Ոսկեգործության ոլորտի զարգացման համար կձևավորվի նպաստավոր հարկային միջավայր

Խորհրդարանը քննարկում է Կառավարության ներկայացրած՝ Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:

Հիմնական զեկուցող, ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արման Պողոսյանի խոսքով՝ օրենքի նախագծի հիմնական նպատակը ՀՀ տնտեսության վերամշակող ճյուղերից կարևորների՝ ոսկեգործության և ադամանդագործության համար նպաստավոր հարկային միջավայրի ձևավորումն է:

Նրա խոսքով՝ նախագծով համակարգային ձևով բարելավվում է այս երկու ճյուղերի հարկային միջավայրը, որովհետև առաջարկվում են ԱԱՀ-ի հարկով հարկման արտոնյալ, մնացած ոլորտներից խիստ տարբերվող կարգավորումներ:

«Թեև ոսկու և թանկարժեք քարերի վաճառքը ազատված է ԱԱՀ-ից, բայց ազատված է միայն որպես հումքային ապրանք վաճառելիս, և երբ այդ հումքային ապրանքների օգտագործմամբ ստեղծվում են արդեն պատրաստի արտադրանքներ, զարդեր, դրանց վաճառքն արդեն ենթակա է ԱԱՀ-ով հարկման: Այսինքն՝ վերջնարդյունքում մենք սպառողին այս հումքային ապրանքները հասցնում ենք ԱԱՀ-ով ծանրաբեռնված՝ գործող օրենսդրությամբ պայմանավորված»,- ասաց նա:

Պողոսյանի խոսքով՝ խնդիրն այն է, որ, մի կողմից, ոսկին և թանկարժեք քարերը, որպես հումքի տեսակներ, բարձրարժեք են այլ հումքերի համեմատությամբ, և ոսկյա զարդերը, լինելով բարձրարժեք ապրանքներ, երբ դրանց վաճառքը կազմակերպվում է շրջանառության հարկի համակարգում, կա հիմնավոր տեսակետ այն մասին, որ եթե գործարքներն ամբողջությամբ փաստաթղթավորվեն, իրացման ծավալների իրական հաշվառում և հայտարարագրում լինի, ապա, մեծ հավանականությամբ, այս ոլորտում գործող արտադրությամբ և վերավաճառքով զբաղվող մեր տնտեսվարող սուբյեկտները հատելու են շրջանառության հարկի շեմը, ինչը նշանակում է, որ այդ պահից հետո ձևավորվող հարկման բազաները ծանրաբեռնվելու են ԱԱՀ-ով:

«Սա էականորեն վնասում է մրցունակությանը՝ գնային իմաստով, և նաև անհավասարություն է ստեղծվում շուկայում, որովհետև շեմից ներքև գործողները շրջանառության հարկի համակարգում մի քանի անգամ ավելի ցածր հարկ են վճարում, քան շեմից գտնվողները կվճարեն»,- պարզաբանեց ֆինանսների նախարարի տեղակալը: 

Ըստ այդմ՝ հարկային միջավայրի բարելավման նպատակով առաջարկվում է 2 արտոնյալ կանոն՝ մեկը՝ արտադրողի համար, մյուսը՝ վերավաճառողի:

Խնդիրը նաև այն է, որ ոսկին՝ որպես առանձնահատուկ ապրանք, յուրաքանչյուր անգամ արժեշղթայի օղակներով անցնելիս նորովի չի ստեղծվում որպես արժեք, այլ պարզապես մի ձևից վերափոխվում է մեկ այլ ձևի՝ իր արժեքը փոխանցելով արժեշղթայի հաջորդական օղակներով: Այլ կերպ ասած՝ ոսկու ձուլակտորից ոսկյա զարդ պատրաստելու օղակում ոսկու արժեքը չի համարվում նոր ստեղծված արժեք: Հետևաբար, այս պարագայում ոսկու՝ ԱԱՀ-ով հարկումը մի կողմից խնդրահարույց է, մյուս կողմից՝ հանգեցնում է ոսկյա զարդերի գների բարձրացման՝ դրանով իսկ խոչընդոտելով ոսկեգործության ոլորտի զարգացմանը:

Իհարկե, նույն խնդիրն առկա կլինի նաև բոլոր այն դեպքերում, երբ որևէ հումք կամ նյութ ենթակա չէ ԱԱՀ-ով հարկման, սակայն դրա օգտագործմամբ ստացվող արտադրանքը ենթակա է ԱԱՀ-ով հարկման: Այդուհանդերձ, ոսկին առանձնահատուկ հումք է, քանի որ յուրաքանչյուր անգամ այն վերամշակելիս դրա արժեքը պահպանվում է, և յուրաքանչյուր անգամ արժեշղթայի օղակներով անցնելիս դրա՝ ԱԱՀ-ով հարկումը գործնականում կնշանակի ԱԱՀ-ով բազմակի անգամ հարկում, որը հիմնավոր մոտեցում չէ:

Նախագծով առաջարկվում է սահմանել, որ ոսկուց և թանկարժեք քարերից պատրաստված իրեր արտադրողի կողմից արտադրված՝ ոսկուց և թանկարժեք քարերից պատրաստված իրերի օտարման գործարքների մասով ԱԱՀ-ով հարկման բազա է համարվում Օրենսգրքով սահմանված կարգով հաշվարկվող ԱԱՀ-ով հարկման բազայի, իսկ անհատույց կամ իրական արժեքից էականորեն ցածր արժեքով հատուցմամբ գործարքների դեպքում՝ այդ գործարքների իրական արժեքի 80 տոկոսի և տվյալ իրի արտադրության համար օգտագործված ոսկու և թանկարժեք քարերի ձեռք բերման գնի դրական տարբերությունը, բայց ոչ պակաս, քան օրենսգրքով սահմանված ընդհանուր կարգով հաշվարկվող ԱԱՀ-ով հարկման բազայի, իսկ անհատույց կամ իրական արժեքից էականորեն ցածր արժեքով հատուցմամբ գործարքների դեպքում՝ այդ գործարքների իրական արժեքի 80 տոկոսի 10 տոկոսը, ոսկուց և թանկարժեք քարերից պատրաստված իրերի առևտրական (առք ու վաճառքի) գործունեությամբ զբաղվող անձանց կողմից ոսկուց և թանկարժեք քարերից պատրաստված իրերի օտարման գործարքների մասով ԱԱՀ-ով հարկման բազա է համարվում Օրենսգրքով սահմանված կարգով հաշվարկվող ԱԱՀ-ով հարկման բազայի, իսկ անհատույց կամ իրական արժեքից էականորեն ցածր արժեքով հատուցմամբ գործարքների դեպքում՝ այդ գործարքների իրական արժեքի 80 տոկոսի և տվյալ իրի ձեռք բերման գնի (ներառյալ՝ ԱԱՀ-ն) դրական տարբերությունը:

Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով այն, որ առաջարկվող կարգավորումների կիրառության պարագայում հաճախ կլինեն իրավիճակներ, երբ պետական բյուջե վճարվող ԱԱՀ-ի գումարներն ավելի փոքր են, քան հաշվանցվող ԱԱՀ-ի գումարները (որի պարագայում վերջնարդյունքում կձևավորվեն պետական բյուջեից վերադարձման ենթակա ԱԱՀ-ի գումարներ)՝ նախագծով առաջարկվում է նաև ոսկուց և թանկարժեք քարերից պատրաստված իրերի առևտրական գործունեությամբ զբաղվող անձանց մասով սահմանափակել ոսկուց և թանկարժեք քարերից պատրաստված իրերի օտարման գործարքներին վերագրվող ձեռքբերումների մասով մատակարարի կողմից դուրս գրված հարկային հաշվում կամ մաքսային հայտարարագրում կամ ներմուծման հարկային հայտարարագրում առանձնացված ԱԱՀ-ի գումարների հաշվանցման իրավունքը:

Նախագծի ընդունման արդյունքում ակնկալվում է ոսկեգործության ոլորտի զարգացման համար ձևավորել նպաստավոր հարկային միջավայր: