն հայրերը Հայաստանում
Աշխատանքային օրենսգիրքը տղամարդկանց ընձեռում է լայն հնարավորություններ, որոնցից շատերը մնում են չօգտագործված.
Խնամքի արձակուրդ միաժամանակ. Մինչև երեխայի 3 տարեկան դառնալը հայրը կարող է գնալ խնամքի արձակուրդ՝ աշխատատեղի և ստաժի լիարժեք պահպանմամբ, ընդ որում՝ երկու ծնողները կարող են դա անել միաժամանակ։
Արձակուրդի հարմարեցում. Հայրերը բացառիկ իրավունք ունեն իրենց ամենամյա արձակուրդը հարմարեցնել կնոջ հղիության ու ծննդաբերության շրջանին:
Չվճարվող արձակուրդ. Մինչև երեխայի 1 տարեկան դառնալը հայրը կարող է պահանջել մինչև 2 ամիս չվճարվող արձակուրդ:
Ոչ լրիվ աշխատանքային օր. Ծնողները իրավունք ունեն բանակցել ոչ լրիվ աշխատանքային օրվա անցնելու շուրջ (համամասնական վարձատրությամբ)՝ կարիերան և կենցաղը ճկուն համատեղելու համար:
Առաջիկա հեղափոխությունը. «Ծնողական ժամ»՝ պահպանվող աշխատավարձով
Նախարարությունն արդեն Ազգային ժողովի քննարկմանն է ուղարկել մի նոր, էլ ավելի ընդգրկուն նախաձեռնություն, որը վերաբերում է «ծնողական ժամի» ներդրմանը:
Այս նախագծով՝ մինչև 12 տարեկան երեխաներ ունեցող աշխատող ծնողները (թե՛ մայրերը, թե՛ հայրերը) կկարողանան կրճատել իրենց աշխատաժամանակը՝ աշխատավարձի լիարժեք պահպանմամբ.
Օրական կես ժամով՝ մինչև 2 երեխա ունենալու դեպքում,
Օրական մեկ ժամով՝ 3 և ավելի երեխաների դեպքում:
Այս օրենքը գործատուների համար կդառնա անվերապահ պարտականություն: Աշխատակիցներն իրենք կորոշեն, թե ինչպես օգտագործել այդ ժամանակը՝ աշխատանքի գալ ուշ, հեռանալ շուտ, թե երկարացնել ընդմիջման ժամը։ Այս ժամերը տրամադրվելու են բացառապես օրական կտրվածքով և ենթակա չեն կուտակման կամ հաջորդ օրերին փոխանցման:
«Նման միջոցառումները նպատակ ունեն քաղաքացիների համար հեշտացնել երեխա ունենալու որոշման կայացումը և պարզեցնել աշխատաշուկա վերադարձը», — նշել է պաշտոնյան՝ հավելելով, որ նախարարությունը շարունակելու է հետևողական իրազեկման արշավները բոլոր մարզերում:
