Որտեղից է գալիս գումարը Հայաստան և ուր է գնում․ նոյեմբերյան փոխանցումների պատկերը

2025թ․ նոյեմբերին ՀՀ բանկերի միջոցով ֆիզիկական անձանց անունով արտերկրից ստացված փոխանցումների ծավալը կազմել է 498.5 մլն դոլար, մինչդեռ արտերկիր փոխանցվել է 321.6 մլն դոլար։

Արդյունքում դրամական միջոցների զուտ ներհոսքը կազմել է 176.9 մլն դոլար։

Այս տվյալները վկայում են, որ փոխանցումների ընդհանուր հաշվեկշիռը շարունակում է մնալ դրական, սակայն երկրների կառուցվածքային պատկերը բավականին տարբերակված է․ մի շարք երկրներից արձանագրվել է էական ներհոսք, իսկ մյուսներից՝ զգալի արտահոսք։

Ընդհանուր միտումներ․ դրական հաշվեկշիռ, բայց անհամաչափ բաշխում

498.5 մլն դոլարի ընդհանուր ներհոսքը համեմատաբար բարձր ցուցանիշ է, որը շարունակում է աջակցել ներքին սպառմանը, դրամական շրջանառությանը և որոշակիորեն նաև դրամի կայունությանը։ Սակայն ներհոսքի գրեթե երկու երրորդը բաժին է ընկնում մեկ երկրի՝ Ռուսաստանին, ինչը շարունակում է պահպանել կառուցվածքային կախվածության ռիսկը։

Միևնույն ժամանակ, արտահոսքերի կառուցվածքը ցույց է տալիս, որ մի շարք երկրներ Հայաստանի համար դարձել են կապիտալի զուտ դուրսբերման ուղղություններ։

Ռուսաստան․ ներհոսքի հիմնական աղբյուր

Ռուսաստանից Հայաստան փոխանցվել է 322.9 մլն դոլար, իսկ հակառակ ուղղությամբ՝ 60.4 մլն դոլար։ Զուտ ներհոսքը կազմել է 262.5 մլն դոլար։

Ռուսաստանին բաժին է ընկնում ստացված փոխանցումների 64.8%-ը, ինչը կրկին հաստատում է Հայաստանի ֆինանսական հոսքերի բարձր կենտրոնացվածությունը։

Այս ցուցանիշը պայմանավորված է մի քանի գործոնով՝

• Ռուսաստանի տարածքում աշխատող ՀՀ քաղաքացիների մեծ թվով,

• բիզնես կապերով,

• ինչպես նաև վերջին տարիներին ձևավորված միգրացիոն և տնտեսական վերադասավորումների հետևանքով ձևավորված ֆինանսական հոսքերով։

Ռուսաստանի մասնաբաժնի բարձր մակարդակը նշանակում է, որ ցանկացած տնտեսական կամ կարգավորիչ փոփոխություն այդ երկրում կարող է անմիջապես անդրադառնալ Հայաստանի փոխանցումների ընդհանուր ծավալների վրա։

ԱՄՆ․ կայուն երկրորդ դիրք

ԱՄՆ-ից Հայաստան փոխանցվել է 63.1 մլն դոլար, արտահոսքը կազմել է 40.6 մլն դոլար։ Զուտ ներհոսքը՝ 22.5 մլն դոլար։ ԱՄՆ-ին բաժին է ընկնում ընդհանուր ներհոսքի 12.7%-ը։

ԱՄՆ-ից փոխանցումները հիմնականում ունեն ընտանեկան և համայնքային բնույթ՝ հաշվի առնելով հայկական մեծ սփյուռքը։ Սակայն արտահոսքի համեմատաբար բարձր մակարդակը ցույց է տալիս նաև հակադարձ հոսքեր՝ ներդրումների, ծառայությունների կամ այլ ֆինանսական պարտավորությունների ուղղությամբ։

Եվրոպական երկրներ․ խառը պատկեր

Մեծ Բրիտանիա

Ներհոսք՝ 14.6 մլն դոլար
Արտահոսք՝ 12.3 մլն դոլար
Զուտ արտահոսք՝ 2.3 մլն դոլար

Չնայած համեմատաբար փոքր ծավալներին, այստեղ նկատվում է գրեթե հավասարակշռված շրջանառություն։

Գերմանիա

Ներհոսք՝ 10.2 մլն դոլար
Արտահոսք՝ 14.02 մլն դոլար
Զուտ արտահոսք՝ -3.8 մլն դոլար

Գերմանիայի դեպքում արտահոսքը գերազանցում է ներհոսքին, ինչը կարող է պայմանավորված լինել բիզնես փոխանցումներով, ուսման կամ ծառայությունների վճարումներով։

Ֆրանսիա

Ներհոսք՝ 4.6 մլն դոլար
Արտահոսք՝ 8.5 մլն դոլար
Զուտ արտահոսք՝ -3.9 մլն դոլար

Ֆրանսիայի պարագայում ևս արտահոսքն ավելի մեծ է, ինչը ցույց է տալիս երկկողմ ֆինանսական հարաբերությունների ակտիվությունը, սակայն զուտ հաշվեկշիռը բացասական է։

