Նոր ներդրումային կանոններ Հայաստանում․ ինչ պետք է իմանան ներդրողները

Մինչ այժմ ներդրումային հարաբերությունները հիմնականում կարգավորվում էին «Օտարերկրյա ներդրումների մասին» օրենքով, որը ընդունվել էր այլ տնտեսական և քաղաքական իրողությունների պայմաններում։

Հայաստանի կառավարությունում քննարկված «Ներդրումների մասին» օրենքի նոր նախագիծը կարող է դառնալ երկրի ներդրումային քաղաքականության համակարգային վերափոխման առանցքային քայլերից մեկը։ Նախաձեռնության հիմնական նպատակը ներդրումային հարաբերությունների միասնական, արդիական և միջազգային ստանդարտներին համապատասխան իրավական դաշտի ձևավորումն է՝ ինչպես տեղացի, այնպես էլ օտարերկրյա ներդրողների համար։

Գործող իրավական դաշտի սահմանափակումները

Մինչ այժմ ներդրումային հարաբերությունները հիմնականում կարգավորվում էին «Օտարերկրյա ներդրումների մասին» օրենքով, որը ընդունվել էր այլ տնտեսական և քաղաքական իրողությունների պայմաններում։ Էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ Լիլյա Սիրականյանի ներկայացմամբ՝ գործող օրենքը չի ապահովում ներդրումային գործընթացի ժամանակակից պահանջներին համապատասխան ամբողջական և համակարգված կարգավորում։

Խնդիրը ոչ միայն առանձին դրույթների հնացած լինելն է, այլև այն, որ ներդրումներին վերաբերող բազմաթիվ կարգավորումներ բաշխված են տարբեր իրավական ակտերի միջև։ Սա նվազեցնում է կանխատեսելիությունը և բարդացնում ներդրողների համար իրավական միջավայրի ընկալումը։

Միասնական մոտեցում՝ տեղացի և օտարերկրյա ներդրողների համար

Նախագծի ամենակարևոր առանձնահատկություններից մեկը այն է, որ այն տարածվում է ոչ միայն օտարերկրյա, այլև տեղացի ներդրողների վրա։ Սա սկզբունքային փոփոխություն է։

Եթե նախկինում օտարերկրյա ներդրումների համար նախատեսված էր առանձին կարգավորում, ապա նոր նախագծով ձևավորվում է միասնական մոտեցում, որը հիմնված է հավասարության և չխտրականության սկզբունքների վրա։

Այս մոտեցումը մի քանի ռազմավարական հետևանք ունի․

• Ներդրումային քաղաքականությունը դառնում է ներառական,

• Տեղացի և օտարերկրյա ներդրողները գործում են նույն իրավական հարթության վրա,

• Պետությունը ներդրողին դիտարկում է ոչ թե ըստ ծագման, այլ ըստ տնտեսական գործունեության արժեքի։

Ազգային և առավել բարենպաստության ռեժիմներ

Օրենքով ամրագրվում է խտրականության բացառման սկզբունքը՝ ազգային և առավել բարենպաստության ռեժիմների միջոցով։

Ազգային ռեժիմի համաձայն՝ օտարերկրյա ներդրողները կունենան նույն իրավունքները, ազատություններն ու պարտականությունները, ինչ տեղացի ներդրողները։ Սա նշանակում է, որ պետությունը չի կարող օտարերկրյա ներդրողին դնել ոչ նպաստավոր վիճակում՝ միայն նրա օտարերկրյա լինելու հիմքով։

Առավել բարենպաստության ռեժիմը ապահովում է, որ որևէ օտարերկրյա պետության ներդրող կարող է ակնկալել այնպիսի վերաբերմունք, որը չի լինի պակաս բարենպաստ, քան այն, որը տրամադրվում է այլ օտարերկրյա ներդրողին։

Այս մեխանիզմները լայնորեն կիրառվում են միջազգային ներդրումային իրավունքում և հանդիսանում են ներդրողների վստահության կարևոր բաղադրիչ։

Բացառություններ՝ միջազգային տնտեսական միավորումների շրջանակում

Նախագծում նախատեսվում են բացառություններ միայն այն դեպքերի համար, որոնք բխում են միջազգային պայմանագրերով ստեղծված մաքսային միություններից, ազատ տնտեսական գոտիներից և տնտեսական միություններից։

