Լողացող և գնաճով ինդեքսավորված պարտատոմսեր

Հայաստանում շատերը սովորաբար խնայում են գումար՝ բանկերում ավանդի տեսքով։ Այնուամենայնիվ, վերջերս որոշ ներդրողներ դիտարկում են այլ միջոցներ իրենց գումարն ավելացնելու համար: Նրանք հասկանում են, որ միայն բանկում գումար պահելը չի կարող լավագույն տարբերակը լինել, քանի որ տեղեկանում են այլ հնարավորությունների մասին, ինչպիսիք են պարտատոմսերում ներդրումներ կատարելը: Պարտատոմսերի շուկան դառնում է ավելի հայտնի՝ կարգավորող մարմինների, բորսաների, թողարկողների և ներդրումային ընկերությունների աջակցության շնորհիվ: Սա նշանակում է, որ ավելի շատ մարդ է մտածում իր ներդրումները բանկերից դուրս կատարելու մասին: Ավանդաբար, հայերն իրենց ապահով են զգում իրենց փողերը բանկերում դնելիս, սակայն այժմ նրանք ուսումնասիրում են նաև պարտատոմսերի շուկան՝ հավանական օգուտներ ստանալու համար: Բորսաների (Հայաստանի ֆոնդային բորսա - AMX) և ներդրումային ընկերությունների միջոցով մարդիկ այժմ կարող են ներդրումներ կատարել տարբեր տեսակի պարտատոմսերում, ինչպիսիք են ֆիքսված տոկոսադրույքով պետական կամ կորպորատիվ պարտատոմսերը կամ Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների նախարարության կողմից թողարկված զրոյական տոկոսադրույքով պետական պարտատոմսերը (զրոյական արժեկտրոնային գանձապետական պարտատոմսեր): Անցումը  պարտատոմսերում ներդրումներ կատարելուն ցույց է տալիս, որ ներդրողները ավելի լավ են գիտակցում պարտատոմսերի առավելությունները, ինչպիսիք են ռիսկի դիվերսիֆիկացիան, հավելյալ եկամուտների ստացումը և իրենց ներդրումների ընդհանուրարժեքի աճը: Քանի որ Հայաստանում ներդրումային տարբերակները մեծանում են, ավելի պարզ է դառնում, որ բորսայական առևտրային պարտատոմսերը կարող են ավելի հարմար և ավելի շահավետ լինել ներդրողների համար, ովքեր ցանկանում են բարելավել իրենց ֆինանսական վիճակը: Մասնագիտացված պարտատոմսերի տարբերակների ուսումնասիրությունը, ինչպիսիք են տոկոսադրույքների կամ գնաճի հետ կապակցված պարտատոմսերը, կարող են ներդրողներին տրամադրել լրացուցիչ ռազմավարություններ՝ շուկայի տատանումները կառավարելու և իրենց ֆինանսական նպատակներին հասնելու համար: Պարտատոմսերի այս տեսակները դեռ հասանելի չեն հայաստանյան շուկայում, սակայն ներդրման դեպքում դրանք ներդրողներին կարող են ավելի մեծ ճկունություն և պաշտպանություն առաջարկել տնտեսության տատանումներից: Նախ, եկեք ուսումնասիրենք պարտատոմսերի շուկայի որոշ հիմունքներ․ Պարտատոմսը պարտքային գործիք է, որը իրենից ներկայացնում է ներդրողի կողմից տրված վարկ վարկառուին, սովորաբար կորպորացիային կամ պետական մարմնին: Պարտատոմսերի թողարկողը պարտավորվում է ներդրողին վճարել արժեկտրոնային տոկոսադրույքին համապատասխան գումարը որոշակի ժամանակահատվածում և անվանական արժեքը մարել նախապես որոշված օրը, որը կոչվում է մարման ամսաթիվ: Զրոյական արժեկտրոնով պարտատոմսեր կամ զեղչատոկոսային պարտատոմսեր․ դրանք այն պարտատոմսերն են, որոնք տեղաբաշխվում են անվանական արժեքից ցածր գնով, իսկ մարումը կատարվում է անվանականով։ Այս դեպքում եկամուտը դիսկոնտն է՝ մարման և տեղաբաշխման գների տարբերությունը, որն էլ կազմում է ներդրողի եկամուտը։ Ֆիքսված տոկոսադրույքով պարտատոմսեր. դրանք սովորական տոկոսադրույքով պարտատոմսեր են, որոնց տոկոսադրույքը մնում է նույնը մինչև մարման ժամկետը: Այս պարտատոմսերի գինը բարձրանում կամ նվազում է՝ կախված նրանից, թե ինչ է տեղի ունենում տոկոսադրույքների հետ։ Պարտատոմսերի գնահատում. Սա նշանակում է գնահատել պարտատոմսի արժեքը ներկայիս շուկայական գներով: Դա կախված է նրանից, թե որքան գումար կստացվի պարտատոմսից ապագայում, և որքան արժե այդ ապագա գումարը ներկայում: Եթե շուկայում տոկոսադրույքները ավելի բարձր են, քան պարտատոմսի տոկոսն է, նշանակում է այն թերագնահատված է: Իսկ հակառակ դեպքում, համարվում է, որ պարտատոմսը գերագնահատված է: Տարբեր այլ գործոններ, ինչպիսիք են թողարկողի վարկունակությունը, պարտքի մարման ժամկետը, գրավի առկայությունը (եթե որևէ արժեքավոր բան կա, որը կարելի է վերցնել, եթե վարկը չվերադարձվի), թողարկման չափը, պարտատոմսերի իրացվելիությունը, ինչպես նաև շուկա ստեղծողների գործունեությունը կարող են նույնպես ազդել պարտատոմսերի գների վրա: Լողացող պարտատոմսեր․ դինամիկ տոկոսադրույքով պարտատոմսեր Լողացող պարտատոմսերը (Floating bonds, floating-rate bonds, floaters) տարբերվում են նրանով, որ տոկոսադրույքները պարբերաբար ճշգրտվում են՝ հիմնվելով որոշակի բազային դրույքաչափի վրա (օրինակ՝ LIBOR-ը կամ գանձապետական պարտատոմսերի տոկոսադրույքը) գումարած նախապես որոշված սպրեդը: Հայաստանի դեպքում դրանք կարող են կապված լինել Ֆինանսների նախարարության կողմից թողարկված պարտատոմսերի կամ Հայաստանի Կենտրոնական Բանկի դրույքաչափերի հետ (վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք, լոմբարդային ռեպո տոկոսադրույք, ավանդի տոկոսադրույք): Այս տարբերակիչ հատկանիշը լողացող պարտատոմսերը դարձնում է ավելի քիչ զգայուն տոկոսադրույքների տատանումների նկատմամբ՝ համեմատած ֆիքսված տոկոսադրույքով պարտատոմսերի հետ: Լողացող ակտիվների տոկոսադրույքը զրոյացվում է կանոնավոր պարբերականությամբ, սովորաբար յուրաքանչյուր երեք կամ վեց ամիսը մեկ՝ կախված շուկայական գերիշխող պայմաններից: Տոկոսադրույքների աճին զուգահեռ աճում են արժեկտրոնային վճարումները՝ ներդրողներին առաջարկելով բնական պաշտպանություն գնաճից: Ընդհակառակը, ցածր տոկոսադրույքների պայմաններում արժեկտրոնային վճարումները կրճատվում են, ինչը կարող ենք համարել թերություն: Ներդրողները, ովքեր դիտարկում են լողացող պարտատոմսերը, պետք է հաշվի առնեն թողարկողի վարկային գնահատականը, քանի որ ավելի բարձր վարկանիշ ունեցող թողարկողները