Առավոտյան 9:00-ից երեկոյան 18:00-ն՝ աշխատավայրում, իսկ 19:00-ից մինչև ուշ գիշեր՝ տանը։ Սա Հայաստանում 30-ից 35 տարեկան աշխատող կանանց մեծ մասի առօրյան է։ Իրականում նրանք աշխատում են «երկու դրույքով», սակայն վճարվում են միայն առաջինի համար։
ՄԱԿ-ի պատվերով իրականացված հետազոտության տվյալները փաստում են՝ հայաստանյան ընտանիքներում կանայք տղամարդկանցից 4-ից 5 անգամ ավելի շատ են կատարում տնային, չվճարվող աշխատանք։
«Չվճարվող աշխատանքի» պիկը և թվերի անհամաչափությունը
Ինչպես նշում է «Ամերիա» ՓԲԸ կառավարման խորհրդատվական ծառայության ղեկավար Տիգրան Ջրբաշյանը, տղամարդիկ իրենց ամբողջ կյանքի ընթացքում տնային գործերին տրամադրում են շաբաթական միջինը 3.6 ժամ, իսկ խնամքին՝ ընդամենը 2.2 ժամ։
Մինչդեռ կանանց պարագայում պատկերն արմատապես տարբերվում է․
Պիկային տարիքը. Չվճարվող աշխատանքի (երեխաների և մեծահասակների խնամք, կենցաղային գործեր) ամենաբարձր ծանրաբեռնվածությունը գրանցվում է 30-35 տարեկանում։
Շաբաթական 47-49 ժամ. Այս տարիքային խմբի կանայք տնային չվճարվող գործերին տրամադրում են շաբաթական մինչև 49 ժամ։
Վարձատրության հարաբերակցությունը. Կանայք վճարվում են իրենց ներդրած ընդհանուր ջանքերի միայն 22%-ի համար (աշխատանքի 78%-ը չվճարվող է)։ Տղամարդկանց մոտ պատկերը հակառակն է՝ նրանց կատարած աշխատանքի 89%-ը վճարվող է։
«Եթե կանայք չվճարվող աշխատանքի վրա ծախսվող ժամանակը փոխարինեին վճարովի աշխատանքով, տարբերությունն ահռելի կլիներ։ Մեկ անձի հաշվարկով՝ կանանց չվճարվող աշխատանքը 2.1 անգամ գերազանցում է իրենց վճարովի աշխատանքը, մինչդեռ տղամարդկանց մոտ այդ ցուցանիշը ընդամենը 32% է»,- ընդգծում է Տիգրան Ջրբաշյանը։
«Կամ-կամ»-ից դեպի «և-և». ժողովրդագրություն և տնտեսական պոտենցիալ
Նման գերծանրաբեռնվածությունը կանանց կանգնեցնում է բարդ ու արհեստական ընտրության առաջ՝ կարիերա՞, թե՞ ընտանիք։ Այն դեպքերում, երբ որոշումը դառնում է «կամ-կամ», առաջին հերթին տուժում է երկրի ժողովրդագրական վիճակը։
Ցուցանիշ | Կանայք (30-35 տարեկան) | Տղամարդիկ |
Չվճարվող աշխատանք (շաբաթական) | Մինչև 47-49 ժամ | ~5.8 ժամ (տնային գործեր + խնամք) |
Վճարվող աշխատանքի մասնաբաժին | 22% | 89% |
Չվճարվող աշխատանքի մասնաբաժին | 78% | 11% |
ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի հայաստանյան գրասենյակի ղեկավար Լուսինե Սարգսյանի խոսքով՝ պետք է ստեղծվեն այնպիսի պայմաններ, որպեսզի քաղաքացին ստիպված չլինի ընտրություն կատարել.
«Մենք չենք ուզում, որ որևէ մեկը կանգնի այս ընտրության առաջ։ Անհրաժեշտ է ձևավորել միջավայր, որտեղ «կամ-կամ»-ը կփոխարինվի «և-և»-ով, որպեսզի մարդիկ կարողանան ունենալ ֆորմալ զբաղվածություն և միաժամանակ լիարժեք ժամանակ հատկացնել ընտանիքին»։
Ո՞րն է լուծումը
Փորձագետները շեշտում են՝ լուծումը կանանց տանը փակելը կամ տանն արած աշխատանքի համար աշխատավարձ սահմանելը չէ։ Խնդրի համակարգային լուծման համար առաջարկվում են հետևյալ քայլերը.
Խնամքի ինստիտուտների զարգացում. Ընդլայնել մանկապարտեզների և երեխաների ու մեծահասակների խնամքի կենտրոնների ցանցը։
Սոցիալական և կենսաթոշակային երաշխիքներ. Պետության կողմից ընտանիքին հատկացրած ժամանակը ճանաչել որպես աշխատանք, որպեսզի կանայք կենսաթոշակային տարիքում չհայտնվեն անհավասար պայմաններում։
Ընտանիքամետ աշխատավայրեր. Ձևավորել ճկուն աշխատանքային գրաֆիկով և աջակցող միջավայր, որը հնարավորություն կտա համատեղել աշխատանքն ու ընտանիքը։
Հայաստանում բազմաթիվ կանայք ունեն բարձրագույն կրթություն և տնտեսության մեջ կարող են ստեղծել զգալի ավելացված արժեք: Որպեսզի երկիրը չկորցնի այդ հսկայական պոտենցիալը, իսկ կանայք չապրեն մշտական սթրեսի ու հոգնածության մեջ, անհրաժեշտ են պետական ու սոցիալական աջակցության ռազմավարական մեխանիզմներ։ Ի վերջո, գնահատված կինը ուժեղ տնտեսության և առողջ ընտանիքի գլխավոր երաշխիքն է։
