Հայաստանի Հանրապետության սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի (ՍԱՏՄ) ղեկավար Տիգրան Պետրոսյանը հուլիսի 17-ին կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է, որ դեպի Եվրոպական Միության (ԵՄ) երկրներ հայկական ձկների և ձկնատեսակների արտահանման իրավական ու վարչական ընթացակարգը լիովին պատրաստ է։ ՀՀ կառավարությունն արդեն հաստատել է համապատասխան կարգն ու վերահսկողական ստուգաթերթերը, ինչը հայ արտադրողներին հնարավորություն է տալիս սկսել մատակարարումների գործնական փուլը։
Եվրոպական շուկա մուտք գործելու համար տեղական ընկերությունները պետք է գրանցվեն ԵՄ TRACES (Trade Control and Expert System) էլեկտրոնային համակարգում։ Գրանցման նպատակով տնտեսվարողները պետք է ՍԱՏՄ ներկայացնեն 18 կետից բաղկացած փաստաթղթերի փաթեթ։ Տեսչական մարմինը դիմումը ստանալուց հետո 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում կիրականացնի փաստաթղթային ուսումնասիրություն և տեղում աուդիտ։ Համապատասխանության դեպքում ընկերությունը կգրանցվի TRACES համակարգում, ինչից հետո եվրոպական կողմը տնտեսվարողի համար կգեներացնի անժամկետ անհատական մուտքի կոդ։
Ըստ գերատեսչության ղեկավարի՝ տեղական ձկնաբուծական տնտեսությունների շուրջ 97 տոկոսը որակապես համապատասխանում է ԵՄ խիստ չափանիշներին, քանի որ ներկայում կիրառվող պահանջները նման են ԵԱՏՄ երկրներ արտահանման չափանիշներին։ ՍԱՏՄ-ն արդեն ստացել է առաջին պաշտոնական գրավոր դիմումը, իսկ ևս 5 ընկերություններ խորհրդատվություն են անցել ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունում։ ԵՄ արտահանվող ձկնատեսակների գծով սահմանափակումներ չկան. մատակարարումները թույլատրվում են սառեցված, խորը սառեցված, աղ դրված, ապխտած և պահածոյացված տեսքով՝ ինչպես օդային, այնպես էլ ցամաքային տրանսպորտով։
Ստորև ներկայացված է ԵՄ շուկա մուտք գործելու ընթացակարգային քայլերը, վերահսկողական պարբերականությունը և պետական աջակցության հեռանկարները.
Գործընթացի փուլը | Պահանջվող գործողությունը / Ժամկետը | Վերահսկողական և իրավական ռեժիմը | Լոգիստիկա և պետական աջակցություն |
Նախնական հայտ և աուդիտ | 18 կետից բաղկացած փաստաթղթերի փաթեթի ներկայացում թղթային կամ էլեկտրոնային տարբերակով։ | ՍԱՏՄ-ն 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում ստուգում է փաստաթղթերը և անցկացնում տեղում աուդիտ։ | Տրանսպորտային միջոցների ընտրությունը ցամաքային կամ օդային է՝ ըստ արտադրանքի տեսակի։ |
Համակարգում գրանցում | Համապատասխանության դեպքում ՍԱՏՄ-ն տվյալները ներբեռնում է եվրոպական TRACES համակարգ։ | Եվրոպական կողմն ավտոմատ գեներացնում է անժամկետ անհատական մուտքի կոդ։ | Արտահանման ձևաչափերն են՝ սառեցված, խորը սառեցված, աղ դրված, ապխտած, պահածոյացված։ |
Ընթացիկ մոնիթորինգ | Գրանցված տնտեսությունների պլանային ստուգումներ ՍԱՏՄ կողմից՝ առնվազն տարին 1 անգամ։ | Խախտումների դեպքում տրվում է ողջամիտ ժամկետ դրանք վերացնելու համար (առանց համակարգից անմիջապես հեռացնելու)։ | Նախորդել է ՍԱՏՄ կողմից 5 և ավելի տարի տևած ամենամյա լաբորատոր հաշվետվությունների ներկայացումը ԵՄ-ին։ |
Շուկայի աջակցություն | Տեղական շուկայի պատրաստվածության մակարդակը գնահատվում է 97 տոկոս։ | Օտարերկրյա փորձագետների ներգրավում (հուլիսի 20-ին Հայաստան կժամանեն ԵՄ 4 փորձագետներ՝ խորհրդատվության համար)։ | Բարձր ինքնարժեքի և լոգիստիկ ծախսերի դեպքում կառավարությունը կդիտարկի արտահանման սուբսիդավորման հարցը։ |
Պատճառահետևանքային կապը
Հայաստանի ՍԱՏՄ կողմից 5 տարուց ավելի տևած ամենամյա լաբորատոր մոնիթորինգի հաշվետվությունների ներկայացումը ԵՄ-ին հանդիսացել է պատճառ, որպեսզի եվրոպական կողմը պաշտոնապես թույլատրի հայկական ձկնամթերքի ներմուծումը։ Կառավարության կողմից նոր վերահսկողական ստուգաթերթերի հաստատումն ու TRACES համակարգի ներդրումն իրենց հերթին կհանդիսանան պատճառ, որպեսզի հայ արտադրողները դիվերսիֆիկացնեն իրենց սպառման շուկաները և նվազեցնեն կախվածությունը միայն ավանդական ուղղություններից։
Գործնական ազդեցությունը
Գործնական գետնի վրա այս որոշումը հայկական ձկնաբուծական ընկերություններին բացառիկ հնարավորություն է տալիս ուղիղ հասանելիություն ստանալ աշխարհի ամենախոշոր և բարձր գնողունակություն ունեցող շուկաներից մեկին։ Գործնականում TRACES համակարգի անժամկետ կոդի ստացումը կխթանի տեղական արտադրության ծավալների աճը։ Եթե լոգիստիկ ծախսերի պատճառով արտադրանքի ανταγωνունակությունը եվրոպական շուկայում նվազի, պետության կողմից արտահանման հնարավոր սուբսիդավորումը թույլ կտա պահպանել կայուն գնային քաղաքականություն և ապահովել արտարժութային հոսքերի ներհոսքը դեպի Հայաստան։