Սա տրամաբանական մոտեցում է, քանի որ նման կառույցներում պետությունները ստանձնում են հատուկ պարտավորություններ և տրամադրում են հատուկ ռեժիմներ գործընկեր երկրների համար։

Այդուհանդերձ, բացառությունների սահմանափակ շրջանակը վկայում է, որ ընդհանուր քաղաքականությունը ուղղված է առավելագույն հավասարության ապահովմանը։

Իրավական և ֆիզիկական պաշտպանվածության երաշխիքներ

Նախագծով սահմանվում են ներդրումների իրավական և ֆիզիկական պաշտպանվածության երաշխիքներ։ Սա ներառում է՝

• Կապիտալի և գույքի ազատ տեղաշարժ և փոխարկում,

• Հողի նկատմամբ սեփականության և այլ գույքային իրավունքներ,

• Աշխատողներ վարձելու իրավական երաշխիքներ,

• Վեճերի լուծման մեխանիզմներ և արդարադատության մատչելիություն։

Այս դրույթները կարևոր են հատկապես խոշոր և երկարաժամկետ ներդրումների համար, որտեղ ներդրողները պահանջում են բարձր մակարդակի իրավական պաշտպանություն և կանխատեսելիություն։

Կարգավորումների համախմբում՝ պարզություն և թափանցիկություն

Թեև նախագծում ներառված բազմաթիվ կարգավորումներ արդեն առկա են այլ իրավական ակտերում, նախաձեռնության նպատակներից մեկն է դրանք համախմբել մեկ օրենքի շրջանակում։

Այս մոտեցումը նպաստում է՝

• Իրավական դաշտի պարզեցմանը,

• Թափանցիկության բարձրացմանը,

• Կանխատեսելիության ապահովմանը,

• Վարչարարական ռիսկերի նվազեցմանը։

Միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ ներդրողների համար ոչ պակաս կարևոր է ոչ միայն հարկային կամ ֆինանսական խթանների առկայությունը, այլև հստակ և հասկանալի իրավական միջավայրը։

Հնգամյա պաշտպանություն՝ կայունության երաշխիք

Օրենքով սահմանված կարևոր մեխանիզմներից մեկն այն է, որ ներդրումները կպահպանեն իրենց պաշտպանվածությունը նույնիսկ այն դեպքում, եթե հետագայում համապատասխան երաշխիքները փոփոխվեն կամ վերացվեն։ Այդ պաշտպանությունը կգործի հինգ տարվա ընթացքում։

Սա ներդրումային կայունության կարևոր երաշխիք է։ Ներդրողները հաճախ մտահոգված են քաղաքական կամ իրավական փոփոխությունների ռիսկերով։ Հնգամյա «կայունության պատուհանը» կարող է էապես բարձրացնել վստահությունը և նվազեցնել կարգավորումների փոփոխության ռիսկը։

Միջազգային ստանդարտներ և մրցունակություն

Փոխնախարարի գնահատմամբ՝ նախագծի ընդունմամբ կձևավորվի միջազգային ստանդարտներին համապատասխան ներդրումային միջավայր։

Սա կարևոր է հատկապես տարածաշրջանային մրցակցության պայմաններում, որտեղ երկրները պայքարում են սահմանափակ ներդրումային հոսքերի համար։

Հայաստանի համար ներդրումային գրավչության բարձրացումը կարող է ունենալ մի քանի ռազմավարական ազդեցություն․

• Նոր աշխատատեղերի ստեղծում,

• Տեխնոլոգիաների և գիտելիքի ներմուծում,

• Արտահանման հնարավորությունների ընդլայնում,

• Տնտեսության կառուցվածքային արդիականացում։

«Ներդրումների մասին» օրենքի նախագիծը կարող է դառնալ Հայաստանի ներդրումային քաղաքականության հիմնարար վերափոխման հիմքը։ Այն ոչ միայն համախմբում է գործող կարգավորումները, այլև ամրագրում է միջազգային իրավունքի առանցքային սկզբունքները՝ հավասարություն, չխտրականություն, իրավական պաշտպանություն և կանխատեսելիություն։

Եթե նախագիծը ընդունվի և արդյունավետորեն կիրառվի, այն կարող է զգալիորեն բարձրացնել Հայաստանի ներդրումային գրավչությունը, ամրապնդել տնտեսության մրցունակությունը և ապահովել երկարաժամկետ տնտեսական զարգացում։