Էներգիան թանկ է, օրենքները՝ խիստ․ ինչու է Եվրոպան հետ մնում արհեստական բանականության ոլորտում

ԱՄՆ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ Էնդրյու Պազդերը և Ջեյկոբ Հելբերգը իրենց հոդվածում մատնանշում են մի կարևոր խնդիր․ Եվրոպան, ձգտելով արագ անցում կատարել վերականգնվող էներգիայի, միաժամանակ սահմանափակում է այն ռեսուրսները, որոնք անհրաժեշտ են ԱԲ արագ զարգացման համար։

Նրանց գնահատմամբ՝ ԱԲ տնտեսություն կառուցելու համար առանցքային գործոնը էժան, կայուն և մեծ ծավալների էներգիան է։ Սակայն Եվրամիության ներկայիս քաղաքականությունը, որը միտված է հանածո վառելիքից արագ հրաժարվելուն և վերականգնվող աղբյուրների մասնաբաժնի կտրուկ աճին, ստեղծում է հակասություն․ «մաքուր» էներգիան դեռևս բավարար արդյունավետ և կայուն չէ այնպիսի բարձր էներգատար ենթակառուցվածքների համար, ինչպիսիք են տվյալների մշակման կենտրոնները։ Իսկ հենց այդ կենտրոններն են հանդիսանում ԱԲ զարգացման հիմքը։

Այս պայմաններում Եվրոպայում էներգիայի գներն աճում են, ինչը անմիջականորեն ազդում է տեխնոլոգիական ընկերությունների ծախսերի վրա։ Արդյունքում, նորարարական նախագծերի իրականացման արժեքը բարձրանում է, իսկ ներդրումային գրավչությունը՝ նվազում։ Սա հատկապես վտանգավոր է այն պայմաններում, երբ ԱԲ ոլորտը դարձել է գլոբալ մրցակցության առանցքային ուղղություններից մեկը։

Պազդերի և Հելբերգի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ն այս պահին պահպանում է առաջատար դիրքերը՝ շնորհիվ ավելի ճկուն կարգավորումների, էներգետիկ բազմազանության և տեխնոլոգիական էկոհամակարգի զարգացման համար նպաստավոր միջավայրի։ Միևնույն ժամանակ, Չինաստանը արագորեն մոտենում է ԱՄՆ-ին՝ համադրելով պետական աջակցությունը, լայնածավալ ներդրումները և էներգետիկ ռեսուրսների ավելի ազատ օգտագործումը։

Եվրոպան, հակառակ այս երկու կենտրոնների, գտնվում է բարդ իրավիճակում։ Մի կողմից՝ այն ունի բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ, ուժեղ համալսարաններ և տեխնոլոգիական ընկերություններ, որոնք կարող են ստեղծել համաշխարհային մակարդակի ԱԲ լուծումներ։ Մյուս կողմից՝ խիստ օրենսդրությունը, երկարատև կարգավորիչ գործընթացները և էներգետիկ սահմանափակումները խոչընդոտում են այդ ներուժի լիարժեք իրացմանը։

Հատկապես նշվում է, որ Եվրամիությունում գործող բազմաթիվ օրենքներ՝ ուղղված ԱԲ-ի էթիկայի, անվտանգության և տվյալների պաշտպանության ապահովմանը, թեև կարևոր են, սակայն հաճախ դառնում են բիզնեսի համար լրացուցիչ բեռ։ Դրանք դանդաղեցնում են նոր տեխնոլոգիաների ներդրումը, բարձրացնում են համապատասխանության ծախսերը և երկարացնում են արտադրանքի շուկա դուրս գալու ժամանակը։ Արդյունքում, ընկերությունները հաճախ նախընտրում են իրենց գործունեությունը տեղափոխել այնպիսի երկրներ, որտեղ կարգավորումները ավելի կանխատեսելի և ճկուն են։

Մյուս կարևոր շեշտադրումը վերաբերում է էներգետիկ ռազմավարությանը։ Հեղինակների կարծիքով՝ առանց հանածո վառելիքի որոշակի օգտագործման պահպանումը, Եվրոպան չի կարող ապահովել այն էներգետիկ հզորությունները, որոնք անհրաժեշտ են ԱԲ ենթակառուցվածքների համար։ Նրանք փաստացի առաջարկում են վերանայել էներգետիկ անցման տեմպերն ու մեխանիզմները՝ հաշվի առնելով տեխնոլոգիական մրցակցության պահանջները։

ԱԲ-ի զարգացման կարևորությունը դուրս է գալիս միայն տնտեսական շրջանակներից։ Այն արդեն դիտարկվում է նաև որպես ռազմավարական ռեսուրս՝ ազգային անվտանգության տեսանկյունից։ Նեյրոցանցերի կիրառումը հետախուզության, լոգիստիկայի, ռազմական պլանավորման և կառավարման մեջ կարող է որոշիչ դեր խաղալ ապագա հակամարտություններում։ Այս առումով, ԱԲ-ում հետ մնալը կարող է ունենալ ոչ միայն տնտեսական, այլև քաղաքական և ռազմական հետևանքներ։

Պատահական չէ, որ Սպիտակ տան զեկույցում ԱԲ զարգացումը համեմատվում է արդյունաբերական հեղափոխության հետ։ Այդ ժամանակաշրջանում երկրները, որոնք արագ ներդրեցին նոր տեխնոլոգիաները, ստացան երկարաժամկետ տնտեսական և քաղաքական առավելություններ, իսկ հետ մնացողները երկար ժամանակ չկարողացան փակել այդ բացը։ Նույն տրամաբանությամբ, այսօր ձևավորվում է նոր բաժանում՝ ԱԲ-ում ակտիվ ներդրումներ կատարող և պասիվ դիրք զբաղեցնող երկրների միջև։

Ընդհանուր առմամբ, վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Եվրամիությունը կանգնած է ռազմավարական ընտրության առաջ․ շարունակել խստացնել կարգավորումները և արագացնել էներգետիկ անցումը՝ նույնիսկ տեխնոլոգիական մրցունակության հաշվին, թե՞ վերանայել իր մոտեցումները՝ ստեղծելով ավելի հավասարակշռված միջավայր, որտեղ հնարավոր կլինի համատեղել կանաչ քաղաքականությունը և ԱԲ արագ զարգացումը։

Եթե այս հավասարակշռությունը չգտնվի, ապա մեծ է հավանականությունը, որ գլոբալ ԱԲ մրցավազքում հիմնական դերակատարները կմնան ԱՄՆ-ն և Չինաստանը, իսկ Եվրոպան կդառնա ոչ թե առաջատար, այլ հետևող ուժ։