Ստոկհոլմի խաղաղության խնդիրների հետազոտման միջազգային ինստիտուտի (SIPRI) հրապարակած վերլուծական զեկույցի համաձայն՝ խաղաղապահ գործողություններին մասնակցող անձնակազմի թվաքանակը 2025 թվականի վերջին նվազել է մինչև վերջին 25 տարվա ամենացածր մակարդակին։
Ինստիտուտի փորձագետները պարզաբանում են, որ աշխարհաքաղաքական լարվածությունը, քաղաքական ճնշումները և ֆինանսավորման ճգնաժամերը վտանգում են բազմակողմ խաղաղապահ առաքելությունների կենսունակությունը:
Անձնակազմի կրճատման դինամիկան
2025 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ միջազգային խաղաղապահ գործողություններին մասնակցել է 78 հազար 633 մասնագետ: Այս ցուցանիշը 49%-ով պակաս է 2016 թվականի համեմատ և հանդիսանում է նվազագույնը առնվազն 2000 թվականից ի վեր: Թեև անձնակազմի թվաքանակի անկում է գրանցվել ամբողջ տասնամյակի ընթացքում, 2025 թվականին արձանագրվել է ամենակտրուկ տարեկան նվազումը՝ 17%:
2025 թվականին աշխարհի 34 երկրներում և տարածքներում իրականացվել է 58 բազմակողմ խաղաղապահ գործողություն, ինչը երեքով պակաս է, քան 2024 թվականին։ Առաքելությունների աշխարհագրական բաշխվածությունն ունի հետևյալ տեսքը.
Տարածաշրջան | Առաքելությունների քանակ |
Սահարայից հարավ ընկած Աֆրիկա | 18 |
Եվրոպա | 18 |
Մերձավոր Արևելք և Հյուսիսային Աֆրիկա (MENA) | 14 |
Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկա | 5 |
Ասիա և Օվկիանիա | 3 |
Խաղաղապահ անձնակազմի գրեթե երեք քառորդը (73%) կենտրոնացված է եղել ընդամենը հինգ առաքելություններում, որոնցից չորսն իրականացվում են Սահարայից հարավ ընկած Աֆրիկայի երկրներում։
Բյուջետային պակասուրդը և քաղաքական խոչընդոտները
SIPRI-ն առանձնացնում է ՄԱԿ-ի խաղաղապահ գործողությունների ֆինանսավորման խորացող ճգնաժամը, քանի որ խոշոր դոնոր երկրները ժամանակին կամ ամբողջությամբ չեն կատարել իրենց վճարումները։
2025 թվականի հուլիսի դրությամբ ՄԱԿ-ի խաղաղապահ գործողությունների բյուջետային պակասուրդը կազմել է 2 միլիարդ դոլար, ինչը գերազանցում է 2024-2025 թվականների 5.6 միլիարդ դոլար ընդհանուր բյուջեի 35%-ը։ Ֆինանսական միջոցների սահմանափակման պատճառով մի քանի առաքելությունների անձնակազմեր զգալիորեն կրճատվել են։
Բացի այդ, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամների կողմից առաջադրվող խիստ պահանջներն ու վետոյի սպառնալիքները բարդացրել են առաքելությունների մանդատների երկարաձգման վերաբերյալ որոշումների ընդունումը։
Փորձագիտական կարծիք.
«Քանի որ ՄԱԿ-ի գլխավորած հակամարտությունների կառավարումը հետին պլան է մղվում, առաջանում է աճող բաց, որը այլընտրանքային մոդելները ի վիճակի չեն լրացնել», — իրավիճակը մեկնաբանել է SIPRI-ի ավագ գիտաշխատող Կլաուդիա Պֆայֆեր Կրուզը՝ հավելելով, որ բազմակողմ հակամարտությունների կարգավորման համակարգը պահպանելու համար պետությունները պետք է ապահովեն կանխատեսելի ֆինանսավորում և անհրաժեշտ քաղաքական տարածք:
