ՀՀ տնտեսությունը նոր փուլում է․ Համաշխարհային բանկի վերլուծությունը

Տնտեսական ակտիվությունը տարվա վերջին ամիսներին զգալիորեն արագացավ, դրամական փոխանցումները վերականգնվեցին, գնաճը մնաց վերահսկելի միջակայքում, իսկ ֆինանսական համակարգը պահպանեց կայունությունը։ Միաժամանակ արտաքին առևտրի ոլորտում արձանագրվեց առաջին տարեկան անկումը 2020 թվականից ի վեր՝ պայմանավորված վերաարտահանման գործոնի թուլացմամբ։

Տնտեսական աճի արագացում՝ արդյունաբերության և շինարարության հաշվին

Դեկտեմբերին տնտեսական ակտիվության աճը կտրուկ բարձրացավ՝ կազմելով 14․4% (տարեկան կտրվածքով), նոյեմբերի 11․5%-ի համեմատ։ Այս աճը հիմնականում պայմանավորված էր արդյունաբերության և շինարարության ոլորտների բարձր դինամիկայով։

Արդյունաբերության ծավալներն ընդլայնվեցին 38․6%-ով։ Մշակող արդյունաբերությունում արձանագրվեց 43․3% աճ, հիմնականում՝ հիմնական մետաղների արտադրության հաշվին։ Հանքարդյունաբերության ոլորտում աճը կազմեց 34․9%։ Երկու ամիս անընդմեջ անփոփոխ մնալուց հետո դեկտեմբերին 13%-ով աճեց նաև էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը։

Շինարարությունը պահպանեց բարձր ակտիվությունը՝ արձանագրելով 20․5% տարեկան աճ։

Ծառայությունների ոլորտում (առանց առևտրի) աճի տեմպը որոշ չափով դանդաղեց՝ կազմելով 8․2%՝ նախորդ ամսվա 11․2%-ի համեմատ։ Միաժամանակ մեծածախ և մանրածախ առևտրի աճը կրկնապատկվեց՝ հասնելով 3․2%-ի։

Տարվա արդյունքներով տնտեսական ակտիվության աճը կազմեց 9․2%, ինչը գերազանցեց ինչպես 2024 թվականի ցուցանիշը, այնպես էլ նախնական սպասումները։ 2025 թվականին գրանցված բիզնեսների թիվն ավելացավ 6․3%-ով՝ հիմնականում անհատ ձեռներեցների աճի հաշվին։

Դրամական փոխանցումների վերականգնում

Դեկտեմբերին զուտ ոչ առևտրային դրամական փոխանցումները աճեցին 14․2%-ով։ Ռուսաստանից զուտ ներհոսքը ավելացավ 37․7%-ով՝ կազմելով ընդհանուրի 52%-ը։ Միացյալ Նահանգներից ներհոսքն աճեց 9․4%-ով։

Տարեկան կտրվածքով 2025 թվականին զուտ ընդհանուր ներհոսքը կազմեց 714 մլն ԱՄՆ դոլար՝ 53․5%-ով ավելի, քան 2024 թվականին։ Թեև այս ցուցանիշը դեռևս զիջում է 2023 թվականի 880 մլն դոլարին, այն փաստում է վերականգնման կայուն միտում։

Գնաճ և դրամավարկային քաղաքականություն

Հունվարին տարեկան գնաճը բարձրացավ մինչև 3․8%։ Գնաճի շուրջ երկու երրորդը պայմանավորված էր սննդամթերքի և ոչ ալկոհոլային խմիչքների 5․9% թանկացմամբ։ Ալկոհոլային խմիչքները թանկացան 9%-ով, առողջապահական ծառայությունները՝ 3%-ով, տրանսպորտը՝ 4․3%-ով, իսկ կրթությունը՝ 8․3%-ով։

Փետրվարի 3-ին կայացած նիստում ՀՀ կենտրոնական բանկը վերաֆինանսավորման հիմնական տոկոսադրույքը թողեց անփոփոխ՝ 6․50% մակարդակում՝ հավանաբար գնահատելով, որ գնաճային ճնշումները դեռևս կառավարելի են։

Արտաքին առևտուր․ վերաարտահանման գործոնի թուլացում

Դեկտեմբերին արտահանման և ներմուծման աճը շարունակվեց՝ համապատասխանաբար կազմելով 34․3% և 30․4%։ Այս աճը հիմնականում պայմանավորված էր թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի ու մետաղների առևտրով։

Այնուամենայնիվ, տարեկան կտրվածքով 2025 թվականին արտահանումը նվազեց 36․1%-ով, իսկ ներմուծումը՝ 23․6%-ով՝ դառնալով առաջին տարեկան անկումը 2020 թվականից ի վեր։ Այս նվազումը մեծապես պայմանավորված էր թանկարժեք մետաղների և քարերի վերաարտահանման փուլային դադարեցմամբ։

