ԱՄՆ-ն և Իսրայելը հարվածել են Իրանին. Խամենեին սպանված է, Թեհրանը դիմում է պատասխան հարվածների. նախնական գնահատականներ

ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից Իրանի տարածքում իրականացված հարվածները կտրուկ սրել են իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում։

Հարվածների հետևանքով, ըստ պաշտոնական տեղեկությունների, սպանվել է Իրանի գերագույն առաջնորդ այաթոլլա Ալի Խամենեին։ Թեհրանը հայտարարել է պատասխան գործողությունների մասին՝ թիրախավորելով Իսրայելի և տարածաշրջանում տեղակայված ամերիկյան օբյեկտներ։

Լոնդոնում գործող միջազգային հարաբերությունների վերլուծական կենտրոնը՝ Chatham House-ը, հրապարակել է իրավիճակի նախնական գնահատականը՝ անդրադառնալով հնարավոր քաղաքական և տարածաշրջանային հետևանքներին։

Իշխանության հարցը Իրանում

Փորձագետների գնահատմամբ՝ Խամենեինի մահը կարող է լուրջ ներքաղաքական վերադասավորումների պատճառ դառնալ։ Իրանի քաղաքական համակարգը տասնամյակներ շարունակ կառուցված է եղել գերագույն առաջնորդի կենտրոնական դերի շուրջ։ Նրա հեռանալը կարող է առաջացնել ինչպես իշխանական պայքար, այնպես էլ անվտանգության ոլորտում անորոշություն։

Chatham House-ի վերլուծաբանները նշում են, որ կարճաժամկետում իշխանական համակարգը, հավանաբար, կփորձի արագորեն վերահսկել իրավիճակը և ապահովել շարունակականություն։ Սակայն միջնաժամկետ հեռանկարում չի բացառվում ազդեցության կենտրոնների վերաձևավորում։

Հակամարտության հնարավոր զարգացումները

Թեհրանի կողմից արձանագրված պատասխան հարվածները ցույց են տալիս, որ Իրանը չի պատրաստվում սահմանափակվել միայն քաղաքական հայտարարություններով։ Վերլուծաբանների կարծիքով՝ հակամարտությունը կարող է զարգանալ մի քանի ուղղությամբ՝

• սահմանափակ ռազմական գործողությունների շրջանակում,

• տարածաշրջանային ուժերի ներգրավմամբ,

• կամ լայնածավալ բախման ձևով, որը կազդի ողջ Մերձավոր Արևելքի վրա։

Հատկապես մտահոգիչ է այն հանգամանքը, որ իրավիճակը կարող է դուրս գալ երկկողմ ձևաչափից և ներառել այլ դերակատարների՝ թե՛ դաշնակիցների, թե՛ հակառակորդների։

Միջազգային արձագանք և ռիսկեր

Chatham House-ի փորձագետները շեշտում են, որ զարգացումները կարող են ունենալ ոչ միայն ռազմական, այլև տնտեսական և քաղաքական հետևանքներ։ Տարածաշրջանային ապակայունացումը կարող է ազդել էներգետիկ շուկաների, միջազգային առևտրի և անվտանգության համակարգերի վրա։

Արևմտյան երկրները կանգնած են բարդ ընտրության առաջ՝ մի կողմից զսպել էսկալացիան, մյուս կողմից չցույց տալ թուլություն։ Միաժամանակ, Իրանը կարող է փորձել ուժեղացնել իր դիրքերը ոչ միայն ռազմական, այլև դիվանագիտական և տեղեկատվական դաշտում։

Ինչ է սպասվում առաջիկայում

Նախնական գնահատականներով՝ առաջիկա օրերն ու շաբաթները վճռորոշ են լինելու։ Եթե կողմերը սահմանափակվեն փոխադարձ, բայց վերահսկվող հարվածներով, հնարավոր է իրավիճակի մասնակի կայունացում։ Սակայն յուրաքանչյուր նոր թիրախային գործողություն մեծացնում է լայնածավալ պատերազմի հավանականությունը։

Chatham House-ի ընդհանուր եզրակացությունն այն է, որ տարածաշրջանը մտել է բարձր անկայունության փուլ։ Ներքաղաքական փոփոխությունները Իրանում, պատասխան հարվածների շղթան և միջազգային արձագանքը միասին ձևավորում են նոր, դեռևս անկանխատեսելի իրողություն։

Այս փուլում գլխավոր հարցը ոչ թե այն է, թե արդյոք լարվածությունը կպահպանվի, այլ՝ որքանով այն կխորանա և ինչ ձև կստանա առաջիկա զարգացումներում։