ԿԲ-ն սահմանափակել է քարտային վճարումների միջնորդավճարները փոքր տնտեսվարողների համար․ հնարավոր ազդեցությունը

ԿԲ-ն հստակ ազդակ է տալիս, որ վճարային ենթակառուցվածքների հասանելիությունը պետք է լինի ոչ միայն մեծ բիզնեսի, այլև մանրածախ առևտրի և փոքր ձեռնարկատերերի համար։

ՀՀ Կենտրոնական բանկը սահմանել է ֆիզիկական ՊՈՍ տերմինալներով իրականացվող քարտային վճարումների սպասարկման միջնորդավճարների առավելագույն շեմեր՝ ուղղված հատկապես փոքր տնտեսվարող սուբյեկտներին։

Որոշումը վերաբերում է այն տնտեսվարողներին, որոնք՝

• ունեն մինչև 150 մլն դրամ տարեկան իրացման շրջանառություն,

• համապատասխանում են սահմանված վաճառակետի տեսակի կոդերին (MCC),

• և ընդունում են քարտային վճարումներ ֆիզիկական ՊՈՍ տերմինալներով։

Սահմանված առավելագույն միջնորդավճարները

• «Արմենիան Քարդ» համակարգի քարտերով գործարքների դեպքում՝ առավելագույնը 0,5%

• Հայաստանում շրջանառությամբ ամենամեծ երկու միջազգային քարտային համակարգերի քարտերով գործարքների դեպքում՝ առավելագույնը 0,9%

Բացի այդ, եթե տնտեսվարողի ՊՈՍ-ով իրականացված ամսական շրջանառությունը չի գերազանցում 50,000 դրամը, սահմանվել են ֆիքսված առավելագույն վճարներ՝

• Երևան – մինչև 4,600 դրամ

• Մարզային քաղաքներ – մինչև 3,000 դրամ

• Գյուղական բնակավայրեր – մինչև 1,000 դրամ

Միաժամանակ, փոքր տնտեսվարողների համար բանկերի միջև վճարվող միջբանկային (interchange) սակագնի առավելագույն շեմը սահմանվել է 0,2%։

Սահմանված շեմերը կիրառվելու են յուրաքանչյուր տարվա մարտի 1-ից մինչև հաջորդ տարվա փետրվարի վերջը, ներառյալ նոր ստեղծված և չափանիշներին համապատասխանող սուբյեկտները։

Ինչու՞ էր անհրաժեշտ միջամտությունը

ԿԲ հաղորդագրության համաձայն՝ «Անկանխիկ գործառնությունների մասին» օրենքի ընդունումից հետո Հայաստանում արձանագրվել է անկանխիկ վճարումների էական աճ։

Շուկայում մրցակցության ուժեղացման պայմաններում միջնորդավճարները որոշ խմբերի համար ժամանակի ընթացքում նվազել են։ Սակայն վերլուծությունները ցույց են տվել, որ.

• փոքր իրացման շրջանառություն ունեցող տնտեսվարողների դեպքում

• անկանխիկ վճարումների ծավալի աճը

• չի հանգեցրել միջնորդավճարների համարժեք նվազման

Այսինքն՝ շուկայական մեխանիզմը բավարար չի աշխատել բոլորի համար հավասարապես։ Փոքր բիզնեսը հաճախ ունի թույլ բանակցային դիրք, ցածր շրջանառություն և սահմանափակ ընտրության հնարավորություն, ինչի հետևանքով վճարային ծառայությունների արժեքը նրանց համար համեմատաբար բարձր է մնացել։

Այստեղ է, որ գործի է դրվել քաղաքականության միջամտությունը՝ հիմնված օրենքի 4-րդ հոդվածի 9-րդ կետի վրա։

Տնտեսական ազդեցությունների վերլուծություն

Փոքր բիզնեսի ծախսերի նվազում

Միջնորդավճարի նվազագույն շեմերի սահմանումը կարող է.

• նվազեցնել գործարքային ծախսերը,

• բարձրացնել շահութաբերությունը,

• խթանել քարտային վճարումների ընդունումը։

Հատկապես 0,5% և 0,9% շեմերը միջազգային համատեքստում բավական մրցունակ են փոքր բիզնեսի համար։

Անկանխիկ շրջանառության խթանում

Երբ ՊՈՍ ընդունելը դառնում է ավելի մատչելի՝

• ավելի շատ փոքր խանութներ, սրճարաններ և ծառայություններ մատուցողներ կընտրեն անկանխիկ մոդելը,

• կկրճատվի կանխիկի մասնաբաժինը,

• կմեծանա ֆինանսական թափանցիկությունը։

Սա համապատասխանում է ԿԲ երկարաժամկետ ռազմավարությանը՝ անցում դեպի ավելի թվայնացված վճարային միջավայր։

Տարածքային հավասարեցում

Ֆիքսված առավելագույն վճարների տարբերակումը ըստ բնակավայրի կարևոր քաղաքական ուղերձ ունի.

• գյուղական համայնքներում շեմը նվազագույն է (1,000 դրամ),

• ինչը կարող է նպաստել ֆինանսական ներառմանը,

• և նվազեցնել քաղաք–գյուղ վճարային անհավասարությունը։

Բանկերի և վճարային համակարգերի վրա ազդեցությունը

Միջբանկային սակագնի 0,2% շեմը սահմանափակում է բանկերի միջև վճարների վերին սահմանը։

Սա կարող է՝

• նվազեցնել բանկերի որոշ եկամուտներ,

• բայց միաժամանակ մեծացնել գործարքների ծավալը,

• ինչը երկարաժամկետում կարող է կոմպենսացնել տոկոսադրույքային նվազումը։

Բացի այդ, շեմային կարգավորումը կարող է խթանել արդյունավետության բարձրացումը և ծախսերի օպտիմալացումը բանկային համակարգում։

Ռիսկեր և բաց հարցեր

Չնայած դրական նպատակներին՝ կան մի քանի գործոններ, որոնք պետք է դիտարկել.

• Արդյո՞ք բանկերը չեն փոխհատուցի եկամտի նվազումը այլ ծառայությունների սակագների բարձրացմամբ։

• Որքանո՞վ է վերահսկվելու, որ սահմանված շեմերը լիարժեք կիրառվեն։

• Կա՞ հավանականություն, որ որոշ տնտեսվարողներ փորձեն արհեստականորեն պահպանել շրջանառությունը սահմանաչափի տակ։

Քաղաքականության ընդհանուր գնահատում

Այս որոշումը կարելի է դիտարկել որպես.

• թիրախային կարգավորում,

• փոքր բիզնեսի պաշտպանության միջոց,

• անկանխիկ տնտեսության զարգացման հերթական քայլ։

ԿԲ-ն հստակ ազդակ է տալիս, որ վճարային ենթակառուցվածքների հասանելիությունը պետք է լինի ոչ միայն մեծ բիզնեսի, այլև մանրածախ առևտրի և փոքր ձեռնարկատերերի համար։

Եթե կարգավորումը ճիշտ կիրառվի և շուկան ադապտացվի առանց կողմնակի սակագնային ճնշումների, այն կարող է դառնալ կարևոր գործոն Հայաստանի վճարային համակարգի հետագա զարգացման ճանապարհին։