Շվեյցարիա

Ներհոսք՝ 7 մլն դոլար
Արտահոսք՝ 27.7 մլն դոլար
Զուտ արտահոսք՝ -20.7 մլն դոլար

Շվեյցարիան առանձնանում է արտահոսքի բարձր ծավալով։ Սա կարող է կապված լինել ներդրումային կամ ֆինանսական կառույցների միջոցով իրականացվող փոխանցումների հետ։

ԱՄԷ․ ամենամեծ զուտ արտահոսքը

ԱՄԷ-ից ներհոսքը կազմել է 6.6 մլն դոլար, իսկ արտահոսքը՝ 37.6 մլն դոլար։ Զուտ արտահոսքը՝ -31 մլն դոլար։

Սա ամենախոշոր բացասական հաշվեկշիռն է երկրների շարքում։ Հնարավոր պատճառները կարող են ներառել ներդրումային նախագծեր, անշարժ գույքի գործարքներ կամ բիզնես փոխանցումներ։

Այլ երկրներ և տարածաշրջանային գործընկերներ

Իռլանդիա

Զուտ ներհոսք՝ 4.5 մլն դոլար։
Չնայած փոքր ծավալին, այստեղ նկատվում է դրական հաշվեկշիռ։

Ղազախստան

Ներհոսք՝ 4.2 մլն դոլար
Արտահոսք՝ 1.2 մլն դոլար
Զուտ ներհոսք՝ 3.04 մլն դոլար

Տարածաշրջանային համագործակցության շրջանակում սա դրական միտում է։

Վրաստան

Ներհոսք՝ 2.9 մլն դոլար
Արտահոսք՝ 13.3 մլն դոլար
Զուտ արտահոսք՝ -10.3 մլն դոլար

Վրաստանի դեպքում արտահոսքի գերակշռությունը կարող է պայմանավորված լինել բիզնես և ծառայությունների վճարումներով։

Այլ երկրներ

Ներհոսք՝ 4.9 մլն դոլար
Արտահոսք՝ 9.5 մլն դոլար
Զուտ արտահոսք՝ -4.6 մլն դոլար

Ինչ են ցույց տալիս այս թվերը

1. Բարձր կենտրոնացվածություն – Ներհոսքի 64.8%-ը Ռուսաստանից է, ինչը կառուցվածքային ռիսկ է։

2. Սփյուռքի դերը – ԱՄՆ-ը շարունակում է մնալ երկրորդ խոշոր աղբյուրը։

3. Ներդրումային արտահոսքեր – ԱՄԷ-ի և Շվեյցարիայի ուղղությամբ արտահոսքի բարձր ցուցանիշները կարող են մատնանշել ներդրումային կամ կապիտալի տեղաբաշխման գործընթացներ։

4. Դրական ընդհանուր հաշվեկշիռ – Չնայած մի շարք երկրներով բացասական սալդոյին, ընդհանուր հաշվեկշիռը մնում է զգալիորեն դրական՝ 176.9 մլն դոլար։

Տնտեսական ազդեցություն

Զուտ ներհոսքը՝ 176.9 մլն դոլարի չափով, կարող է՝

• խթանել սպառումը,

• բարձրացնել բանկային համակարգի լիկվիդայնությունը,

• աջակցել դրամի փոխարժեքի կայունությանը,

• նպաստել մանրածախ առևտրի և ծառայությունների ոլորտի ակտիվությանը։

Միևնույն ժամանակ, կառուցվածքային կախվածությունը մեկ երկրից շարունակում է մնալ կարևոր մարտահրավեր։ Տնտեսական կայունության տեսանկյունից կարևոր է ներհոսքի աղբյուրների դիվերսիֆիկացումը և արտահոսքերի կառուցվածքային վերլուծությունը։

2025թ․ նոյեմբերյան փոխանցումների տվյալները ցույց են տալիս, որ Հայաստանի ֆինանսական հոսքերը շարունակում են մնալ դրական, սակայն խիստ կենտրոնացված։ Ռուսաստանը մնում է հիմնական ֆինանսական աղբյուրը, մինչդեռ ԱՄԷ-ն և Շվեյցարիան ձևավորում են արտահոսքի զգալի ուղղություններ։

Միջնաժամկետ հեռանկարում կարևոր կլինի դիտարկել՝

• ներհոսքերի կայունությունը,

• երկրների միջև դիվերսիֆիկացիայի մակարդակը,

• և փոխանցումների ազդեցությունը մակրոտնտեսական ցուցանիշների վրա։

Փոխանցումները շարունակում են մնալ Հայաստանի տնտեսության կարևոր ֆինանսական բաղադրիչներից մեկը, սակայն դրանց կառուցվածքային հավասարակշռությունը նույնքան կարևոր է, որքան ընդհանուր ծավալը։