Ով կգրավի Լուսինը․ Մասկն ու Բեզոսը մրցավազքի մեջ են մտել

Լուսնի համար մրցավազքը վերածվում է տնտեսական, տեխնոլոգիական և գաղափարական պայքարի։

21-րդ դարի տիեզերական մրցավազքը այլևս չի սահմանափակվում պետություններով։ Եթե անցյալում Լուսինը նվաճելու պայքարը խորհրդանշում էր ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի աշխարհաքաղաքական հակադրությունը, ապա այսօր գլխավոր դերակատարները միլիարդատեր ձեռնարկատերերն են։ Իլոն Մասկը և Ջեֆ Բեզոսը՝ երկու տեխնոլոգիական հսկաների հիմնադիրներ, այժմ ուղղակիորեն մրցում են Լուսնի ապագայի համար, և այս մրցակցությունը աստիճանաբար վերածվում է նոր տիեզերական դարաշրջանի առանցքային պատմության։

Ռազմավարական շրջադարձ. Մարսից՝ դեպի Լուսին

Տարիներ շարունակ Իլոն Մասկի գլխավոր նպատակը Մարսն էր։ Նա բազմիցս հայտարարել է, որ մարդկության գոյատևման համար անհրաժեշտ է դառնալ բազմամոլորակային տեսակ, և այդ ապագայի բանալին Կարմիր մոլորակն է։ SpaceX-ի Starship ծրագիրը ներկայացվում էր որպես այն հրթիռը, որը միլիոնավոր մարդկանց պետք է տեղափոխեր Մարս՝ այնտեղ կառուցելու ինքնաբավ քաղաք։

Սակայն վերջին զարգացումները ցույց են տալիս, որ առաջնահերթությունները փոխվում են։ Անսպասելի հայտարարությամբ Մասկը նշել է, որ SpaceX-ը կենտրոնանում է Լուսնի վրա՝ նպատակ ունենալով կառուցել «ինքնազարգացող քաղաք»։ Այս հայտարարությունը ոչ միայն ռազմավարական փոփոխություն էր, այլև հստակ ազդակ՝ ուղղված ներդրողներին, մրցակիցներին և քաղաքական շրջանակներին։

Լուսինը, ի տարբերություն Մարսի, շատ ավելի մոտ է Երկրին, և դրա հետ կապված ծրագրերը կարելի է իրականացնել ավելի կարճ ժամանակահատվածում։ Սա կարևոր գործոն է հատկապես այն պայմաններում, երբ SpaceX-ը պատրաստվում է IPO-ի։ Հանրային շուկաները պահանջում են ոչ միայն տեսլական, այլև չափելի, միջնաժամկետ արդյունքներ։ Մարսի վրա քաղաք կառուցելու գաղափարը կարող է տասնամյակներ տևել, մինչդեռ Լուսնի վրա բազա ստեղծելու ծրագիրը կարող է ավելի արագ վերածվել կոնկրետ պայմանագրերի, արտադրության և եկամուտների։

Բեզոսի «խխունջային» ռազմավարությունը

Մինչ Մասկը հայտնի է իր ագրեսիվ տեմպերով և հավակնոտ ժամկետներով, Ջեֆ Բեզոսը գործում է դանդաղ և մեթոդականորեն։ Նրա Blue Origin ընկերությունը վաղուց է կենտրոնացել Լուսնի վրա՝ առաջ մղելով գաղափարը, որ Երկրի ծանր արդյունաբերությունը պետք է տեղափոխվի տիեզերք, իսկ մարդկությունը պետք է պահպանվի որպես ստեղծագործ և նորարար ուժ։

Բեզոսի տեսլականում Լուսինը դառնում է արդյունաբերական հարթակ՝ գործարաններով, հումքի արդյունահանմամբ և ենթակառուցվածքներով։ Նա համոզված է, որ տիեզերքում արտադրությունը երկարաժամկետ հեռանկարում կթեթևացնի Երկրի էկոլոգիական ծանրաբեռնվածությունը։

Մասկը հաճախ քննադատել է Blue Origin-ի զարգացման տեմպերը՝ նշելով, որ դրանք չափազանց դանդաղ են։ Սակայն Բեզոսն ինքն է ընդգծում, որ «դանդաղը կայուն է, կայունը՝ արագ»։ Նրա փիլիսոփայությունը հիմնված է աստիճանական առաջընթացի վրա՝ առանց կտրուկ ռիսկերի։

NASA-ի պայմանագրերից մինչև մասնավոր տիեզերական տնտեսություն

Երկու միլիարդատերերն էլ տարիներ շարունակ մրցել են NASA-ի խոշոր պայմանագրերի համար։ Լուսնային ծրագրերը, հատկապես Artemis նախաձեռնությունը, դարձել են այս մրցակցության կարևոր հարթակ։ Սակայն այսօր մրցակցությունը դուրս է գալիս պետական պատվերների շրջանակից։

Խոսքը միայն Լուսնի վրա վայրէջք կատարելու մասին չէ։ Խոսքը տիեզերական տնտեսության ստեղծման մասին է։ Մասկը խոսում է Moonbase Alpha-ի մասին, որտեղ նախատեսվում է ոչ միայն բնակելի հատվածներ, այլև գործարաններ և նույնիսկ արհեստական բանականությամբ աշխատող տվյալների կենտրոններ։ Սա անմիջականորեն կապվում է նրա xAI նախագծի հետ և ցույց է տալիս, որ տիեզերքը դիտարկվում է ոչ թե որպես գիտական արկած, այլ որպես նոր տնտեսական տարածք։

