Հայաստանի համայնքերը կպակասեն․ ինչու և ինչպես․ 5 կարևոր լուր՝ Կառավարության նիստից

Կառավարության այսօրվա նիստում քննարկվել են մի շարք կարևոր նախաձեռնություններ և ծրագրեր, որոնք վերաբերում են համայնքային կառավարման համակարգին, էներգետիկ համագործակցությանը, կրթական զարգացմանը և միջազգային ֆինանսական աջակցության ներգրավմանը։

Որոշումները միտված են պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը, տարածաշրջանային կապերի խորացմանը և Հայաստանի տնտեսական ու սոցիալական զարգացման նոր հնարավորությունների ստեղծմանը։

1. Համայնքների նոր խոշորացում երեք մարզերում

Կառավարությունը նախաձեռնել է համայնքների հերթական խոշորացման գործընթացը, որի շրջանակում առաջարկվում է միավորել 9 համայնք՝ ընդհանուր 80 բնակավայրով և ձևավորել երեք խոշորացված համայնք Լոռու, Սյունիքի և Վայոց ձորի մարզերում։

Առաջարկվող նոր համայնքներն են՝

• Ստեփանավան համայնք (Լոռու մարզ) – կներառի Ստեփանավան, Գյուլագարակ և Լոռի բերդ համայնքները՝ ընդհանուր 20 բնակավայրով,

• Գորիս համայնք (Սյունիքի մարզ) – կներառի Գորիս, Տաթև և Տեղ համայնքները՝ ընդհանուր 28 բնակավայրով,

• Եղեգնաձոր համայնք (Վայոց ձորի մարզ) – կներառի Եղեգնաձոր, Արենի և Եղեգիս համայնքները՝ ընդհանուր 32 բնակավայրով։

Փոփոխության արդյունքում Հայաստանի համայնքների ընդհանուր թիվը 70-ից կնվազի մինչև 64։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի խոսքով՝ նախկինում իրականացված խոշորացման գործընթացներից հետո որևէ համայնք չի գնահատել այդ քայլը որպես սխալ։ Նրա գնահատմամբ՝ խոշորացված համայնքներն ունեն ավելի մեծ ֆինանսական և զարգացման հնարավորություններ։

Վարչապետը նշել է, որ նման համայնքներում աճում են սուբվենցիոն ծրագրերի իրականացման հնարավորությունները, մեծանում է հարկային ներուժը և ավելանում են համայնքային զարգացման համար աշխատող ռեսուրսները։ Միաժամանակ նա ընդգծել է, որ որևէ գյուղ չի կորցրել իր անունը կամ ինքնությունը, իսկ կառավարությանը ավելի հեշտ է աշխատել սահմանափակ թվով համայնքների ղեկավարների հետ։

2. Հայաստան–Վրաստան նոր էլեկտրահաղորդման նախագիծ

Կառավարությունը հավանություն է տվել Հայաստանի Հանրապետության և Վերականգնման վարկերի բանկի միջև «Կովկասյան էլեկտրահաղորդման ցանց ԵՄ ՀՆՀ II փուլ» դրամաշնորհային համաձայնագրին։

Ծրագրի նպատակն է Հայաստանի և Վրաստանի էներգահամակարգերի միացումը, որը կիրականացվի վրացական սահմանին մոտ՝ Այրումում կառուցվող 500/400/220 կՎ բարձր լարման հաստատուն հոսանքի փոխակերպիչ կայանի միջոցով։

Նախատեսվում է, որ կայանի վերջնական հզորությունը կհասնի 1050 մեգավատի։

Էլեկտրահաղորդման կապը կիրականացվի հետևյալ կերպ՝

• Վրացական կողմից միացումը կլինի Մառնեուլի ենթակայանից 500 կՎ օդային գծով,

• Հայկական կողմից՝ Դդմաշենում գտնվող 400/220 կՎ ենթակայանից 400 կՎ օդային գծի միջոցով։

Ծրագրի արդյունքում Հայաստան–Վրաստան էլեկտրաէներգիայի փոխանակման հզորությունը ներկայիս 200 ՄՎտ-ից կբարձրանա մինչև 350 ՄՎտ, իսկ հետագայում կարող է հասնել 1050 ՄՎտ-ի՝ կախված տարածաշրջանային շուկայի պահանջարկից։

Նոր գծերի կառուցումը նախատեսվում է նաև բարձրացնել էլեկտրաէներգիայի մատակարարման հուսալիությունը, բարելավել ծառայության որակը և խթանել տարածաշրջանային էներգետիկ համագործակցությունը։ Բացի այդ, նախագիծը կարող է հնարավորություն ստեղծել կազմակերպելու ԱՊՀ երկրների էլեկտրաէներգետիկ համակարգերի հետ զուգահեռ աշխատանքը։

Ծրագրի իրականացման համար կնքված վարկային և դրամաշնորհային միջոցների սկզբնական բյուջեն կազմել է 188,75 մլն եվրո, սակայն 2024 թվականի նոյեմբերին ներկայացված թարմացված նախահաշվային արժեքը հասել է 542,75 մլն եվրոյի։

