2026 թվականի առաջին կիսամյակում Հայաստանի տնտեսությունը շարունակում է ցուցադրել սպասումները գերազանցող աճի տեմպեր՝ չնայած աշխարհաքաղաքական անորոշություններին և արտաքին առևտրային խոչընդոտներին: Համաշխարհային բանկի զեկույցի համաձայն՝ մայիս-հունիս ամիսների տնտեսական ցուցանիշները վկայում են մի կողմից ներքին պահանջարկի և ծառայությունների ոլորտի կտրուկ ակտիվացման, մյուս կողմից՝ արտաքին առևտրի վատթարացման և գնաճային ռիսկերի խորացման մասին:
1. Տնտեսական ակտիվության կտրուկ աճ և ոլորտային դինամիկան
Մայիսին տնտեսական աճի տեմպն արձանագրել է զգալի թռիչք՝ ապրիլի 7.1%-ից հասնելով 11.7%-ի (տ/տ): Այս բարձր ցուցանիշի շնորհիվ հունվար-մայիս ժամանակահատվածի ընդհանուր տնտեսական ընդլայնումը կազմել է 8% (տ/տ)՝ գերազանցելով նախնական կանխատեսումները:
Ծառայություններ և Զբոսաշրջություն
Աճի հիմնական շարժիչ ուժը հանդիսացել են չառևտրայնացվող ծառայությունները, որոնք աճել են 14.7%-ով (տ/տ):
Զբոսաշրջություն. 2026 թ. առաջին կիսամյակում զբոսաշրջային ժամանումներն ավելացել են 14.8%-ով՝ գերազանցելով 1 միլիոն մարդու շեմը: Նրանց շուրջ 40%-ը բաժին է ընկել Ռուսաստանից ժամանած այցելուներին:
Այլ գործոններ. Ծառայությունների, հյուրընկալության, տրանսպորտի և ՏՏ ոլորտների ակտիվացմանը, ըստ ամենայնի, նպաստել է նաև հունիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին նախորդած բարձր քաղաքական և տնտեսական ակտիվությունը:
Արդյունաբերություն և Շինարարություն
Շինարարություն և հանքարդյունաբերություն. Շարունակել են երկնիշ աճի տեմպերը՝ համապատասխանաբար 27.1% և 21.6% (տ/տ): Հանքարդյունաբերության ոլորտին աջակցել են 2025 թ. վերջին սկսված վերականգնողական միտումները և պղնձի բարձր միջազգային գները:
Թեթև արդյունաբերություն. Աճել է 7.4%-ով (տ/տ), որտեղ սննդամթերքի, խմիչքի և ծխախոտի արտադրությունը միասին ապահովել են ոլորտի ընդհանուր թողարկման 60%-ը:
2. Գնաճային ճնշումներ և Դրամավարկային քաղաքականություն
Գնաճը երկրում մնում է համեմատաբար բարձր մակարդակում: Մայիսյան 4.2% ցուցանիշից հետո հունիսին գնաճն հասել է 5.1%-ի (տ/տ)՝ 2026 թ. առաջին կիսամյակի միջին գնաճը հասցնելով 4.6%-ի:
Գնաճի գործոնները.
Հունիսյան գնաճի արագացման հիմնական պատճառը սննդամթերքի և ոչ ալկոհոլային խմիչքների թանկացումն էր (6.4%-ից մինչև 8.6% տ/տ), որը կազմել է ընդհանուր գնաճի մոտ երկու երրորդը:
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ 7.5% (տ/տ)
Կրթության ոլորտ՝ 8.3% (տ/տ)
ԿԲ որոշումը
Հունիսի 16-ին ՀՀ Կենտրոնական բանկի խորհուրդը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը թողեց անփոփոխ՝ 6.5% մակարդակում: Այս քայլի նպատակն էր հավասարակշռել երկու հակադիր ռիսկեր.