Հատկանշական է, որ եթե բացառենք թանկարժեք մետաղների և քարերի գործոնը, ապա 2025 թվականին արտահանումը կաճեր 8․9%-ով, իսկ ներմուծումը՝ 7․5%-ով, ինչը վկայում է տնտեսության հիմքային կայունության մասին։

Դրական միտումներ արձանագրվեցին պատրաստի սննդամթերքի (70․8% աճ) և հանքանյութերի (62% աճ) արտահանման ուղղությամբ։ Այս երկու ապրանքախմբերի մասնաբաժինը ընդհանուր արտահանման մեջ աճեց 21%-ից մինչև 26%։

Զբոսաշրջություն և փոխարժեք

Տարվա առաջին կիսամյակում զբոսաշրջիկների ժամանումները նվազել էին 4․1%-ով, սակայն երկրորդ կիսամյակում աճեցին 7․5%-ով՝ տարեկան աճը հասցնելով 2․5%-ի։ Զբոսաշրջիկների 41%-ը ժամանել է Ռուսաստանից։

Հունվարին ՀՀ դրամը ԱՄՆ դոլարի և եվրոյի նկատմամբ արժևորվեց 0․4%-ով (ամսական կտրվածքով)։ Տարեկան կտրվածքով դրամը դոլարի նկատմամբ արժևորվեց 4․5%-ով, սակայն եվրոյի և ռուբլու նկատմամբ արժեզրկվեց համապատասխանաբար 8․1% և 24․2%։

Միջազգային պահուստները հունվարին աճեցին մոտ 100 մլն դոլարով՝ հասնելով 5․2 մլրդ դոլարի, ինչը համարժեք է 4․1 ամսվա ներմուծման ծածկույթի։

Բանկային համակարգ․ բարձր վարկավորում և կայունություն

Դեկտեմբերին բանկային ավանդներն աճեցին 5․6%-ով (ամսական), իսկ վարկավորումը՝ 2․6%-ով։ Փոխարժեքով ճշգրտված տարեկան աճը կազմեց 17% ավանդների և 25․2% վարկերի դեպքում։

Ֆինանսական համակարգի ցուցանիշները մնացին կայուն․ կապիտալի համարժեքության մակարդակը կազմեց 20․7%, իսկ չաշխատող վարկերը պահպանվեցին 1․3% մակարդակում, ինչը վկայում է համակարգային ռիսկերի ցածր մակարդակի մասին։

Պետական բյուջե․ վերահսկելի պակասուրդ

Դեկտեմբերին բյուջեի պակասուրդը հասավ գնահատված տարեկան ՀՆԱ-ի 1․4%-ին, իսկ տարվա կտրվածքով՝ 3․8%-ին՝ փոքր-ինչ գերազանցելով 2024 թվականի 3․6%-ը։

2025 թվականին ընդհանուր եկամուտներն աճեցին 11․9%-ով, իսկ ծախսերը՝ 11․8%-ով։ Հարկային եկամուտներն ավելացան 17․3%-ով՝ հիմնականում ԱԱՀ-ի, եկամտային և շահութահարկի հաշվին։ Միաժամանակ բնապահպանական հարկերը նվազեցին 17․2%-ով։

Ընթացիկ ծախսերն աճեցին 7․1%-ով, մասնավորապես աշխատողների վարձատրությունն աճեց 15․5%-ով, իսկ տրանսֆերտները՝ 24․3%-ով։ Կապիտալ ծախսերը նվազեցին 7․7%-ով՝ պաշտպանական ծախսերի կրճատման և բարձր բազայի ազդեցության պատճառով։ Սակայն կրթության ոլորտում կապիտալ ծախսերը աճեցին 35․5%-ով։

2025 թվականը կարելի է բնութագրել որպես բարձր տնտեսական ակտիվության և կառուցվածքային վերափոխումների տարի։ Չնայած արտաքին առևտրի կտրուկ նվազմանը՝ վերաարտահանման գործոնի թուլացման պատճառով, տնտեսության հիմքային հատվածները պահպանեցին աճի դրական դինամիկան։ Արդյունաբերությունը, շինարարությունը և ֆինանսական համակարգը դարձան հիմնական շարժիչ ուժերը։

Գնաճը մնաց կառավարելի միջակայքում, դրամավարկային քաղաքականությունը՝ հավասարակշռված, իսկ բյուջետային քաղաքականությունը՝ վերահսկելի շրջանակներում։

Առաջիկա տարվա հիմնական մարտահրավերները կլինեն արտաքին առևտրի կառուցվածքային վերադասավորումը, արտահանման դիվերսիֆիկացիան և կայուն, ոչ միանվագ գործոններով պայմանավորված տնտեսական աճի ապահովումը։