3. «Ակադեմիական քաղաք» ծրագրում ներգրավվելու են առաջատար միջազգային բուհեր

Կառավարությունը որոշել է «Ակադեմիական քաղաք» ծրագրի շրջանակում խորհրդատվական ծառայությունների գնումը կազմակերպել մեկ անձից գնման ընթացակարգով։

Որոշումը վերաբերում է արվեստների կլաստերի ձևավորմանը, որի համար նախատեսվում է համագործակցել միջազգային հեղինակավոր կրթական հաստատությունների հետ։

Արվեստների ուղղության զարգացման համար (բացի երաժշտությունից) նախատեսվում է համագործակցել Լոնդոնի արվեստների համալսարանի (University of the Arts London – UAL) հետ։ Ծրագրի արժեքը կկազմի մինչև 368,778 բրիտանական ֆունտ ստեռլինգին համարժեք դրամ։

UAL-ը արդեն յոթերորդ տարին անընդմեջ համարվում է աշխարհի լավագույն բուհը արվեստի և դիզայնի բակալավրիատի ծրագրերի ոլորտում, իսկ QS World University Rankings by Subject 2025 վարկանիշում զբաղեցնում է երկրորդ հորիզոնականը՝ զիջելով միայն Արվեստի թագավորական քոլեջին։

Երաժշտության բաղադրիչի ձևավորման նպատակով խորհրդատվություն կգնվի Շոտլանդիայի թագավորական կոնսերվատորիայից (Royal Conservatoire of Scotland – RCS)՝ մինչև 371,325 ֆունտ ստեռլինգին համարժեք դրամի չափով։

RCS-ը համաշխարհային առաջատարներից է կատարողական արվեստների կրթության ոլորտում և արդեն իններորդ անգամ ընդգրկվել է QS վարկանիշի լավագույն վեցնյակում կատարողական արվեստների ուղղությամբ։

Կառավարության հիմնավորմամբ՝ մեկ անձից գնման ընթացակարգը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ծրագրում անհրաժեշտ է ներգրավել բացառիկ փորձ ունեցող և միջազգային բարձր վարկանիշ ունեցող կազմակերպությունների։

4. ԵՄ-ից Հայաստանին 143 մլն եվրոյի աջակցություն

Կառավարությունը հավանություն է տվել Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական հանձնաժողովի միջև «Բազմաոլորտ բյուջետային աջակցության պայմանագիր» ֆինանսավորման համաձայնագրին։

Հիմնավորման համաձայն՝ 2025 թվականի հուլիսին Եվրոպական հանձնաժողովը հաստատել է Հայաստանի համար Դիմակայունության և աճի պլանի շրջանակում 2025–2027 թվականների ֆինանսական աջակցության ծրագիր, որի ընդհանուր արժեքը կազմում է 143 մլն եվրո։

Ծրագիրը բաղկացած է երկու հիմնական բաղադրիչներից՝

• բյուջետային աջակցություն – 90 մլն եվրո,

• տեխնիկական աջակցություն – 53 մլն եվրո։

Բյուջետային աջակցության շրջանակում նախատեսվում է աջակցել մի շարք կարևոր ոլորտների բարեփոխումներին, այդ թվում՝

• հանրային ֆինանսների կառավարման և ներքին վերահսկողության համակարգի բարելավում,

• արտահանման դիվերսիֆիկացիա,

• վիզաների ազատականացման երկխոսություն և իրավունքի գերակայության ամրապնդում,

• զբաղվածության, հմտությունների զարգացման և սոցիալական ներառման ծրագրեր։

Այս աջակցությունը նախատեսում է նաև իրականացնել 34 կոնկրետ միջոցառում, որոնց թվում են՝

• կենսաչափական նույնականացման համակարգի ներդրում,

• առողջության համընդհանուր ապահովագրության համակարգի զարգացում,

• Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանվածների բնակարանային ապահովության ծրագրի շարունակական իրականացում։

5. Փաշինյան․ Հայաստանը պետք է պաշտպանել ամուր և սկզբունքային դիրքերից

Կառավարության նիստում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հանդես է եկել նաև քաղաքական գնահատականներով՝ ընդգծելով Հայաստանի պետականության և ինքնիշխանության պաշտպանության կարևորությունը։

Վարչապետը նշել է, որ Հայաստանը պետք է պաշտպանել «շատ պինդ, շատ ամուր և շատ սկզբունքային դիրքերից», քանի որ, նրա խոսքով, երկրում ձևավորվել է պետություն, որն ունի զարգացման հեռանկար։

Նրա գնահատմամբ՝ Հայաստանը հասել է պատմական նշանակություն ունեցող նվաճումների, որոնք կարելի է գնահատել հազարամյա մասշտաբով։

Փաշինյանը նաև նշել է, որ հայ հասարակությունը հաղթահարել է ուրիշների կողմից պարտադրված հայրենասիրության մոդելները և ձևավորել սեփական մոտեցումը։

Վարչապետի խոսքով՝ «Մենք ենք տերը մեր երկրի» կարգախոսը արդեն իրականություն է, և հենց այդ հիմքի վրա պետք է կառուցվի Հայաստանի հետագա զարգացումը։