Եվրոպական արդյունաբերության համակարգային ճգնաժամը․ պատճառները, հետևանքներն ու հեռանկարները

Եվրոպական միությունը կանգնած է վերջին տասնամյակների ընթացքում իր ամենալուրջ տնտեսական մարտահրավերի առջև։ Երբեմնի հզոր եվրոպական արդյունաբերական մեքենան, որը տասնամյակներ շարունակ հանդիսանում էր մայրցամաքի բարգավաճման և գլոբալ ազդեցության հիմնասյունը, այսօր կանգնած է համակարգային ճգնաժամի առաջ։ Էներգակիրների բարձր գները, խիստ կարգավորումները, բյուրոկրատիան և Եվրոպական կենտրոնական բանկի (ԵԿԲ) կոշտ դրամավարկային քաղաքականությունը ստիպում են տեղական և անդրազգային ընկերություններին կտրուկ կրճատել ներդրումներն ու արտադրական հզորությունները։

Արդյունքում՝ Եվրոպան կանգնած է դեինդուստրիալացման (ապաարդյունաբերականացման) իրական սպառնալիքի առջև, ինչը կարող է մայրցամաքը համաշխարհային արտահանողից վերածել զուտ ներմուծողի։

1. Ներդրումների անկումը և «Գերմանական շարժիչի» կանգը

Համաձայն Ernst & Young (EY) խորհրդատվական ընկերության իրականացրած վերջին հետազոտությունների՝ Եվրոպայում ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների (ՈւՕՆ) և նոր արդյունաբերական նախագծերի թիվը նվազում է արդեն երեք տարի անընդմեջ։

Ամենամտահոգիչ իրավիճակը գրանցվել է Եվրոպայի տնտեսական լոկոմոտիվ հանդիսացող Գերմանիայում։ Այստեղ ներդրումային ակտիվությունը հասել է վերջին 17 տարվա նվազագույն մակարդակին։ Գերմանական գործարարները պատրաստ չեն ռիսկի դիմել մի միջավայրում, որտեղ արտադրության ինքնարժեքը շարունակաբար աճում է, իսկ ապագայի կանխատեսելիությունը հավասարվում է զրոյի։

EY-ի փորձագետների գնահատականը. > «Եվրոպական շուկան կորցնում է իր գրավչությունը։ Բարձր տոկոսադրույքները, որոնք սահմանվել են ԵԿԲ-ի կողմից գնաճի դեմ պայքարելու համար, թանկացրել են վարկավորումը, ինչն էլ իր հերթին սառեցրել է երկարաժամկետ կապիտալ ներդրումները»։

2. Քիմիական արդյունաբերության կոլապսը․ BASF-ի և այլոց օրինակը

Ճգնաժամի հիմնական հարվածը բաժին է ընկել էներգատար ոլորտներին, հատկապես՝ քիմիական արդյունաբերությանը։ Տասնամյակներ շարունակ եվրոպական քիմիական հսկաները հենվում էին ռուսական էժան խողովակաշարային գազի վրա։ Այդ ռեսուրսի կորուստը և անցումը թանկարժեք հեղուկացված բնական գազին (ՀԲԳ/LNG) աղետալի հետևանքներ ունեցան։

Այսօր Եվրոպայում բնական գազի գները մի քանի անգամ գերազանցում են ԱՄՆ-ի համապատասխան ցուցանիշները։ Այս անհամապատասխանությունը ստիպում է ոլորտի առաջատարներին, ինչպիսին է գերմանական BASF-ը, փակել կամ անորոշ ժամանակով սառեցնել իրենց պատմական արտադրական գծերը (օրինակ՝ Լյուդվիգսհաֆենի հսկայական համալիրում)։

Կապիտալի արտահոսքը դեպի ԱՄՆ

Մինչ Եվրոպան տառապում է բարձր սակագներից, ԱՄՆ-ը ակտիվորեն ներգրավում է եվրոպական կապիտալը։ Շնորհիվ սեփական թերթաքարային գազի արդյունահանման և Ինֆլյացիայի նվազեցման ակտի (IRA) տրամադրած հարկային հսկայական արտոնությունների՝ ԱՄՆ-ը դարձել է «ապահով հանգրվան» եվրոպական բիզնեսի համար։ Եվրոպական ընկերություններն իրենց նոր ներդրումային բուդջեները վերահասցեագրում են դեպի Հյուսիսային Ամերիկա, որտեղ էներգիան էժան է, իսկ կարգավորող դաշտը՝ ավելի կանխատեսելի։

3. Մետալուրգիա և Ավտոարդյունաբերություն․ հին հսկաների նահանջը

Արդյունաբերական անկման ալիքը չի շրջանցել նաև մետալուրգիական և ավտոմոբիլային ոլորտները, որոնք ավանդաբար համարվում էին Եվրոպայի հպարտությունը։

• Մետալուրգիա (ThyssenKrupp): Գերմանական պողպատ արտադրող խոշորագույն ընկերություններից մեկը՝ ThyssenKrupp-ը, ստիպված է եղել կրճատել պողպատի արտադրության ծավալները և վերանայել իր կառուցվածքը։ Էներգատար հալարանների պահպանումը Եվրոպայում դարձել է տնտեսապես անշահավետ՝ չինական և ամերիկյան մրցակիցների ֆոնին։

• Ավտոարդյունաբերություն (Volkswagen Group): Եվրոպական ավտոարտադրության սիմվոլ հանդիսացող Volkswagen-ը կանգնել է աննախադեպ մարտահրավերների առաջ։ Գերմանիայում գործարանների հնարավոր փակման և աշխատատեղերի կրճատման ֆոնին, ընկերությունն արագացնում է իր ռազմավարական ընդլայնումը Հյուսիսային Ամերիկայում։ Այնտեղ կառուցվում են մարտկոցների նոր գործարաններ և ընդլայնվում են արտադրական կարողությունները։

4. Աշխարհաքաղաքական գործոնները և լոգիստիկ ճգնաժամը

Եվրոպական արդյունաբերության վիճակն ավելի է բարդանում արտաքին աշխարհաքաղաքական ցնցումների պատճառով։ Մերձավոր Արևելքում շարունակվող լարվածությունը և Կարմիր ծովում նավագնացության անվտանգության խնդիրները խաթարել են համաշխարհային լոգիստիկ շղթաները։

Ասիայից դեպի Եվրոպա բեռնափոխադրումների ժամանակի երկարացումը (Բարեհուսո հրվանդանով շրջանցման պատճառով) և ապահովագրական վճարների կտրուկ աճը հանգեցրել են հումքի և բաղադրիչների մատակարարման ուշացումների։ Սա ևս մեկ ծանր հարված է «ճիշտ ժամանակին» (Just-in-Time) սկզբունքով գործող եվրոպական արտադրական շղթաներին։

5. Կանխատեսումներ․ ի՞նչ է սպասվում Եվրոպային

Տնտեսագետների և ոլորտային փորձագետների կանխատեսումները մռայլ են։ Եթե էներգետիկ սակագների բարձր մակարդակը պահպանվի, իսկ ԵՄ բյուրոկրատական կարգավորումները չմեղմացվեն, Եվրոպան ռիսկի է դիմում վերջնականապես կորցնել իր արդյունաբերական բատալիոնը։

Հնարավոր հետևանքները․

1. Կախվածության աճ. Եվրոպան բարձր տեխնոլոգիական և բազային արդյունաբերական ապրանքների արտահանողից կվերածվի զուտ ներմուծողի (հիմնականում ԱՄՆ-ից և Չինաստանից)։

2. Աշխատատեղերի կորուստ. Արտադրությունների փակումը կհանգեցնի միլիոնավոր բարձր որակավորում ունեցող բանվորների և ինժեներների գործազրկության, ինչն էլ կավելացնի սոցիալական բեռը պետական բյուջեների վրա։

3. Նորարարական պոտենցիալի անկում. Երբ արտադրությունը լքում է տարածաշրջանը, դրան հետևում են նաև գիտահետազոտական և փորձարարական-կոնստրուկտորական մշակումները (R&D)։

Եվրոպան գտնվում է բեկումնային կետում։ Որպեսզի կանգնեցվի դեինդուստրիալացման գործընթացը, Եվրոպական հանձնաժողովից և անդամ պետություններից պահանջվում է արմատական ռազմավարական շրջադարձ՝ էներգետիկ անվտանգության վերանայում, հարկային բեռի թեթևացում և արդյունաբերության սուբսիդավորման արդյունավետ մեխանիզմների ներդրում։ Հակառակ դեպքում՝ «հին աշխարհը» ռիսկի է դիմում մնալ համաշխարհային տնտեսական թատերաբեմի հետնաբեմում։