Ավելորդ ներքին պահանջարկից առաջացող գնաճային ճնշումները:
Ռուսաստան արտահանման խոչընդոտներով պայմանավորված հնարավոր գնանկումային (դեֆլյացիոն) ռիսկերը:
3. Արտաքին առևտուր և ռուսական շուկայի մարտահրավերները
Արտաքին առևտրի ոլորտում իրավիճակը մնում է մտահոգիչ, իսկ առևտրային հաշվեկշռի պակասուրդը շարունակում է խորանալ:
Ցուցանիշ | Մայիս (տ/տ) | Հունվար-Մայիս (տ/տ) |
Արտահանում | -11.5% | -3.7% |
Ներմուծում | -1.6% | +2.2% |
Առևտրային պակասուրդ | - | ՀՆԱ-ի ~7% |
Վերաարտահանման անկումը և իրական արտահանումը
Արտահանման և ներմուծման կրճատումը հիմնականում պայմանավորված է թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի վերաարտահանման ծավալների կտրուկ նվազմամբ (արտահանումը նվազել է 61.7%-ով, ներմուծումը՝ 82%-ով):
Կարևոր դիտարկում. Եթե բացառենք թանկարժեք քարերի վերաարտահանումը, ընդհանուր արտահանումն ավելացել է 18%-ով (տ/տ)՝ շնորհիվ օգտակար հանածոների արտահանման աճի (մինչև 89% տ/տ):
Ռուսաստանի հետ առևտրային լարվածությունը
Մայիսին դեպի Ռուսաստան արտահանումը նվազել է 15%-ով (տ/տ): Ապրիլի վերջից Ռուսաստանի կողմից հայկական գյուղատնտեսական և պարենային ապրանքների վրա դրված աստիճանական արգելքները լուրջ ռիսկեր են պարունակում տնտեսության համար:
Պետական աջակցության միջոցառումներ.
Ռուսական արգելքների բացասական ազդեցությունը մեղմելու համար ՀՀ կառավարությունը նախատեսել է սուբսիդավորման ծրագրեր, որոնք կծածկեն հայ արտահանողների փոխադրման և մաքսային ծախսերը դեպի այլընտրանքային շուկաներ (մասնավորապես՝ Եվրոպական Միություն):
4. Դրամական փոխանցումներ, Փոխարժեք և Ֆինանսական համակարգ
Դրամական փոխանցումներ. Մայիսին զուտ ոչ առևտրային փոխանցումների ներհոսքն աճել է 30.2%-ով (տ/տ), որի մոտ 61%-ը ստացվել է Ռուսաստանից (աճը՝ 42.2% տ/տ): Այս հոսքերը էապես աջակցել են դրամի ամրապնդմանը և բանկային համակարգի իրացվելիությանը:
Փոխարժեք. ՀՀ դրամը շարունակել է արժևորվել.
Հունիսին ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ արժևորվել է 0.1%-ով (ա/ա), իսկ տարեկան կտրվածքով (տ/տ)՝ 4.2%-ով:
Եվրոյի նկատմամբ ամսական աճը կազմել է 1.4%:
Ռուսական ռուբլու նկատմամբ, սակայն, դրամը տարեկան կտրվածքով արժեզրկվել է 2%-ով:
Ֆինանսական sektor. Բանկային համակարգը պահպանում է կայունությունը: Կապիտալի համարժեքության ցուցանիշը կազմել է 20.5%, իսկ չաշխատող վարկերի բաժինը՝ ընդամենը 1.4%: Ավանդներն աճել են 2.4%-ով (ա/ա), իսկ վարկերը՝ 3.7%-ով (ա/ա):
5. Պետական բյուջե. Եկամուտների աճ և ծախսային կառուցվածքի փոփոխություն
Մայիսին գրանցվել է բյուջեի ամսական պակասուրդ (տարեկան ՀՆԱ-ի 0.2%-ի չափով), սակայն հունվար-մայիս ժամանակահատվածի արդյունքներով բյուջեն դեռևս գտնվում է 0.8% հավելուրդի (ավելցուկի) մակարդակում (չնայած 2026 թ. տարեկան ծրագրով նախատեսված է ՀՆԱ-ի 4.3%-ի չափով պակասուրդ):
Կապիտալ ծախսերի կրճատում. Կապիտալ ծախսերի 54.5% նվազումը պայմանավորված է 2026 թվականի համար պաշտպանական ոլորտի համեմատաբար փոքր բյուջետային հատկացումներով:
Սոցիալական և առողջապահական ծախսեր. Ընթացիկ ծախսերի 17.3% աճը հիմնականում պայմանավորված է 2026 թ. հունվարից մեկնարկած համընդհանուր առողջապահական ապահովագրության լիարժեք գործարկմամբ: Պետության կողմից երեխաների, տարեցների և խոցելի խմբերի ապահովագրավճարների ամբողջական ֆինանսավորման արդյունքում առողջապահության գործառնական ծախսերն աճել են 75.9%-ով (տ/տ):
Ամփոփում
Հայաստանի տնտեսությունը 2026 թվականի առաջին կիսամյակում ցուցադրում է բարձր դիմադրողականություն՝ ապահովելով 8% տնտեսական ակտիվության աճ: Այնուամենայնիվ, տնտեսական քաղաքականություն մշակողների համար առաջնահերթություն են դառնում ռուսական շուկայի սահմանափակումների հաղթահարումը, արտահանման ուղղությունների դիվերսիֆիկացումը, ինչպես նաև սննդամթերքի բարձր գներով պայմանավորված գնաճի զսպումը:
