Հորմուզի նեղուց․ ինչու այն կենսական նշանակություն ունի նավթի մատակարարումների համար

Հորմուզի նեղուցը համաշխարհային էներգետիկ համակարգի առանցքային հանգույցներից է։

The Guardian-ը գրում է․

Մերձավոր Արևելքում աշխարհաքաղաքական լարվածության յուրաքանչյուր սրում կրկին ուշադրության կենտրոն է բերում Հորմուզի նեղուցը՝ համաշխարհային էներգետիկ անվտանգության ամենազգայուն կետերից մեկը։ Սակայն ի՞նչ է այս նեղուցը և ինչու է այն այդքան կարևոր համաշխարհային տնտեսության համար։

Որտե՞ղ է գտնվում Հորմուզի նեղուցը

Հորմուզի նեղուցը միացնում է Պարսից ծոցը Օմանի ծոցին և Արաբական ծովին։ Այն գտնվում է Իրանի և Օմանի միջև և հանդիսանում է Պարսից ծոցի երկրներից՝ Սաուդյան Արաբիայից, Իրաքից, Քուվեյթից, Արաբական Միացյալ Էմիրություններից և Քաթարից, արտահանվող նավթի հիմնական ծովային ուղին։

Նեղուցի լայնությունը ամենանեղ հատվածում կազմում է մոտ 30–40 կիլոմետր, իսկ նավթատարների համար նախատեսված նավարկելի ուղիները՝ ընդամենը մի քանի կիլոմետր լայնությամբ։ Սա այն դարձնում է ոչ միայն ռազմավարական, այլև խոցելի կետ։

Ինչու՞ է այն կարևոր նավթի համար

Հորմուզի նեղուցով օրական անցնում է աշխարհում սպառվող նավթի մոտ մեկ հինգերորդ մասը։ Սա նշանակում է, որ համաշխարհային շուկա արտահանվող նավթի զգալի մասը կախված է այս նեղուցի անխափան գործունեությունից։

Բացի հում նավթից, այստեղով տեղափոխվում է նաև հեղուկացված բնական գազ (LNG), հատկապես՝ Քաթարից, որը աշխարհի խոշորագույն գազ արտահանողներից է։

Եթե նեղուցը փակվի կամ նույնիսկ ժամանակավորապես խափանվի, դա կարող է անմիջապես բարձրացնել նավթի գները համաշխարհային շուկայում։ Պատճառը պարզ է՝ առաջարկի կրճատման վտանգը շուկաներում արագորեն վերածվում է գների աճի։

Ինչու՞ է այն հաճախ հայտնվում քաղաքական լարվածության կենտրոնում

Իրանը վերահսկում է նեղուցի հյուսիսային ափը և բազմիցս հայտարարել է, որ կարող է սահմանափակել նավարկությունը, եթե իր նկատմամբ կիրառվեն ծանր պատժամիջոցներ կամ ռազմական ճնշում։ Թեև նեղուցի ամբողջական փակումը բարդ և միջազգային իրավունքի տեսանկյունից խնդրահարույց քայլ կլիներ, նույնիսկ նման սպառնալիքները բավարար են շուկաներում անհանգստություն առաջացնելու համար։

ԱՄՆ-ը և արևմտյան երկրները մշտապես պահպանում են ռազմական ներկայություն տարածաշրջանում՝ ապահովելու նավարկության ազատությունը։ Սա Հորմուզի նեղուցը դարձնում է ոչ միայն տնտեսական, այլև ռազմաքաղաքական կարևոր հանգույց։

Ի՞նչ կարող է լինել նեղուցի խափանման դեպքում

Եթե որևէ պատճառով նավթատարների շարժը սահմանափակվի, հնարավոր են մի քանի հետևանքներ՝

• նավթի գների կտրուկ աճ,

• վառելիքի թանկացում տարբեր երկրներում,

• գնաճային ճնշման ուժեղացում,

• համաշխարհային տնտեսական աճի դանդաղում։

Թեև որոշ երկրներ ունեն այլընտրանքային խողովակաշարային ուղիներ, դրանք չեն կարող ամբողջությամբ փոխարինել Հորմուզի նեղուցով անցնող ծավալներին։

Հորմուզի նեղուցը համաշխարհային էներգետիկ համակարգի առանցքային հանգույցներից է։ Նրա աշխարհագրական դիրքը և այնտեղով անցնող նավթի ծավալները այն դարձնում են գլոբալ տնտեսության համար կենսական նշանակություն ունեցող կետ։

Ամեն անգամ, երբ տարածաշրջանում լարվածությունը սրվում է, շուկաները առաջին հերթին արձագանքում են հենց այս նեղուցի հնարավոր խափանման ռիսկին։ Այդ պատճառով Հորմուզի նեղուցը ոչ միայն աշխարհագրական տարածք է, այլև համաշխարհային էներգետիկ կայունության կարևոր ցուցիչ։