ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի պետական այցը Չինաստան և նրա բանակցությունները Նախագահ Սի Ծինփինի հետ Չժոննանհայի նստավայրում դարձել են համաշխարհային քաղաքականության և տնտեսության ամենաքննարկվող իրադարձությունը։ Թրամփի բնորոշմամբ՝ այցը եղել է «ֆանտաստիկ, հաջողված և անմոռանալի», իսկ ձեռք բերված պայմանավորվածությունները կարող են արմատապես փոխել երկու գերտերությունների հարաբերությունների դինամիկան։
Սակայն, ի՞նչ է թաքնված բարձրագոչ հայտարարությունների հետևում, և ինչպիսի՞ն են իրական տնտեսական ու աշխարհաքաղաքական իրողությունները։
Լարվածության թուլացում՝ երկարատև տնտեսական պատերազմից հետո
Այս հանդիպումը տեղի է ունենում երկկողմ հարաբերությունների բավականին բարդ ժամանակաշրջանում։ Հիշեցնենք, որ Վաշինգտոնը վերջին շրջանում կոշտացրել էր իր առևտրային քաղաքականությունը Պեկինի նկատմամբ՝ սահմանելով լրացուցիչ մաքսատուրքեր (այդ թվում՝ պողպատի, ալյումինի և չինական էլեկտրոնիկայի նկատմամբ) և չեղարկելով de minimis արտոնությունը, ինչը լրջորեն հարվածել էր չինական հսկաների (օրինակ՝ Shein և Temu) բիզնես մոդելներին։
Այս ֆոնին, Պեկինի հանդիպումը դիտվում է որպես տակտիկական «դադար» կամ նոր առևտրային ճարտարապետության սկիզբ։ Թրամփի վարչակազմը ցուցադրում է պրագմատիկ, տրանսակցիոն (գործարքային) մոտեցում՝ առաջնահերթությունը տալով կոնկրետ տնտեսական օգուտներին, այլ ոչ թե գաղափարախոսական տարաձայնություններին կամ մարդու իրավունքների հարցերին։
Բանակցությունների հիմնական շեշտադրումները
1. «Հարյուր միլիարդավոր դոլարների» ներդրումներ
Թրամփի հայտարարությունն այն մասին, որ Չինաստանը պատրաստ է աստղաբաշխական գումարներ ներդնել ամերիկյան ընկերություններում, արտացոլում է նրա «Ամերիկան առաջին հերթին» (America First) ռազմավարությունը։ ԱՄՆ-ը ձգտում է կրճատել Չինաստանի հետ առևտրային դեֆիցիտը։ Սպասվում է, որ չինական կապիտալը կուղղվի ամերիկյան էներգետիկայի, գյուղատնտեսության և արդյունաբերական ոլորտներ, ինչը թույլ կտա Թրամփին ներքին լսարանին ներկայացնել նոր աշխատատեղերի ստեղծման խոստման կատարումը։
2. Չինաստանի «պատմական» որակումը և Սի Ծինփինի զգուշավորությունը
Չինաստանի առաջնորդը ևս բարձր է գնահատել այցը, սակայն նրա հռետորաբանությունն ավելի զգուշավոր է։ Սի Ծինփինը շեշտել է «դժվարությամբ ձեռք բերված դրական միտումը գնահատելու» և «խոչընդոտները վերացնելու» անհրաժեշտությունը։ Պեկինի համար կարևոր է կայունացնել հարաբերությունները Վաշինգտոնի հետ՝ սեփական տնտեսական վերակառուցումներն առանց ցնցումների իրականացնելու համար։
3. Անձնական քիմիա և քաղաքական կայունություն
Թրամփի հայտարարությունն այն մասին, որ նա Սի Ծինփինին համարում է «ընկեր» և հարգում է նրան, վերահաստատում է նրա ոճը՝ հարաբերություններ կառուցել առաջնորդների անձնական կապերի միջոցով։ Սա թույլ է տալիս կողմերին շրջանցել դիվանագիտական բյուրոկրատիան և անմիջականորեն անցնել խոշոր գործարքների քննարկմանը։
Ինչ է մնացել կադրից դուրս. Միջազգային փորձագետների վերլուծությունը
Թեև պաշտոնական հաղորդագրությունները լի են լավատեսությամբ, վերլուծական կենտրոնները նշում են մի քանի կարևոր նրբերանգներ.
Աշխարհաքաղաքական կոմպրոմիսներ. Անալիտիկների կարծիքով՝ առևտրային հարցերում առաջընթաց գրանցելու համար ԱՄՆ-ը ժամանակավորապես երկրորդ պլան է մղել Թայվանի և Հարավչինական ծովի շուրջ վեճերը։
Միջնորդություն Մերձավոր Արևելքում. Կուլիսային քննարկումների առանցքային թեմաներից է եղել նաև էներգետիկ անվտանգությունը և առևտրային ուղիների (մասնավորապես՝ Հորմուզի նեղուցի) անվտանգության ապահովումը, որտեղ Չինաստանն ունի մեծ ազդեցություն Իրանի նկատմամբ, իսկ ԱՄՆ-ը շահագրգռված է նավագնացության անխափանությամբ։
Քաղաքական բանտարկյալների հարցը. Վաշինգտոնի ազդեցիկ վերլուծական կենտրոնները (օրինակ՝ Հուդզոնի ինստիտուտը) հորդորել էին Թրամփին օգտագործել իր լծակները՝ բանակցությունների ընթացքում բարձրացնելու հոնկոնգցի հայտնի գործարար և ակտիվիստ Ջիմի Լայի և այլ քաղբանտարկյալների ազատ արձակման հարցը՝ որպես Պեկինի կողմից բարի կամքի դրսևորում։
Թրամփ-Սի Ծինփին հանդիպումը ցույց տվեց, որ համաշխարհային երկու խոշորագույն տնտեսությունները, չնայած խորքային հակասություններին, նախընտրում են պրագմատիկ առևտրային գործարքները բացահայտ ռազմական կամ տնտեսական բախմանը։ Թրամփի հրավերը Սի Ծինփինին՝ այցելել Վաշինգտոն, հուշում է, որ այս «խաղաղության դարաշրջանը» կունենա շարունակություն, և կողմերը պատրաստվում են երկարատև ու բարդ բանակցային մարաթոնի։
