ՀՀ կառավարության հունիսի 25-ի նիստում ընդունվել են մի շարք ռազմավարական և համակարգային որոշումներ, որոնք վերաբերում են ներքին շուկայի կայունացմանը, դատաիրավական համակարգի արդիականացմանը, միջազգային լոգիստիկ կապերի ընդլայնմանն ու ստվերային տնտեսության կրճատմանը։
Ներկայացնում ենք գործադիրի այսօրվա նիստի 5 առանցքային նորությունները, որոնք էական ազդեցություն կունենան երկրի տնտեսական և կառուցվածքային կյանքի վրա։
1. Սոխի անմաքս ներմուծման քվոտա՝ շուկայում դեֆիցիտը կանխելու համար
Ներքին շուկայում գների ստաբիլացման և գարնանային ու վաղ ամառային շրջանում հնարավոր դեֆիցիտը կանխելու նպատակով Կառավարությունը որոշեց գործարկել Եվրասիական տնտեսական միությունից (ԵԱՏՄ) դուրս գտնվող երրորդ երկրներից սոխի անմաքս ներմուծման սակագնային քվոտա։
Կարգավորման հիմնական պայմանները.
Ծավալը. Մինչև 5 հազար տոննա ընդհանուր ծավալով սոխի ներմուծումն ազատվում է մաքսատուրքերից։
Ժամկետը. Արտոնյալ կարգավորումը կիրառվելու է կարճաժամկետ կտրվածքով և կգործի մինչև ընթացիկ տարվա հունիսի 30-ը գրանցված ծավալների վրա:
Հայաստանը տարեկան արտադրում է 40–45 հազար տոննա սոխ՝ ապահովելով ներքին պահանջարկի զգալի մասը, սակայն սեզոնայնությամբ պայմանավորված՝ կարիք է լինում լրացուցիչ ներկրման։
Ի գիտություն. 2025 թվականի առաջին կիսամյակի տվյալներով՝ երրորդ երկրներից Հայաստանի գլխավոր մատակարարն է եղել Իրանը (~4 500 տոննա), որին հաջորդում են Ուզբեկստանը (200 տոննա) և Վրաստանը (47 տոննա)։ Նույն ժամանակահատվածում ԵԱՏՄ-ից (հիմնականում ՌԴ-ից) ներկրվել է շուրջ 1 700 տոննա սոխ, որն առանց այդ էլ չի հարկվում մաքսատուրքով։ Նոր քվոտան հավասարակշռություն կստեղծի այլընտրանքային ուղղությունների համար։
2. Բժշկական նոր մոդել պատժի կրման վայրերում. 7 ՔԿՀ-ներում կբացվեն հիվանդանոցային բաժանմունքներ
ՀՀ առողջապահության նախարարությունը քրեակատարողական հիմնարկներում (ՔԿՀ) կհիմնի մասնագիտացված հիվանդանոցային բաժանմունքներ։ Այս որոշումը հաջորդում է համակարգային այն բարեփոխմանը, որի շրջանակում 2026 թվականի սկզբից փակվել էր «Դատապարտյալների հիվանդանոց» կենտրոնացված ՔԿՀ-ն։
Նախկին կենտրոնացված մոդելից անցում է կատարվում նոր համակարգի, որտեղ բժշկական օգնությունն ու սպասարկումը կազմակերպվելու են անմիջապես տեղերում։ Սա թույլ կտա կտրուկ կրճատել կալանավորների տեղափոխման (էսկորտի) ռեսուրսատար ընթացակարգերը և բարձրացնել բժշկական արձագանքման օպերատիվությունը։
Նոր հիվանդանոցային բաժանմունքները կներդրվեն մշտական ծանրաբեռնվածություն ունեցող հետևյալ 7 առանցքային հիմնարկներում.
