Ժամանակակից բիզնես միջավայրում և կարիերայի դինամիկ զարգացման փուլերում հաճախ ենք հանդիպում մի իրավիճակի, երբ մեր ուղեղը նմանվում է անկառավարելի մի լաբիրինթոսի։ Նոր նախագծեր, ստեղծագործական ճգնաժամեր, տեղեկատվական հսկայական հոսքեր և անդադար փոփոխվող պահանջներ. սա այն «մտավոր քաոսն» է, որին բախվում է յուրաքանչյուր մասնագետ։
Սակայն արդյո՞ք այդ քաոսը միայն բացասական ազդեցություն ունի։ Նեյրոկենսաբանության և կառավարման հոգեբանության տեսանկյունից՝ հենց այդ խճճված պատկերների և անկանոն մտքերի միջից են ծնվում ամենահեղափոխական ու ստեղծարար լուծումները։ Այս հոդվածում կվերլուծենք, թե ինչպես կարելի է ներքին քաոսը վերածել կառուցողական գործիքի և հասնել բիզնես հաջողությունների։
1. Մտավոր քաոսի անատոմիան. Ինչո՞ւ է ուղեղը «խճճվում»
Երբ մենք կանգնած ենք բարդ խնդրի առաջ, մեր ուղեղում ակտիվանում են միլիարդավոր նեյրոնային կապեր։ Այս գործընթացը հաճախ տեսողականորեն ընկալվում է որպես թելերի խճճված կծիկ (ինչպես պատկերված է նկարում)։ Բիզնեսում սա տեղի է ունենում մի քանի պատճառով.
Տեղեկատվական գերծանրաբեռնվածություն (Information Overload): Մենք ստանում ենք ավելի շատ տվյալներ, քան մեր գիտակցությունը կարող է վերամշակել մեկ միավոր ժամանակում։
Բազմախնդրություն (Multitasking): Միաժամանակ մի քանի նախագծերի վրա կենտրոնանալու փորձը ցրում է ուշադրությունը՝ ստեղծելով կեղծ զբաղվածության և անարդյունավետության զգացում։
Ստեղծագործական երկունք: Նոր գաղափարի ծնունդը երբեք գծային չէ։ Այն պահանջում է հին կարծրատիպերի քանդում, ինչն ուղեկցվում է ներքին դիմադրությամբ և քաոսով։
Վերլուծական հայացք. Հոգեբանական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մինչև կատարյալ պարզության հասնելը, մարդու միտքը պետք է անցնի «դիվերգենտ» (ընդլայնվող, քաոսային) մտածողության փուլով, որտեղ սահմանափակումներ չկան։
2. Բրեյնսթորմինգ (Brainstorming). Քաոսի կանոնակարգում
Գաղափարների հեղեղը կամ բրեյնսթորմինգը լավագույն օրինակն է այն բանի, թե ինչպես է թիմային քաոսը վերածվում կոնկրետ արդյունքի։ Սկզբնական փուլում հնչում են ամենաանհեթեթ ու չհիմնավորված գաղափարները։ Սակայն հենց սա է ստեղծարարության բանալին։
Ինչպե՞ս է քաոսը վերածվում լուծման.
Գեներացման փուլ (Քաոս): Այս փուլում արգելվում է որևէ քննադատություն։ Միտքը ազատ է արձակվում, թելերը խճճվում են, ստեղծվում են անսպասելի կապեր տարբեր ոլորտների միջև։
Ֆիլտրման փուլ (Կարգավորում): Օգտագործելով բիզնես գործիքներ (օրինակ՝ SWOT վերլուծություն կամ Մատրիցաներ)՝ խճճված թելերից սկսում են առանձնանալ ոսկե հաջորդականությունները։
3. Գործնական քայլեր՝ մտքի խճճվածքը հստակ ռազմավարության վերածելու համար
Եթե զգում եք, որ նկարի հերոսուհու նման ձեր գլխում նույնպես «ամպպրոպ» է, կիրառեք հետևյալ մեթոդները.
Ա. Մտքի քարտեզագրում (Mind Mapping)
Թույլ տվեք ձեր ուղեղի քաոսին տեղափոխվել թղթի վրա։ Կենտրոնում գրեք գլխավոր խնդիրը և ճյուղավորումներով նշեք բոլոր երկրորդական մտքերը։ Սա օգնում է տեսնել ընդհանուր պատկերը և դատարկել «ուղեղի օպերատիվ հիշողությունը»։
Բ. «Դիֆուզ» վիճակի կիրառում
Ըստ նեյրոկենսաբանների՝ ուղեղն ունի աշխատանքի երկու ռեժիմ՝ կենտրոնացված և դիֆուզ (ցրված)։ Երբ դուք երկար ժամանակ խճճված եք մի խնդրի մեջ, հեռացեք դրանից։ Զբոսնեք, սուրճ խմեք կամ զբաղվեք այլ գործով։ Հենց դիֆուզ ռեժիմում է ուղեղը ենթագիտակցորեն միացնում քաոսային թելերը և ծնում «Էվրիկա» պահը։
Գ. Խնդիրների ատոմիզացիա
Մեծ ու վախենալու քաոսը բաժանեք փոքր, կառավարելի կտորների։ Եթե նպատակը չափազանց գլոբալ է, այն միշտ առաջացնելու է տագնապ և մտավոր արգելափակում։
4. Քաոսի կառավարումը որպես առաջնորդության (Leadership) հմտություն
Ժամանակակից աշխարհում լավագույն առաջնորդները նրանք չեն, ովքեր ապրում են կատարյալ կանխատեսելի միջավայրում, այլ նրանք, ովքեր ունեն VUCA (Volatility, Uncertainty, Complexity, Ambiguity) աշխարհում գործելու բարձրակարգ հմտություններ։
Առաջնորդի խնդիրն է՝ չվախենալ թիմի ներսում առկա ստեղծագործական քաոսից, այլ կարողանալ ճիշտ պահին վերցնել այդ թելերի ծայրը և ուղղորդել դեպի ընդհանուր նպատակակետ։
Մի՛ վախեցեք ձեր աշխատանքային կամ կարիերայի քաոսից։ Այն վկայում է այն մասին, որ ձեր միտքը ակտիվ է, փնտրտուքների մեջ է և պատրաստ է նորարարության։ Կարևորը հիշելն է՝ յուրաքանչյուր մեծագույն բիզնես լուծում կամ հանճարեղ գաղափար սկսվել է հենց այսպիսի անկանոն ու խճճված գծերից։ Պարզապես պետք է վստահել գործընթացին և քայլ առ քայլ քանդել հանգույցները։