սովորաբար առաջարկում են ավելի նեղ սպրեդներ՝ համեմատած բազային տոկոսադրույքի հետ, մինչդեռ ցածր վարկանիշ ունեցող թողարկողները փոխհատուցում են ռիսկի աճը ավելի լայն սպրեդներով: Գնաճով ինդեքսավորված պարտատոմսեր․ պաշտպանություն գնողունակության անկումից Գնաճի ինդեքսավորված պարտատոմսերը, որոնք սովորաբար կոչվում են գնաճի հետ կապակցված պարտատոմսեր կամ TIPS (Treasury inflation-protected securities), նախատեսված են ներդրողներին գնաճի կործանարար ազդեցություններից պաշտպանելու համար: Ի տարբերություն սովորական պարտատոմսերի, գնաճով ինդեքսավորված պարտատոմսերի հիմքում ընկած արժեքը պարբերաբար ճշգրտվում է՝ արտացոլելու սպառողական գների ինդեքսի (CPI) կամ համադրելի գնաճի ինդեքսի փոփոխությունները: Բացի այդ, գնաճով ինդեքսավորված պարտատոմսերի արժեկտրոնային վճարումները ինդեքսավորվում են գնաճով` ներդրողներին ապահովելով գնաճից բարձր իրական եկամտաբերություն: Հետևաբար, ապրուստի ծախսերի աճին համապատասխանաբար աճում են գնաճով ինդեքսավորված պարտատոմսերի տոկոսավճարները՝ պահպանելով ներդրողների կապիտալի գնողունակությունը։ Ներդրողների համար, ովքեր ձգտում են պաշտպանվել գնաճից և պահպանել իրենց իրական եկամտաբերությունը, իրենց պորտֆելի մի մասը գնաճով ինդեքսավորված պարտատոմսերին հատկացնելը կարող է խելացի ռազմավարություն լինել, հատկապես բարձր գնաճային ճնշումների ժամանակ: Հետևաբար, պարտատոմսերի շուկա մուտք գործող ներդրողների համար շատ կարևոր է հասկանալ մասնագիտացված գործիքների բարդությունները, ինչպիսիք են լողացող պարտատոմսերը և գնաճով ինդեքսավորված պարտատոմսերը: Թեև զրոյական արժեկտրոնով և ֆիքսված տոկոսադրույքով պարտատոմսերը հիմնարար գործիքներ են, այդ այլընտրանքների ուսումնասիրությունը կարող է եկամուտ ստեղծելու, գնաճի պաշտպանության և ռիսկերի կառավարման հնարավորություններ ստեղծել: Այնուամենայնիվ, պարտատոմսերի շուկայի բարդություններին դիմակայելը պահանջում է փորձառություն: Հետևաբար, նախքան այս գործիքներում ներդրումներ կատարելու որոշում կայացնելը, ներդրողները պետք է խորհրդակցեն շուկայի փորձառու մասնակիցների հետ: Շուկայի մասնագետը կարող է առաջարկել խորհրդատվություն՝ հաշվի առնելով անհատական ֆինանսական նպատակները, ռիսկերի հանդուրժողականությունը և ներդրումային հորիզոնը: Նրանք կարող են գնահատել տարբեր տեսակի պարտատոմսերի և այլ արժեթղթերի համապատասխանությունը դիվերսիֆիկացված պորտֆելի շրջանակներում և արժեքավոր հեռանկարներ տրամադրել շուկայի դինամիկայի, հնարավոր ռիսկերի և շահութաբերությունը առավելագույնի հասցնելու ռազմավարությունների վերաբերյալ: Խորհրդակցելով շուկայի պրոֆեսիոնալ մասնակցի հետ՝ ներդրողները կարող են տեղեկացված որոշումներ կայացնել և արդյունավետորեն կողմնորոշվել պարտատոմսերի շուկայում՝ ի վերջո օպտիմալացնելով իրենց ներդրումների արդյունքները և ֆինանսական անվտանգությունը: