Հայաստանում կխստացվի վարորդական իրավունքից զրկելու գործընթացը․ նոր սահմանափակումներ

Նոր օրինագիծը առաջարկում է հրաժարվել բժշկական մարմնի կողմից տրամադրվող թղթային կամ առանձին եզրակացություններից

Հայաստանում ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման համակարգում առաջիկայում սպասվում են էական փոփոխություններ, որոնք ուղղված են վարորդների վերահսկողության խստացմանն ու վարչարարության թվայնացմանը։ Փետրվարի 10-ին Ազգային ժողովի հերթական նիստում երկրորդ ընթերցմամբ քննարկվել է «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու վերաբերյալ օրինագիծը, որի առանցքային դրույթներից մեկը վերաբերում է վարորդական իրավունքի դադարեցման գործընթացի ավտոմատացմանը։

Ներքին գործերի նախարարի տեղակալ Արմեն Ղազարյանի ներկայացմամբ՝ այն դեպքերում, երբ վարորդի մոտ առկա են տրանսպորտային միջոց վարելու բժշկական սահմանափակումներ, համապատասխան տեղեկատվությունը «Արմեդ» համակարգից ավտոմատ կերպով կփոխանցվի ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստր։ Այս մեխանիզմը կդառնա իրավական հիմք վարորդական իրավունքի գործողությունը դադարեցնելու համար՝ առանց լրացուցիչ վարչական միջամտությունների։

Ինչ է փոխվում գործող համակարգում

Մինչ այժմ վարորդական իրավունքի դադարեցումն իրականացվում էր մի շարք հստակ հիմքերի առկայության դեպքում․

• վարորդի մահ,

• անձին անգործունակ ճանաչելու վերաբերյալ դատական ակտ,

• տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու մասին դատարանի որոշում,

• բժշկական մարմնի եզրակացություն՝ թմրամոլության կամ հոգեկան ծանր խանգարումների առկայության վերաբերյալ։

Նոր օրինագիծը առաջարկում է հրաժարվել բժշկական մարմնի կողմից տրամադրվող թղթային կամ առանձին եզրակացություններից՝ դրանք փոխարինելով Առողջապահության նախարարության կողմից տրամադրվող էլեկտրոնային տվյալներով։ Այսպիսով, որոշման ընդունման գործընթացը տեղափոխվում է թվային հարթություն՝ նվազեցնելով մարդկային գործոնը և հնարավոր չարաշահումները։

Արմեն Ղազարյանի խոսքով՝ վերջին չորս տարիների ընթացքում միայն այս հիմքով վարորդական իրավունքից զրկվել է 2370 քաղաքացի, ինչը վկայում է խնդրի մասշտաբայնության մասին։

Թվայնացում՝ որպես վերահսկողության գործիք

Առաջարկվող փոփոխությունը տեղավորվում է պետական կառավարման թվայնացման ավելի լայն ռազմավարության մեջ։ «Արմեդ»-ՆԳՆ ռեգիստր ավտոմատ փոխկապակցումը թույլ է տալիս արագ արձագանքել առողջական ռիսկերին՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ վարորդի վիճակը կարող է վտանգ ներկայացնել ոչ միայն իր, այլև մյուս ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար։

Միևնույն ժամանակ, այս մոտեցումը առաջացնում է նաև հարցեր՝ կապված տվյալների պաշտպանվածության, բժշկական գաղտնիքի և քաղաքացիների իրազեկման հետ։ Փորձագետների մի մասը նշում է, որ կարևոր է ապահովել հստակ կարգավորում, որպեսզի քաղաքացին իմանա՝ երբ, ինչ հիմքով և ինչ ժամկետներում է իր վարորդական իրավունքը դադարեցվում, ինչպես նաև ունենա բողոքարկման արդյունավետ մեխանիզմներ։

Խստացում՝ ոչ միայն բժշկական հարցերում

Օրինագծի քննարկման ընթացքում ուշադրություն է դարձվել նաև ճանապարհային երթևեկության այլ խախտումներին։ ԱԺ պաշտպանության և անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Անդրանիկ Քոչարյանը հանդես է եկել ավելի խիստ պատժամիջոցների անհրաժեշտության կոչով՝ հատկապես ղեկին հեռախոսով խոսելու և երեխաներին տեղափոխելիս մանկական հատուկ նստատեղերի բացակայության դեպքերում։

Այս հայտարարությունը վկայում է, որ պետությունը փորձում է ճանապարհային անվտանգությանը մոտենալ համալիր ձևով՝ համադրելով թե՛ կանխարգելիչ, թե՛ պատժիչ մեխանիզմները։ Վերջին տարիներին վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ հենց վարորդի ուշադրության շեղումն ու անվտանգության տարրական կանոնների անտեսումն են դառնում ծանր հետևանքներով վթարների հիմնական պատճառներից։

Ի՞նչ կարող է փոխվել վարորդի համար

Նոր կարգավորումները վարորդների համար նշանակում են ավելի մեծ պատասխանատվություն սեփական առողջական վիճակի և վարքագծի նկատմամբ։ Եթե նախկինում հնարավոր էր որոշ ժամանակով շրջանցել բժշկական եզրակացությունների ազդեցությունը, ապա ավտոմատացված համակարգում նման բացեր գրեթե չեն մնա։

Միևնույն ժամանակ, փորձագետները նշում են, որ համակարգի հաջողությունը կախված կլինի ոչ միայն տեխնիկական լուծումներից, այլև հանրային վստահությունից։ Եթե քաղաքացին վստահ լինի, որ տվյալները ճշգրիտ են, պաշտպանված և օգտագործվում են բացառապես անվտանգության նպատակներով, փոփոխությունները կարող են իրականում նպաստել ճանապարհային միջավայրի բարելավմանը։

Օրենսդրական այս նախաձեռնությունը կարելի է դիտարկել որպես հերթական քայլ դեպի ավելի խիստ, բայց նաև ավելի կանխատեսելի և թվայնացված ճանապարհային վերահսկողություն։ Այն միաժամանակ բարձրացնում է անվտանգության մակարդակը և նոր պահանջներ դնում վարորդների առջև՝ ստիպելով նրանց գիտակցել, որ առողջական խնդիրները կամ անպատասխանատու վարքագիծը այլևս չեն մնալու համակարգի ուշադրությունից դուրս։

Հարցն այժմ այն է, թե որքան արդյունավետ և հավասարակշռված կկիրառվի այս համակարգը գործնականում, և արդյոք այն կդառնա իրական գործիք ճանապարհներին մարդկային կյանքեր փրկելու համար, այլ ոչ թե պարզապես հերթական խիստ սահմանափակում։