Անցած տարի Հայաստանը 15%-ով ավելացրել է մրգի և բանջարեղենի մատակարարումները ԵԱՏՄ շուկաներ․ Հայաստանի հնարավորությունները ԵԱՏՄ-ում

Հայաստանի տնտեսությունը դիվերսիֆիկացնում է իր արտահանման կառուցվածքը և զարգացնում նոր ենթաոլորտներ՝ ներառյալ ձկնաբուծությունն ու վերամշակող արդյունաբերությունը։

ԵԱՏՄ անդամ պետությունների միջև ներքին առևտրաշրջանառությունը 2025 թվականի արդյունքներով հասել է շուրջ 95 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի՝ արձանագրելով զգալի ակտիվություն միության ներսում տնտեսական կապերի խորացման ուղղությամբ։ Այս մասին լրագրողների հետ ճեպազրույցում հայտնել է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի ինտեգրման և մակրոտնտեսության հարցերով կոլեգիայի անդամ (նախարար) Դանիյար Իմանալիևը։

Այս ցուցանիշը ոչ միայն թվային աճ է, այլև կարևոր ինդիկատոր՝ գնահատելու համար ԵԱՏՄ տնտեսական ինտեգրման արդյունավետությունը, անդամ երկրների փոխկախվածության խորացումը և ներքին շուկայի կայունության մակարդակը։ 95 միլիարդ դոլարի շեմը վկայում է, որ միության ներսում առևտրային հոսքերը շարունակում են մնալ էական՝ հատկապես արտաքին տնտեսական և աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների պայմաններում։

Ոլորտային աճի կառուցվածքը

2025 թվականին արձանագրվել է աճ մի շարք ապրանքախմբերի գծով, ինչը ցույց է տալիս, որ ներքին առևտուրը դիվերսիֆիկացված բնույթ ունի և չի կենտրոնանում միայն հումքային կամ էներգակիրների վրա։

• Սննդամթերքի, տեքստիլի և կոշիկի ոլորտներում արձանագրվել կամ ակնկալվել է շուրջ 20% աճ։

• Փայտանյութի և թղթի ցելյուլոզայի արտադրանքի մասով՝ մոտ 14% աճ։

• Քիմիական արտադրանքի գծով՝ շուրջ 2,3% աճ։

20%-անոց աճը սննդամթերքի և թեթև արդյունաբերության ոլորտներում առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Սա նշանակում է, որ ԵԱՏՄ ներսում ձևավորվում է ավելի ինտենսիվ սպառողական շուկա, որտեղ անդամ պետությունները միմյանց համար դառնում են առաջնային մատակարարներ։ Միևնույն ժամանակ, տեքստիլի և կոշիկի աճը խոսում է արտադրական շղթաների ակտիվացման և վերամշակող արդյունաբերության զարգացման մասին։

Փայտանյութի և թղթի արտադրանքի 14% աճը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես շինարարական և փաթեթավորման ոլորտների ընդլայնմամբ, այնպես էլ ներքին արտադրության վերաուղղորդմամբ՝ արտաքին շուկաների սահմանափակումների ֆոնին։

Քիմիական արտադրանքի համեմատաբար ավելի զուսպ՝ 2,3% աճը, վկայում է, որ ոլորտը պահպանում է կայունություն, սակայն պահանջում է լրացուցիչ ներդրումային և տեխնոլոգիական խթաններ՝ մրցունակությունը բարձրացնելու համար։

Հայաստանի դերակատարումը ԵԱՏՄ ներքին առևտրում

Հատուկ ուշադրության են արժանի Հայաստանի ցուցանիշները։ 2025 թվականին Հայաստանը 15%-ով ավելացրել է մրգի և բանջարեղենի մատակարարումները ԵԱՏՄ շուկաներ։ Սա կարևոր ազդակ է գյուղատնտեսական արտադրության մրցունակության տեսանկյունից։

Հայկական մրգերի և բանջարեղենի պահանջարկի աճը կարող է բացատրվել մի քանի գործոնով.

1. Արտադրանքի որակի և էկոլոգիական մաքրության բարձր գնահատում,

2. Լոգիստիկ ուղիների բարելավում,

3. ԵԱՏՄ շրջանակում մաքսային և սերտիֆիկացիոն ընթացակարգերի պարզեցում։

Միևնույն ժամանակ, Հայաստանից թարմ սառեցված ձկան արտահանումը ԵԱՏՄ անդամ երկրներ աճել է 21%-ով։ Սա ցույց է տալիս, որ Հայաստանի տնտեսությունը դիվերսիֆիկացնում է իր արտահանման կառուցվածքը և զարգացնում նոր ենթաոլորտներ՝ ներառյալ ձկնաբուծությունն ու վերամշակող արդյունաբերությունը։

Այս աճը կարևոր է ոչ միայն արտահանման ծավալների, այլև ավելացված արժեքի տեսանկյունից։ Եթե ձկան արտադրանքի արտահանումը ուղեկցվում է վերամշակմամբ և փաթեթավորմամբ Հայաստանում, ապա դա նպաստում է զբաղվածության աճին և հարկային եկամուտների ավելացմանը։

Փոխադարձ առևտրի կշիռը ընդհանուր արտաքին առևտրում

2025 թվականի հունվար-նոյեմբեր ամիսներին փոխադարձ առևտրի շրջանառության տեսակարար կշիռը ԵԱՏՄ երկրների արտաքին առևտրաշրջանառության մեջ կազմել է 20%։ Այսինքն՝ միության անդամ երկրների ընդհանուր արտաքին առևտրի հինգերորդ մասը բաժին է ընկնում հենց ներքին առևտրին։

20%-անոց ցուցանիշը վկայում է, որ ԵԱՏՄ-ն շարունակում է պահպանել իր նշանակությունը որպես տարածաշրջանային տնտեսական հարթակ։ Սակայն սա նաև նշանակում է, որ անդամ երկրների արտաքին առևտրի 80%-ը դեռևս իրականացվում է երրորդ երկրների հետ։

Այս համամասնությունը ցույց է տալիս երկակի միտում.

• Մի կողմից՝ ներքին ինտեգրացիան խորանում է,

• Մյուս կողմից՝ անդամ պետությունները շարունակում են ակտիվորեն ինտեգրվել գլոբալ տնտեսությանը։

Տնտեսական քաղաքականության տեսանկյունից սա կարևոր հավասարակշռություն է․ չափազանց բարձր ներքին կշիռը կարող էր հանգեցնել փակ շուկայի ձևավորման, մինչդեռ ներկայիս կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս համատեղել տարածաշրջանային ինտեգրացիան և արտաքին շուկաների հասանելիությունը։

Ռազմավարական նշանակությունը և մարտահրավերները

95 միլիարդ դոլարի ներքին առևտրաշրջանառությունը վկայում է, որ ԵԱՏՄ-ն աստիճանաբար ձևավորում է համեմատաբար կայուն տնտեսական տարածք։ Սակայն հետագա աճի համար անհրաժեշտ են.

• Տրանսպորտային և լոգիստիկ ենթակառուցվածքների զարգացում,

• Թվայնացված մաքսային և սերտիֆիկացիոն համակարգերի ներդրում,

• Արտադրական համագործակցության խորացում՝ համատեղ նախագծերի միջոցով,

• Փոքր և միջին բիզնեսի ավելի լայն ներգրավում փոխադարձ առևտրում։

Հայաստանի համար ԵԱՏՄ ներքին շուկան շարունակում է մնալ կարևոր արտահանման ուղղություն, հատկապես գյուղատնտեսության և սննդարդյունաբերության ոլորտներում։ Սակայն երկարաժամկետ հեռանկարում անհրաժեշտ է նաև բարձր տեխնոլոգիական և արդյունաբերական արտադրանքի մասնաբաժնի աճ, որպեսզի արտահանման կառուցվածքը դառնա ավելի կայուն և մրցունակ։

2025 թվականի արդյունքներով ԵԱՏՄ ներքին առևտրի շուրջ 95 միլիարդ դոլար ծավալը խոսում է տնտեսական ինտեգրման խորացման մասին։ Ապրանքախմբերի բազմազան աճը, Հայաստանի արտահանման ակտիվացումը և փոխադարձ առևտրի 20%-անոց կշիռը ընդհանուր արտաքին առևտրում վկայում են, որ միությունը շարունակում է պահպանել իր տնտեսական կենսունակությունը։

Միևնույն ժամանակ, հետագա զարգացումը կախված կլինի նրանից, թե որքան արդյունավետ կկառուցվեն արտադրական շղթաները, որքան արագ կարդիականացվեն ենթակառուցվածքները և որքան մրցունակ կդառնան անդամ երկրների տնտեսությունները ոչ միայն միմյանց, այլև գլոբալ շուկաների նկատմամբ։