ԱՄՆ-ում սպասվող միջանկյալ ընտրություններին ընդառաջ՝ Վաշինգտոնից հնչող հայտարարություններն ավելի ու ավելի անսպասելի են դառնում: Նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև «էներգետիկ զինադադարի» մասին՝ միաժամանակ սառեցնելով ռուսական դիզելի դեմ պատժամիջոցները։ Սակայն, մինչ Վաշինգտոնը հաղթական հայտարարություններ է անում, տեղերում իրականությունը բոլորովին այլ է. ռուսական հրթիռները շարունակում են հարվածել ուկրաինական էլեկտրակայաններին, իսկ Կիևն ու Եվրոպան Թրամփի գործարքն անվանում են «նվեր Վլադիմիր Պուտինին»:
«Մեծ ճեղքում», որը բախվեց իրականությանը
Ամեն ինչ սկսվեց Դոնալդ Թրամփի աղմկահարույց գրառումից Truth Social սոցիալական ցանցում, որտեղ նա պնդում էր, թե կողմերը համաձայնել են անհապաղ դադարեցնել հարվածները էներգետիկ ենթակառուցվածքներին.
«Անմիջապես ուժի մեջ է մտնում Ռուսաստանի և Ուկրաինայի յուրատեսակ ԷՆԵՐԳԵՏԻԿ ԶԻՆԱԴԱԴԱՐԸ: Երկու կողմերն էլ համաձայնել են: Մի՛ խախտեք այն» — Դոնալդ ԹՐԱՄՓ, ԱՄՆ նախագահ
Սակայն «մեծ ճեղքման» մասին լուրը շատ արագ բախվեց իրականությանը: Կիևում Թրամփի հայտարարության մասին իմացան նորություններից, իսկ հայտարարությունից ժամեր անց ռուսական ուժերը նոր հարվածներ հասցրեցին Ուկրաինայի էլեկտրակայաններին ու էներգոհամակարգին՝ հոսանքազրկելով մի շարք շրջաններ։
Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին ընդգծել է, որ միայն հայտարարությունները բավարար չեն, և անհրաժեշտ է գործնական ճնշում Մոսկվայի վրա.
«Ամերիկացիները պետք է համոզվեն, որ ռուսները հարգում են էներգետիկ զինադադարը: Մեզ անհրաժեշտ է ամերիկյան ճնշումը Ռուսաստանի վրա, այլ ոչ թե պատժամիջոցների մեղմացում... Մենք համաձայն ենք, եթե նրանք համաձայն են: Մենք արդեն ցույց ենք տվել, որ լուրջ ենք տրամադրված. անցած գիշեր ռուսական նավթավերամշակման գործարանների վրա հարձակումներ չեն եղել» — Վոլոդիմիր ԶԵԼԵՆՍԿԻ, Ուկրաինայի նախագահ
Անհամաչափ պայմաններ և Վաշինգտոնի ճնշումը Կիևի վրա
Սպիտակ տան առաջարկած «գործարքը» ենթադրում է, որ Ուկրաինան դադարեցնում է հարվածները ռուսական նավթավերամշակման գործարաններին, ինչին ի պատասխան Մոսկվան կդադարեցնի հարվածները ուկրաինական էլեկտրացանցերին: Սակայն ուկրաինական կողմն այս առաջարկն անվանում է ոչ համաչափ, քանի որ Ուկրաինան ունի ընդամենը մեկ, այն էլ չգործող նավթավերամշակման գործարան, մինչդեռ Ռուսաստանն ունի հսկայական ցանց:
«Մենք դիզել և գազ ենք ներկրում: Այն, ինչ մեզ անհրաժեշտ է՝ ռուսների կողմից մեր էլեկտրացանցերի վրա հարձակումների դադարեցումն է», — Axios-ին հայտնել է ուկրաինացի բարձրաստիճան պաշտոնյան:
Ինչո՞ւ է Թրամփն այսքան կոշտ պնդում ռուսական նավթավերամշակարանների անվտանգությունը
Պատճառը ներքաղաքական է. Մերձավոր Արևելքում ընթացող պատերազմի ֆոնին ԱՄՆ-ում դիզելի գինը հասել է ռեկորդային՝ ավելի քան 6 դոլարի՝ մեկ գալոնի համար: Թրամփը համոզված է, որ ուկրաինական անօդաչուների հարվածները ռուսական գործարաններին բարձրացնում են վառելիքի համաշխարհային գները, ինչն էլ հարվածում է ամերիկացի սպառողների միջոցներին՝ ընտրություններից առաջ:
Վաշինգտոնի սպառնալիքները Կիևին (Ըստ Financial Times-ի) |
Purl համակարգով NATO-ի միջոցով զենքի մատակարարման դադարեցում |
Հետախուզական տվյալների փոխանցման սահմանափակում |
«Թրամփն իսկապես զայրացած է: Նա զգում է, որ Զելենսկին ԱՄՆ-ի աջակցությունն ընդունում է որպես ինքնին հասկանալի բան» — Սպիտակ տան պաշտոնյա
Պատժամիջոցների մեղմացում և Եվրոպայի արձագանքը
Իրավիճակն ավելի է թեժացրել ԱՄՆ Ֆինանսների նախարարության որոշումը՝ մինչև ապրիլի 7-ը ժամանակավորապես հանել պատժամիջոցները ռուսական դիզելի արտահանման վրայից: Թրամփի պնդմամբ՝ Պուտինը համաձայնել է անհապաղ 300,000 տոննա դիզել մատակարարել ամերիկյան և համաշխարհային շուկաներին:
«Ռուսական կողմը հաստատել է իր պատրաստակամությունը՝ նավթ և նավթամթերք մատակարարելու ԱՄՆ շուկա և ընդհանուր առմամբ համաշխարհային շուկաներ» — Վլադիմիր ՊՈՒՏԻՆ, ՌԴ նախագահ
Այս համաձայնությունը կոշտ քննադատության է արժանացել ինչպես Կիևի, այնպես էլ Եվրոպական Միության կողմից: Բրյուսելում սա որակում են որպես Մոսկվայի ռազմական մեքենայի ֆինանսավորում:
«Պատժամիջոցների կասեցումը Մոսկվային լրացուցիչ եկամուտներ է տալիս պատերազմ վարելու համար: Հիմա Ռուսաստանի վրա ճնշումը թուլացնելու ժամանակը չէ, և Եվրոպան դա չի անի» — Կայա ԿԱԼԱՍ, Եվրոմիության արտաքին քաղաքականության պատասխանատու
Վերլուծաբանների թերահավատությունը
Փորձագետները ևս թերահավատորեն են մոտենում ստեղծված իրավիճակին.
Արտադրական ծավալներ. Ռուսաստանում դիզելի արտադրությունը նվազել է շուրջ 30%-ով, և պարզ չէ, թե արդյոք Մոսկվան ի վիճակի է ապահովել խոստացված ծավալները:
Գնագոյացման իրական պատճառները. Մասնագետների պնդմամբ՝ ամերիկյան շուկայում գների աճի հիմնական պատճառը ոչ թե Ուկրաինան է, այլ Մերձավոր Արևելքում ընթացող պատերազմը:
Ամփոփում. Առայժմ «էներգետիկ զինադադարը» թղթի վրա է, իսկ ռուսական ռմբակոծությունները շարունակվում են: Հարց է մնում՝ արդյո՞ք Թրամփի այս միակողմանի դիվանագիտությունը կբերի վառելիքի գների իջեցման, թե՞ պարզապես կխորացնի ճեղքվածքը Վաշինգտոնի և նրա եվրոպական դաշնակիցների միջև:
