Որ ոլորտում են ամենաբարձր աշխատավարձերը․ Հայաստանի աշխատաշուկայի պատկերը 2025-ին

2025 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Հայաստանի կազմակերպությունների կառուցվածքն ու աշխատաշուկայի պատկերը հստակ ցույց են տալիս տնտեսության բիզնես մոդելի առանձնահատկությունները՝ փոքր բիզնեսի գերակշռություն, աշխատուժի կենտրոնացում խոշոր ընկերություններում և աշխատավարձերի զգալի տարբերություններ ըստ կազմակերպությունների չափի։

Հայաստանում ընդհանուր առմամբ գործել է 65,299 կազմակերպություն, որտեղ աշխատել է 821,470 մարդ։ Միջին ամսական աշխատավարձը կազմել է 376,743 դրամ։ Սակայն այս միջին ցուցանիշը բավականին պայմանական է, քանի որ աշխատավարձերի մակարդակը և աշխատուժի բաշխումը էապես տարբերվում են ըստ կազմակերպությունների չափերի։

Ամենախոշոր խմբաքանակը կազմում են փոքր կազմակերպությունները՝ 1-9 աշխատող ունեցողները։ Դրանց թիվը հասնում է 53,540-ի, ինչը կազմում է բոլոր կազմակերպությունների շուրջ 82%-ը։ Սակայն այս մեծ թվով կազմակերպություններում աշխատում է ընդամենը 148,564 մարդ, այսինքն՝ աշխատողների միայն 18%-ը։ Սա նշանակում է, որ փոքր բիզնեսը քանակապես գերիշխող է, բայց աշխատաշուկայում ունի սահմանափակ դեր։ Այս խմբում միջին աշխատավարձը զգալիորեն ցածր է՝ 153,598 դրամ, իսկ աշխատողների միջին թիվը՝ ընդամենը 3։

Միջին չափի՝ 10-49 աշխատող ունեցող կազմակերպությունները կազմում են 9,534 կամ ընդհանուրի 14%-ը։ Այստեղ արդեն աշխատողների թիվը զգալիորեն մեծանում է՝ 200,929 մարդ կամ 24%։ Միջին աշխատավարձը բարձրանում է մինչև 291,870 դրամ, ինչը ցույց է տալիս արտադրողականության և եկամտաբերության աճ՝ կազմակերպության մեծացման հետ միասին։

Ավելի խոշոր՝ 50-249 աշխատող ունեցող կազմակերպությունները կազմում են ընդամենը 3% (2,217 կազմակերպություն), բայց ապահովում են աշխատողների 25%-ը (207,107 մարդ)։ Այստեղ միջին աշխատավարձը հասնում է 396,891 դրամի, ինչը արդեն գերազանցում է ընդհանուր միջինը։

Ամենախոշոր՝ 250 և ավելի աշխատող ունեցող կազմակերպությունները կազմում են ընդամենը 1% (336 կազմակերպություն), սակայն հենց այստեղ է կենտրոնացած աշխատողների ամենամեծ բաժինը՝ 32% (264,870 մարդ)։ Այս խմբում միջին աշխատավարձը ամենաբարձրն է՝ 550,535 դրամ։ Այս տվյալները ցույց են տալիս, որ աշխատաշուկան մեծապես կախված է սահմանափակ թվով խոշոր գործատուներից, որոնք ստեղծում են բարձր վարձատրվող աշխատատեղեր։

Պետական հատված

Պետական հատվածում գործել է 3,558 կազմակերպություն՝ ընդհանուր 225,582 աշխատողով։ Միջին աշխատավարձը կազմել է 358,602 դրամ, ինչը փոքր-ինչ ցածր է ընդհանուր միջինից։

Պետական համակարգում կառուցվածքը էապես տարբերվում է․ այստեղ գերակշռում են միջին չափի կազմակերպությունները։ Օրինակ՝ 10-49 աշխատող ունեցող կազմակերպությունները կազմում են 61%, իսկ 50-249 աշխատող ունեցողները՝ 27%։ Սա ցույց է տալիս, որ պետական համակարգը ավելի «միջինացված» է՝ քիչ փոքր և քիչ շատ մեծ կազմակերպություններով։

1-9 աշխատող ունեցող պետական կազմակերպությունները կազմում են ընդամենը 9%, և դրանցում աշխատում է աշխատողների միայն 1%-ը։ Մինչդեռ 50-249 աշխատող ունեցող կազմակերպությունները ապահովում են աշխատողների 37%-ը, իսկ 250+ աշխատող ունեցողները՝ 35%-ը։

Պետական հատվածում աշխատավարձերի աճը նույնպես կապված է կազմակերպության չափի հետ․ փոքր կազմակերպություններում միջին աշխատավարձը կազմում է 201,868 դրամ, իսկ խոշորներում՝ մինչև 502,663 դրամ։

Ոչ պետական հատված

Ոչ պետական հատվածը կազմում է տնտեսության հիմնական մասը՝ 62,069 կազմակերպություն և 595,888 աշխատող։ Միջին աշխատավարձը այստեղ ավելի բարձր է՝ 383,611 դրամ։

Այս հատվածում առավել արտահայտված է փոքր բիզնեսի գերակշռությունը․ 1-9 աշխատող ունեցող կազմակերպությունները կազմում են 86%։ Սակայն, ի տարբերություն պետական համակարգի, այստեղ փոքր կազմակերպությունները ներգրավում են աշխատողների ավելի մեծ բաժին՝ 25%։

Միջին և խոշոր կազմակերպությունների դերը ևս զգալի է․

• 10-49 աշխատող ունեցող կազմակերպությունները ապահովում են 24% աշխատատեղ,
• 50-249 աշխատող ունեցողները՝ 20%,
• 250+ աշխատող ունեցողները՝ 31%։

Աշխատավարձերի մակարդակով ոչ պետական հատվածը զգալիորեն գերազանցում է պետականին, հատկապես խոշոր կազմակերպություններում․ այստեղ միջին աշխատավարձը հասնում է 571,038 դրամի։

Ընդհանուր վերլուծություն

Այս տվյալները ցույց են տալիս մի քանի կարևոր միտումներ․

1. Փոքր բիզնեսի քանակական գերակայություն, բայց սահմանափակ ազդեցություն աշխատաշուկայում
   Չնայած կազմակերպությունների մեծ մասը փոքր է, աշխատողների մեծ մասը կենտրոնացած է միջին և խոշոր ընկերություններում։
2. Աշխատավարձի ուղիղ կապ կազմակերպության չափի հետ
   Որքան մեծ է կազմակերպությունը, այնքան բարձր է միջին աշխատավարձը։ Սա բնորոշ է թե՛ պետական, թե՛ մասնավոր հատվածներին։
3. Խոշոր կազմակերպությունների առանցքային դեր
   Թեև դրանք կազմում են շատ փոքր տոկոս, ապահովում են աշխատատեղերի զգալի մասը և վճարում են ամենաբարձր աշխատավարձերը։
4. Պետական և ոչ պետական հատվածների տարբեր կառուցվածք
   Պետական հատվածում գերակշռում են միջին չափի կազմակերպությունները, իսկ մասնավոր հատվածում՝ փոքրերը։ Միևնույն ժամանակ մասնավոր հատվածում աշխատավարձերը ընդհանուր առմամբ ավելի բարձր են։

Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի աշխատաշուկան ունի «երկբևեռ» կառուցվածք՝ բազմաթիվ փոքր կազմակերպություններ և սահմանափակ թվով խոշոր գործատուներ, որոնք իրականում ձևավորում են աշխատավարձերի և զբաղվածության հիմնական պատկերը։