Հայաստանում արձանագրվել է Չիկունգունիա տենդի դեպք․ախտանշաններ, ռիսկեր և կանխարգելում

Չիկունգունիան սուր վիրուսային վարակ է, որը փոխանցվում է մոծակների միջոցով։

Փետրվարի 18-ին Հայաստանում արձանագրվել է «Չիկունգունիա տենդ» հիվանդության դեպք, ինչի մասին տեղեկացնում է Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոնը։ Հիվանդը վարակվել է Սեյշելյան կղզիներում՝ մոծակի խայթոցի հետևանքով։ Բարեբախտաբար, տվյալ պահին նրա առողջական վիճակը գնահատվում է բավարար։

Ինչ է Չիկունգունիա տենդը

Չիկունգունիան սուր վիրուսային վարակ է, որը փոխանցվում է մոծակների միջոցով։ Այն հարուցվում է Chikungunya virus-ով (CHIKV), որը պատկանում է ալֆավիրուսների խմբին։ Հիվանդությունն առավել տարածված է արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում, որտեղ առկա են Aedes ցեղի մոծակներ (հիմնականում Aedes aegypti և Aedes albopictus), որոնք հանդիսանում են վարակի հիմնական փոխանցողները։

«Չիկունգունիա» անվանումը ծագում է աֆրիկյան լեզվից և նշանակում է «ծռվել» կամ «կծկվել», ինչը պայմանավորված է հիվանդությանը բնորոշ սաստիկ հոդացավերով․ հիվանդները հաճախ բառացիորեն կծկված վիճակում են հայտնվում ցավի պատճառով։

Վարակման ուղին և տարածվածությունը

Վարակը փոխանցվում է բացառապես մոծակի խայթոցի միջոցով։ Կարևոր է ընդգծել, որ այն մարդուց մարդուն չի փոխանցվում՝ ոչ օդակաթիլային, ոչ կենցաղային ճանապարհով։ Սա նշանակում է, որ հիվանդի հետ շփումը վտանգավոր չէ, եթե չկա մոծակի միջամտություն։

Վերջին ժամանակահատվածում Չիկունգունիա տենդի բռնկումներ են արձանագրվել Սեյշելյան կղզիներում, Շրի Լանկայում, Սուրինամում, Բոլիվիայում և Կուբայում։ Այս երկրներ այցելող կամ այնտեղից վերադարձող քաղաքացիները պետք է զգոն լինեն և ախտանշանների դեպքում անհապաղ դիմեն բժշկի։

Գաղտնի շրջան և ախտանշաններ

Հիվանդության գաղտնի (ինկուբացիոն) շրջանը տևում է 2-ից 12 օր։ Այս ընթացքում մարդը կարող է դեռևս չզգալ որևէ արտահայտված ախտանշան։

Հիմնական ախտանշաններն են․

• բարձր ջերմություն (տենդ),

• սաստիկ հոդացավեր (հատկապես ձեռքերի և ոտքերի փոքր հոդերում),

• մկանացավ,

• մաշկային ցանավորում,

• արտահայտված թուլություն և հոգնածություն։

Որոշ դեպքերում հնարավոր են նաև գլխացավ, սրտխառնոց կամ աչքերի ցավ։ Թեև հիվանդությունն առավել հաճախ անցնում է սուր փուլով և մի քանի շաբաթում մեղմանում, սակայն հոդացավերը որոշ հիվանդների մոտ կարող են պահպանվել ամիսներ շարունակ։

Բուժում և կանխարգելում

Չիկունգունիա տենդի համար մասնահատուկ բուժում գոյություն չունի։ Բուժումը հիմնականում սիմպտոմատիկ է՝ ուղղված ցավի, ջերմության և ընդհանուր վիճակի թեթևացմանը։ Հիվանդներին խորհուրդ է տրվում հանգիստ, բավարար հեղուկների ընդունում և բժշկի նշանակած ցավազրկող կամ հակատենդային միջոցներ։

Վարակի դեմ պատվաստանյութը դեռևս լայն կիրառում չի ստացել, ուստի առաջնային նշանակություն ունի կանխարգելումը։

Ռիսկի խմբեր և մահացություն

Թեև հիվանդությունը մեծամասամբ բարորակ ընթացք ունի, կան ռիսկի խմբեր, որոնց մոտ այն կարող է ընթանալ ավելի ծանր ձևով։ Դրանք են՝

• տարեց մարդիկ,

• քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող անձինք (օրինակ՝ սրտանոթային, շաքարային դիաբետ),

• հղիները։

Մահացության դեպքերը հազվադեպ են և կազմում են մոտավորապես 0.1%։ Հիմնականում դրանք գրանցվում են տարեցների և ծանր քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող անձանց շրջանում։

Ինչպես նվազեցնել վարակման ռիսկը

Հատկապես վտանգավոր տարածաշրջաններ այցելելիս կարևոր է հետևել կանխարգելիչ միջոցառումներին․

• օգտագործել հակամիջատային ցանցեր,

• կրել փակ, երկարաճիտք հագուստ,

• օգտագործել միջատավանիչ նյութեր և սարքեր,

• հնարավորության դեպքում խուսափել բաց տարածքներում գտնվելուց մոծակների ակտիվ ժամերին։

Հիշեցում ճանապարհորդներին

Եթե դուք վերադարձել եք Սեյշելյան կղզիներից, Շրի Լանկայից, Սուրինամից, Բոլիվիայից կամ Կուբայից և 2–12 օրվա ընթացքում նկատում եք բարձր ջերմություն, հոդացավ կամ վերը նշված այլ ախտանշաններ, անհրաժեշտ է դիմել բժիշկ՝ վարակաբանի։ Վաղ դիմելիությունը թույլ կտա ճիշտ գնահատել վիճակը և կանխել հնարավոր բարդությունները։

Չիկունգունիա տենդը թեև հազվադեպ է հանդիպում Հայաստանում, սակայն միջազգային ակտիվ ճանապարհորդությունների պայմաններում նման ներմուծվող դեպքերը բացառված չեն։ Հետևաբար կարևոր է տեղեկացված լինել, պահպանել կանխարգելիչ միջոցառումները և առողջության վերաբերյալ ցանկացած կասկածի դեպքում դիմել մասնագետի։