Փորձագետները զգուշացնում են, որ նախատեսվող կրճատումները կարող են լուրջ հարված հասցնել ԱՄՆ-ի տիեզերական գիտությանը և միջազգային համագործակցությանը։
Մասշտաբային կրճատումներ
Նախագծի համաձայն՝ NASA-ի ընդհանուր բյուջեն նախատեսվում է կրճատել շուրջ 23%-ով։ Առավել խիստ հարվածը հասցվելու է Գիտական առաքելությունների վարչությանը (Science Mission Directorate), որի ֆինանսավորումը առաջարկվում է նվազեցնել 7.25 միլիարդ դոլարից մինչև 3.9 միլիարդ դոլար՝ գրեթե 47% կրճատմամբ։
Տիեզերական քաղաքականությամբ զբաղվող հեղինակավոր ոչ կառավարական կազմակերպությունը՝ The Planetary Society-ն, առաջարկն անվանել է «աստղաբաշխականորեն անթափանց»։
Կազմակերպության տիեզերական քաղաքականության տնօրեն Քեյսի Դրայերի խոսքով՝
«Սա NASA-ի բյուջետային ամենաանթափանց առաջարկն է, որ երբևէ տեսել եմ»։
Թափանցիկության լուրջ խնդիրներ
Նոր բյուջեն զգալիորեն տարբերվում է նախորդներից իր կառուցվածքով և տեղեկատվության բացակայությամբ։
- Չկան հստակ նշված չեղարկվող առաքելությունները
- Բացակայում են նախորդ տարիների համեմատական տվյալները
- Առկա են խոշոր, բայց ոչ հստակեցված ծախսային հոդվածներ
Օրինակ՝ «Մարսի տեխնոլոգիաներ» բաժնում նախատեսված է 438 միլիոն դոլար, սակայն առանց մանրամասների։ Այս գումարը նույնիսկ գերազանցում է ամբողջ հելիոֆիզիկայի բյուջեն։
Կրկնվող մերժված սցենար
Փորձագետների գնահատմամբ՝ նոր նախագիծը մեծապես կրկնում է նախորդ տարվա տարբերակը, որը Կոնգրեսը արդեն մերժել էր երկկուսակցական քվեարկությամբ։
Քեյսի Դրայերը նշում է․
«Նրանք ոչինչ չեն սովորել և կրկին առաջարկում են նույն կրճատումները»։
Եթե բյուջեն ընդունվի, վտանգի տակ կհայտնվի ավելի քան 40 գիտական ծրագիր՝ NASA-ի պորտֆելի մոտ մեկ երրորդը։
Վտանգված նախագծերի թվում են՝
- New Horizons
- OSIRIS-APEX
- Juno
- ինչպես նաև միջազգային համագործակցային ծրագրեր, օրինակ՝ եվրոպական Rosalind Franklin մարսագնացը
Սպառնալիք միջազգային համագործակցությանը
Կրճատումները կարող են լուրջ վնաս հասցնել ԱՄՆ-ի հեղինակությանը որպես վստահելի գործընկեր տիեզերական ոլորտում։
Ըստ փորձագետների՝ վտանգի տակ է առնվազն մեկ տասնյակ միջազգային առաքելություն։
Միևնույն ժամանակ բյուջեն շարունակում է առաջնահերթություն տալ Artemis ծրագրին՝ Լուսնի վրա մարդ ուղարկելու նպատակով, ինչը քննադատների կարծիքով իրականացվում է հիմնարար գիտության հաշվին։
Գիտությունը չի կարող փոխարինվել մասնավոր հատվածով
Փորձագետները շեշտում են, որ տիեզերական հիմնարար գիտությունը չի կարող ամբողջությամբ փոխանցվել մասնավոր հատվածին։
«Տիեզերական գիտությունը երկարաժամկետ և ռիսկային ներդրում է, որը մասնավոր շուկան չի կարող փոխարինել», — նշում է Դրայերը։
Կոնգրեսի և հանրության արձագանքը
Չնայած առաջարկի կոշտությանը՝ սպասվում է, որ Կոնգրեսում այն կհանդիպի լուրջ դիմադրության։
- Նախորդ տարի նմանատիպ առաջարկը մերժվել էր
- Ավելի քան 100 կոնգրեսական արդեն հանդես են եկել գիտության ֆինանսավորման օգտին
- Վերսկսվել է Save NASA Science արշավը
Քաղաքացիներին կոչ է արվում ակտիվորեն մասնակցել քննարկումներին և կապ հաստատել իրենց ներկայացուցիչների հետ։
Սպիտակ տունը առաջարկում է 2027 թվականին՝
- NASA-ի բյուջեն կրճատել 23%-ով
- գիտական ծրագրերի ֆինանսավորումը՝ գրեթե 47%-ով
Առաջարկը քննադատվում է թափանցիկության բացակայության, լայնածավալ կրճատումների և միջազգային ծրագրերի վտանգման համար։ Փորձագետները այն գնահատում են որպես լուրջ սպառնալիք ամերիկյան տիեզերական գիտության ապագայի համար։