Տիեզերքում տվյալների կենտրոնների տեղակայումը կարող է լուծել էներգետիկ և սառեցման խնդիրներ, ինչպես նաև ստեղծել նոր ենթակառուցվածք գլոբալ թվային տնտեսության համար։ Եթե այս գաղափարները իրագործվեն, ապա Լուսինը կարող է դառնալ ոչ միայն գիտական հենակետ, այլ նաև տեխնոլոգիական հաբ։

Տեխնիկական մարտահրավերները

Լուսնային բազայի կառուցումը չափազանց բարդ խնդիր է։ Լուսնի մակերևույթը ենթարկվում է ինտենսիվ ճառագայթման, ջերմաստիճանի կտրուկ տատանումների և միկրոմետեորիտների հարվածների։ Բացի այդ, անհրաժեշտ է ապահովել ջրի, թթվածնի, սննդի և շինանյութերի մատակարարում։

Մասկը հայտարարել է, որ ապագայի Starship-ը կկարողանա տարեկան իրականացնել ավելի քան 10,000 թռիչք։ Համեմատության համար, SpaceX-ը անցյալ տարի իրականացրել է 165 արձակում, մինչդեռ Blue Origin-ը հիմնադրումից ի վեր ունեցել է սահմանափակ քանակությամբ թռիչքներ։ Եթե այս ցուցանիշները երբևէ հասնեն հայտարարված մակարդակին, ապա տիեզերական լոգիստիկան կմտնի նոր փուլ։

Սակայն իրականությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ ամենաառաջադեմ տեխնոլոգիաները պահանջում են երկար փորձարկումներ և հսկայական ներդրումներ։ Լուսնի վրա «ինքնազարգացող քաղաք» ստեղծելու համար անհրաժեշտ է ոչ միայն տրանսպորտային համակարգ, այլև ամբողջական էկոհամակարգ՝ էներգիայի արտադրությունից մինչև տեղական արտադրություն։

Քաղաքական և տնտեսական գործոնները

ԱՄՆ-ում քաղաքական օրակարգը կրկին կենտրոնացած է տիեզերագնացներին Լուսին վերադարձնելու վրա մինչև 2028 թվականը։ Սա ստեղծում է բարենպաստ միջավայր մասնավոր ընկերությունների համար։ Պետական աջակցությունը, պայմանագրերը և կարգավորող դաշտը կարող են արագացնել ծրագրերի իրականացումը։

Միևնույն ժամանակ, IPO-ի նախապատրաստվող SpaceX-ի համար կարևոր է ունենալ համոզիչ բիզնես-պատմություն։ Ներդրողները գնահատում են ոչ միայն հեռանկարային տեսլականը, այլև եկամտաբերության հստակ ուղիները։ Լուսնային ենթակառուցվածքները, արդյունաբերությունը և տվյալների կենտրոնները կարող են դառնալ այդ պատմության առանցքային մասերը։

Մեծ մրցանակը

Blue Origin-ը պատրաստվում է դեպի Լուսին առաջին բեռնատար թռիչքին՝ կենտրոնանալով հենց լուսնային ծրագրի վրա։ Սա կարող է դառնալ խորհրդանշական պահ՝ ցույց տալու, որ Բեզոսի ռազմավարությունը իրական արդյունքներ է տալիս։

Մասկը, իր հերթին, հայտարարել է, որ կարևոր չէ, թե ով առաջինը կվայրէջք կատարի Լուսնի վրա։ Նրա խոսքով, իրական նպատակը միլիոնավոր տոննա սարքավորումներ և մարդկանց տեղափոխելն է՝ ինքնազարգացող քաղաք կառուցելու համար։ Այս հայտարարությունը ընդգծում է, որ մրցակցությունը միայն խորհրդանշական հաղթանակների մասին չէ, այլ երկարաժամկետ գերակայության։

Նոր դարաշրջանի սկիզբ

Լուսնի համար մրցավազքը վերածվում է տնտեսական, տեխնոլոգիական և գաղափարական պայքարի։ Մասկը ներկայացնում է արագ, ռիսկային և հեղափոխական մոտեցում։ Բեզոսը՝ կայուն, հաշվարկված և աստիճանական ռազմավարություն։ Երկուսն էլ ունեն հսկայական ռեսուրսներ, ազդեցություն և տեսլական։

Հնարավոր է, որ առաջիկա տարիներին Լուսինը դառնա ոչ միայն գիտական հետազոտությունների վայր, այլ նաև մարդկության առաջին արտաերկրային արդյունաբերական հարթակը։ Եվ եթե 20-րդ դարի մրցավազքը որոշեց քաղաքական գերակայությունը, ապա 21-րդ դարի մրցավազքը կարող է որոշել, թե ով է վերահսկելու տիեզերական տնտեսության ապագան։

Մի բան արդեն հստակ է. Լուսնի համար պայքարը սկսվել է։ Եվ այս անգամ դրոշները չեն պատկանում պետություններին, այլ ընկերություններին, որոնց հետևում կանգնած են երկու ամենաազդեցիկ միլիարդատերերը։