«Երևան–Կենտրոն»
«Նուբարաշեն»
«Արմավիր»
«Վանաձոր»
«Արթիկ»
«Աբովյան»
«Գորիս»
Առողջապահության նախարարությունը Քրեակատարողական բժշկության կենտրոնի հետ համատեղ կապահովի այս բաժանմունքների տեխնիկական հագեցվածությունն ու համապատասխանեցումը ժամանակակից ստանդարտներին։
3. Հայաստանն ու Ուզբեկստանը կստորագրեն ավտոմոբիլային հաղորդակցության միջպետական համաձայնագիր
Գործադիրը հավանություն տվեց Հայաստանի և Ուզբեկստանի միջև ավտոմոբիլային հաղորդակցության մասին միջպետական համաձայնագրի ստորագրման առաջարկին։ Մինչ այժմ երկու երկրների միջև բեռնափոխադրումների իրավական դաշտը լիարժեք կարգավորված չէր, ինչը խոչընդոտում էր կանոնավոր բեռնաշրջանառությանը։
Հաշվի առնելով, որ թե՛ Հայաստանը, թե՛ Ուզբեկստանը դեպի ծով ելք չունեցող (landlocked) երկրներ են, ցամաքային լոգիստիկայի օպտիմալացումն ունի կենսական նշանակություն։
Կառավարության գնահատմամբ՝ այս համաձայնագիրը ոչ միայն կամրապնդի տնտեսական կապերը Կենտրոնական Ասիայի դինամիկ զարգացող շուկաների հետ, այլև Հայաստանի համար կբացի տրանսպորտային նոր միջանցք՝ նվազեցնելով կախվածությունը ավանդական, բայց հաճախ ռիսկային երթուղիներից:
4. Այլընտրանքային խափանման միջոցների ընդլայնում. ձեռք է բերվում 400 նոր էլեկտրոնային ապարանջան
Հայաստանում շարունակվում է քրեական գործերով անցնող անձանց նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման ընդլայնումը։ Այս համատեքստում Արդարադատության նախարարությունը շուրջ 330 միլիոն դրամով ևս 400 էլեկտրոնային ձեռնաշղթա կպատվիրի լեհական «Enigma» ընկերությունից (որի հետ դեռ 2025-ի փետրվարին կնքվել էր 2 հազար սարքի մատակարարման պայմանագիր)։
Նոր խմբաքանակի բաշխվածությունը կլինի հետևյալը.
300 հատ՝ տնային կալանքի համար
100 հատ՝ վարչական հսկողության համար (երբ անձին արգելվում է որոշակի ժամերի դուրս գալ տնից կամ այցելել առանձին վայրեր)
Վիճակագրություն. Այլընտրանքային խափանման միջոցների պահանջարկը կտրուկ աճել է։ 2025 թվականին տնային կալանք կամ վարչական հսկողություն է կիրառվել 3 692 անձի նկատմամբ, ինչը 70 տոկոսով ավելի է, քան 2024 թվականին։
5. Բջջային հեռախոսների սև շուկայի վերջը. 2027-ից ուժի մեջ կմտնի IMEI կոդերի պարտադիր վերահսկողությունը
Կառավարությունը հավանություն տվեց «Էլեկտրոնային հաղորդակցության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու նախագծին, որով Հայաստանում կներդրվի IMEI կոդերի գրանցման և վերահսկման միասնական պետական համակարգ։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ բջջային հեռախոսների շուկան երկրի խոշորագույն ստվերային սեկտորներից է, և նոր կարգավորմամբ «սև շուկայի դարաշրջանն ավարտվում է»։ Այն սարքերը, որոնց օրինական ներկրումը չի հաստատվի, պարզապես չեն ակտիվանա տեղական բջջային ցանցերում։
Կարգավորման առանցքային դրույթները.
Մեկնարկը. Համակարգը պետք է ուժի մեջ մտնի և սկսի գործել 2027 թվականի հունվարի 1-ից։
Թիրախը. Կարգավորումն առաջնահերթ ուղղված է կոմերցիոն բիզնեսի դեմ։ Բջջային հեռախոսների ներկրման և վաճառքի առևտրային գործունեությամբ հնարավոր կլինի զբաղվել միայն լիազոր մարմնին ծանուցելուց հետո։
Կանոններ ֆիզիկական անձանց համար. Անձնական օգտագործման համար հեռախոս ներկրող քաղաքացիների համար կսահմանվեն առանձին, պարզեցված կանոններ (օրինակ՝ տարեկան 1 կամ 2 հեռախոս ներկրելու հաճախականությամբ), և կգործի IMEI կոդի առցանց գրանցման հնարավորություն։
Միասնական համակարգը կհամադրի մաքսային տվյալները, օպերատորների ակտիվացումներն ու միջազգային ռեգիստրները: Ըստ Կառավարության՝ սա կկրճատի ստվերային տնտեսությունը, կբարձրացնի հարկային մուտքերը, կպաշտպանի սպառողներին և կկանխի հեռախոսների գողության ու կեղծված կոդերի շրջանառության ռիսկերը։ Նախագիծը դեռևս կցուցադրվի խորհրդարանական և ոլորտային լայն լսումների, սակայն ընդունման ժամկետները չեն հետաձգվի։
